«Sevıldik shashtaraz» – mýzykalyq teatr shejiresindegi ataqty da ardaqty, kórermenniń sheksiz qoshemetine bólengen ólmes týyndy. Býffa janrynyń tabynarlyq úlgisi, asqan sheberlikti talap etetin bul operanyń boıynda sonshama tapqyrlyq pen sulýlyq ıirimderi tunǵan. Kemeńger Rossınıdiń bul shyǵarmasy, oryndaýshylyq ónerdiń shyrqaý bıigi bolyp sanalady. Mundaı týyndyny shegine jetkize oryndap, oǵan jańa serpin berip, boıyna ystyq qan júgirtken teatrdyń jas shyǵarmashylyq ujymy meılinshe jemisti eńbek etkenin basa aıtqymyz keledi.
«Sevıldik shashtaraz» óziniń eki ǵasyrdan astam tarıhynda, álemdik keńistikte, ǵajaıyp rejısserler, dırıjerler, ánshiler qatysqan sansyz uly qoıylymdary basynan keshirdi emes pe?! Sondyqtan «Astana Opera» sahnasynda bolatyn komedııalyq operanyń premerasyn onyń turaqty kórermenderi saryla, asyǵa kútýi, osydan da bolar.
Premeralyq úsh qoıylymnyń bıletteri qas qaǵym sátte satylyp ketti. Ásirese operany birinshi kúni kórýge múmkindik alǵandar ózderin baqyttylar qatarynda sanap, al oǵan qoly jetpegender qatty nalyǵanynyń kýási boldyq. Bul kórinis otandyq opera jankúıerleriniń sany men sapasynyń óskenin jáne «Astana Opera» teatry ónerpazdary deńgeıiniń bıiktigin tanytady. Buǵan qosa sol kúngi Astananyń qazan aıyndaǵy altyn kúziniń jyly, jumsaq, maqpal túsi ıtalıandyq uly maestronyń operasymen dombyranyń qos shegindeı úndestikte bolǵandaı. Ǵajap úılesim sulýlyǵy!
Aldyn alyp aıtýǵa bolady: premeralyq qoıylym kórermender úmitin tolyǵymen aqtady. «Astana Opera» ujymy bul joly da óziniń álemdik básekelestik ortada jemisti de jeńisti jumys isteı alatynyn, shyǵarmashylyq áleýetiniń mol ekenin tanytty. Qoıylym shyǵarmashylyq ujymnyń barlyq salalarynyń birlestikte, yntymaqtastyqta jumys jasaıtyndyqtaryn kórsetti. «Astana Opera» teatrynyń kezekti mýzykalyq jaýharynyń dúnıege kelýi – osynyń aıǵaǵy.
Endigi sózimizdi bas dırıjerden, qoıýshydan bastalyq – ol Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, tamasha maestro Alan Bóribaev týraly. Onyń belsendi jumysy, biliktiligi, qajymas qaıraty – premeranyń tabysty ótýine arqaý boldy. Dál osy azamattyń jeke yqpaly arqasynda bul jańa qoıylymda Rossını qorynan alynǵan uly kompozıtordyń qoljazbalyq túpnusqasynan basylǵan baǵa jetpes partıtýrasy qoldanylǵanyn erekshe aıtqymyz keledi. Buǵan qosa, Rossınıdiń kezindegideı maestronyń shaǵyn – qos orkestr quramyn qoldanýy, utymdy da kórkemdik jaǵynan utqyr tásil boldy. Orkestr úniniń mamyqtaı jeńildigi, ıirimderge toly sulýlyǵy dırıjerge ázilder áleminiń, kúlkili oqıǵalardyń shuraıly tustaryn, bas keıipkerlerdiń minez-qulyqtaryn qyzyqtyra ashýǵa, tipti ońtústiktiń – ıspan aýa raıynyń qubylystaryn nanymdy kórsetýge septigin tıgizgenin baıqadyq. Al orkestr sahna deńgeıinde opera ývertıýrasyn oryndaýy, qoıylymǵa erekshe mán men sán berdi. Dırıjer qolyndaǵy sıqyrly taıaqsha ushynan erekshe áser aldy kórermen. Qanshama syrǵa toly sulýlyq qudiretin, sezim patshalyǵyn syılady bizge daryndy dırıjer.
Mine, orkestrdiń osyndaı ǵajaıyp úninen keıin, kórermen nazaryna bas keıipkerlerdi oryndaǵan ánshiler óneri ilikti. Aıta ketý kerek, Rossını mýzykasyn ıtalıan tilinde, ıtalıan ánshilerindeı shyrqaý, meılinshe qıyn da kúrdeli is. Rossını keıipkerleri oryndaýshydan daýys myqtylyǵynan basqa, qandaı partııasy bolsa da, asqan jeńildikti, anyq artıkýlıasııany, bıik akterlik sheberlikti talap etedi. Sondyqtan kompozıtor týyndylaryn shynaıy, shegine jetkize oryndaıtyn ónerpazdar – sanaýly. Al «Astana Opera» teatrynyń osy qoıylymyna qatysqan jas ónerpazdardyń ónerin kórip, ózimizdiń týma talanttarymyz úshin keýdemizdi maqtanysh sezimi kerneýi zańdylyq. Sebebi olar ózderine artqan úmitti tolyǵymen aqtady.
Kórermenderdiń súıiktisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, ánshi Súndet Baıǵojın – Fıgarony sahnaǵa alǵash alyp shyqqan kezinde, tipti ol ataqty kavatınasyn aýzyn ashyp aıtpaı turǵanda-aq tyńdarman jurt ony keremet qoshemetpen qarsy aldy. Tamasha daýys baılyǵy, asa tartymdy akterlik oıyny úshin spektakl boıynda kórermen oǵan zor yqylas tanytyp, birneshe dúrkin qol soqty. Qý shashtaraz qandaı shytyrman oqıǵa bolsa da, tapqyrlyǵymen sytylyp shyǵyp, kórermenderdi qyrǵyn kúlkige batyrdy. Ol ansambldik sahnalarda da erekshe óner kórsetip, este qalar beıne jasady. Fıgarony ol buǵan deıin Verona qalasynyń «Fılarmonıko» teatrynda oryndaǵan bolatyn. Biraq óziniń týǵan teatrynda ol burynǵy oıynyn qaıtalamaı, keıipker beınesin jańa mızanssenalarymen tolyqtyrdy. О́ziniń aıtýy boıynsha, bul qulshynys Alan Bóribaev tarapynan qoldaý tapqan, sondyqtan bul jumysqa dırıjerdiń de tikeleı qatysy bar dep sanaıdy. Fıgaro partııasy barıton ánshileriniń eń shyrqaý bıigi bolyp eseptelinedi. Ony jan-jaqty meńgergen Súndetke de ol eń súıiktisi, eń qymbattysy.
Úshinshi kúni Fıgaro partııasyn oryndaǵan Almatynyń Abaı atyndaǵy MAOB teatrynyń ánshisi Emıl Sakavovtyń óneri de bıik shyǵarmashylyq deńgeıde boldy. Ol somdaǵan keıipker óziniń keń dıapozondy maqpal daýysymen, názik te syrbaz qylyǵymen tyńdarman júregine jol tapty. Buǵan qosa Sakavov Fıgarony ómirsúıgish qyzýqandylyq qylyǵymen erekshelendirdi. Emıl Fıgarosy sahnada tekti de kekti, namysty bolyp shyqty.
Operada Rozına partııasyn teatrdyń úsh jetekshi juldyz ánshileri, ıaǵnı Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Saltanat Ahmetova, Bashqurtstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi Alfııa Karımova jáne «Qurmet» ordeniniń ıegeri Aızada Qaponova oryndady. Bulardyń árqaısysy keıipker beınesin ashýda óz kórkemdik-shyǵarmashylyq ustanymdarymen keldi. Saltanat Ahmetovanyń oryndaýyndaǵy Rozına arııasy quıqyljyǵan koloratýramen bezendirilip, daýysy esh qınalyssyz marjandaı tógildi. Al Alfııa Karımovany keremet vokaldyq tehnıkasy men sahnadaǵy nanymdy oıyny úshin maqtaýǵa bolady. Aızada Qaponova bolsa, onyń bulbul tekti únimen, shyńdalǵan akterlik sheberligimen kórermenderdi tánti etti.
Graf Almavıva – naǵyz rossınılik lırıkalyq tenordyń klassıkalyq úlgisi. Tolqyǵan sezimge toly belkantolyq shyrqaý Almavıvanyń tamasha mahabattyq serenadalarynda berilgen. Alaıda kompozıtordyń qaıtalanbas sheberlikpen jasaǵan bul keıipkerdiń birde stýdent Lındoroǵa, birde iship alǵan sarbazǵa, birde mýzyka muǵalimi Alonsoǵa aınalýy oryndaýshydan ǵalamat ánshilik-akterlik oınaý múmkindigin talap etedi.
Premeranyń dúmpýli jańalyǵy Almavıva partııasyn oryndaǵan Abaı atyndaǵy MAOB teatrynyń ártisi Damır Sadýaqasovtyń aıshyqty óneri boldy. Jas oryndaýshynyń Rossını operasyndaǵy bul tamasha debıýti onyń asqan talant ıesi, sondyqtan bolashaǵynan úlken úmit kúttirer tulǵaly ónerpaz ekenin tanytty. Buǵan onyń úlken ánshilik mádenıeti men sahnalyq sheberligi aıǵaq.
Italııadan arnaıy shaqyrylǵan tenor Federıko Býttasso, kerisinshe, Almavıva partııasyn buǵan deıin talaı oınaǵan ánshi. Bul keıipkerdi álemniń kóptegen operalyq sahnalarynda shegine jetkize oryndap, baǵa jetpes mol tájirıbe jınaqtaǵan. Mine, onyń ónerin tamashalaǵan jurt shynaıy ıtalıandyq án shyrqaý máneriniń kýágeri boldy.
«Astana Opera» ánshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Jan Tapın úshinshi premera kórsetiliminde óner kórsetip, ol da kórermender qoshemetine ıe boldy. Ádemi lırıkalyq tenor daýysy bar, Almavıvanyń kúrdeli partııasyn jan-jaqty meńgergeni – ánshiniń sheberlik bıiginiń shyrqaý bıigine qulash urǵanynyń aıǵaǵy.
Operadaǵy jaǵymsyz keıipkerler komedııalyq turǵyda kórsetilgen. Sondyqtan dáriger Bartolo men don Bazılıo partııalaryn kúlkili etip shyǵarýda kompozıtor býffa operalarynyń tásilderin óte utymdy paıdalanǵan. Aıtarlyqtaı naqtyly etip, shynaıy sheberlikpen, ózindik harızmasymen Bartolo beınesin «Astana Opera» solısteri Evgenıı Chaınıkov pen Aleksandr Krasıkov nanymdy da utymdy etip shyǵarǵan. Bazılıo partııasyn oryndaǵan Armenııanyń halyq ártisi Barseg Týmanıan jáne Taıyr Táji de kórermenderin talaı qýantqan marǵasqa ánshiler. Olardyń oınaýynan naǵyz kásibı sheberliktiń kelbeti baıqalady.
Kórermenderdiń esinde qalar kelesi keıipker, qyzmetshi Bertanyń beınesi. Ol ylǵı kezdeısoq jaǵdaılarda, eriksiz komedııalyq qıturqy oqıǵalardyń kýágeri jáne qatysýshysy bolady. Qyzmetshi bárimen únemi dúrdaraz arazdyqta ómir súredi. Degenmen ol opera sońynda adamgershilikke, tektilikke toly jeke arııasyn oryndaıdy. Bul partııany birinshi kúni sonshama qyzǵylyqty etip teatrdyń jetekshi ánshisi Tatıana Vısınskaıa oryndasa, ekinshi kúni bul rólde Malıka Mınızını boldy. Jas ánshiniń ártistik qabileti tańdandyrady, onyń ánshilik áleýetiniń úlken ekendigi seziledi.
Operadaǵy Fıorello men ofıserdiń rólderi shaǵyn bolǵanymen, ony oryndaǵandar sonshama tartymdy jáne qyzǵylyqty etip asha bilgen. Sahnada Fıorello beınesin Talǵat Ǵaleev pen Erjan Saıpov mándi de sándi etip shyǵardy. Opera mazmunynyń damýynda ofıser róli erekshe oryn alady, ol spektakldiń kúlkili jerlerinde, sharyqtaý sheginde paıda bolyp, beıberekettik tirlikti júıeli de tártipti ómir arnasyna salady. Osy beınede Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Janat Shybyqbaev pen Shyńǵys Rasylhan óner kórsetti.
«Astana Opera» teatrynyń bas hormeısteri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Erjan Dáýitovtiń bıik kásibılik eńbegine erekshe alǵys aıtqymyz keledi. Operanyń basty mýzykalyq quralynyń biri kóp daýysty hor óziniń qýatty da názik úılesimdi únimen spektaklge erekshe sán berýde.
«Astana Opera» óziniń shyǵarmashylyq ómirinde álemdik deńgeıdegi áıgili rejısserlermen, ssenograftarmen, sýretshilermen tyǵyz baılanysta bolyp, osylardyń kómegimen kóptegen qoıylymdardyń premeralaryn iske asyrdy. Qalyptasqan dástúrden teatr bul joly da aınyǵan joq. «Sevıldik shashtaraz» qoıýshy rejısseri bolyp Alfonso Antonıossı, ssenograftar Esıo Frıdjerıo, Rıkkardo Masıronı boldy. Kostıýmder boıynsha sýretshi «Oskar» syılyǵynyń ıegeri Franka Skýarchapıno, kostıýmder boıynsha sýretshiniń assıstentteri Anna Verde jáne Arasel Dosmuratova, al proeksııa boıynsha dızaıner Serdjıo Metallı qatysty.
Sóz joq, shaqyrylǵan has sheberlerdiń eńbekteri aýyz toltyryp maqtaýǵa turarlyq. Ásirese Rossını dáýirindegi sahnalyq kostıýmder óziniń qaıtalanbas sulýlyǵymen, tupnusqalyq tatymymen kórermendenderdi tań-tamasha etti. Sahnalyq bezendirilýi – sabyrly da ustamdy túste, ol nysapsyzdyqtan ada, XVIII ǵasyrdyń klassıkalyq stıline laıyqty túrde boldy. Tutasyn alǵanda, mýzyka men sózdiń, tús pen túrdiń, mazmun men oınaýdyń ajyramas birligi premeralyq qoıylymǵa qaıtalanbas nur men túr syılady.
Sonymen ǵajaıyp spektakl óziniń sahnalyq ómirin bastady. Árıne qoıylym óziniń qaıtalanbas kórkimen – rossınılik asa talǵampaz stıli orkestr, hor, ánshiler únderinde, dekorasııalyq bezendirý túrinde berilip, osy qalpymen birinshi ret «Astana Opera» shańyraǵynda dúnıege keldi. Bul – álemdik deńgeıdegi qubylysty qoıylym ekeni aıdan anyq.
Janar MUHAMEDJANOVA,
mýzykatanýshy
