Mádenı dıplomatııa halyqaralyq qatynastarda kún saıyn «sýyq soǵys» kezeńinde elderdiń saıası nasıhattaý ádisterinen nemese elderdiń týrızmdi jyljytý baǵdarlamalary ádisterinen bólek jolymen kúsheıe túsedi.
Túrki áleminiń ádebıeti – dúnıedegi energııasy kúshti ádebıetterdiń biri. Oǵan dálel – Aıtmatov sııaqty dúnıe júzine tanymal jazýshylarymyzdyń bolýy. Túrki dúnıesi ádebıetiniń adamzatqa aıtary bar. Bizdiń jazýshylar dúnıejúzilik máselelerge qatysty pikir bildirip, óz mádenıetimiz ben tarıhymyzdan jetken altyn qazynany taratyp jatyr. Al qazaq ádebıeti – túrki dúnıesindegi eń jas ádebıetterdiń biri. Bir jaǵynan qazaq ádebıetiniń Orhon Enıseıden bastalatyn ómiri bar, ol barlyq túrki ádebıetine ortaq. Salystyrmaly túrde jas ádebıette qasań dástúrlerden ada bolyp, bolashaqqa ashyq kózben qaraıtyn múmkindik bar.
Biz ózimiz 30 shaqty avtordy aýdarsaq, ózge baspalardan jáne úkimettiń qoldaýymen túrik tilinde shyqqan kitaptar kóp. Ǵabıt Músirepovtiń, Ábish Kekilbaevtyń shyǵarmalaryn, Abaıdyń qara sózderin shyǵardyq. Shákárim týraly kitap jaryq kórdi. Maǵjannyń jolma-jol aýdarylǵan óleńderi bar edi, kórkem aýdarma retinde taǵy bir kitaby shyqty. Ulyqbek Esdáýlet, Rahymjan Otarbaev, Smaǵul Elýbaı shyǵarmalary aýdaryldy. Túrik halqy Qazaqstanda bolǵan ashtyq týraly Smaǵul Elýbaıdyń romany arqyly bildi. «Abaı joly» túrik tilinde buryn shyqqan, biraq ony biz esepke almaımyz, sebebi nashar aýdarylǵan. Osylaısha, «Abaı jolynyń» túrikshege sátti aýdarmasyn kútýdemiz. Túrki tilderiniń ózara aýdarmasynyń ózindik qıyndyqtary bar. Syrttaǵy adamdar muny baıqamaıdy. «Túbi bir tilderdi ózara aýdarýdyń ne qıyndyǵy bar?» deıdi. Belgili bir sózdiń ekinshi týystas tilde túrli maǵynalary bolýy múmkin. Mysaly, toı týraly qazaq romany túrikshege aýdarylǵan. Toı aldynda jasalatyn quda túsý, syrǵa salý syndy barlyq jıyndardy «dúgún» (túrikshe – úılený toıy) dep aýdara bergen. Úılený toıynyń «birneshe ret ótýin» túrik oqyrmandary túsinbeıdi. Ekinshiden, túrki tilderiniń ózara ádebı-kórkem aýdarma zańdary áli damymaǵan. Muny jańa sala dep aıtsam, qate bolmaıtyn shyǵar. Máselen, aǵylshyn tilinen aýdarýdyń 100 jyldan astam tájirıbesi, qalyptasqan óz joly bar. Bizge de tájirıbe jınaý úshin kóp eńbek pen ýaqyt kerek.
Álemge tanymal tulǵalar shyǵý úshin shyǵarmalary kóbirek aýdarylyp, forýmdardy jıi ótkizý qajet. Muhtar Áýezov qoldaý kórsetpegende, álem oqyrmandary Aıtmatovtaı talanttyń bar ekenin bilmes edi. Forým sóziniń ózi pikir almasý maǵynasyna keledi. Búginde túrli elderden kelgen ádebıet ókilderimen tanysyp, ýaǵdalastyq jasastyq. Eger mundaı jıyn jyl saıyn ótkizilse, Astana halyqaralyq ádebı ortalyqqa aınalady.
Iаkýb О́meroǵly,
Túrkııa
