Altaıdyń alqymyn súıip aqqan alqadaı aq Ertistiń eren de erek qalamgerlerimen erte qoshtasa beretinimiz nelikten? Keshegi kerbuǵydaı Oralhan Bókeı, mańǵaz Marat Qabanbaı, talantymen tánti etken Talaptan Ahmetjan, ádebıettiń asqarlaryn zerttegen Asqar Egeýbaı, dıdarǵaıyp bolǵanyna kóńil áli kúpti Dıdahmet Áshimhan... Endi mine, kúlli qazaqtyń asylyna aınalǵan aǵalardyń asyǵys jolymen aramyzdan alystap kete barǵan taǵy bir týma talant Talǵat Keńesbaı... Sarjalda týyp, sary qymyz sapyrǵan aýylyndaǵy saýmal sińgen torqa topyraǵyn alǵashqy aq qar da basyp úlgermegen Talǵat aǵamyzben tanysqanymyz ben baquldasqanymyzdyń arasynda asa alshaq ýaqyt óte qoımaǵan eken. Jaqyn tartyp, jón surasyp úlgermeı jatyp, jópeldemede jónele beretin jaqsylar jandy aýyrtady. Bul qalaı? Álbette, peshenege qoıylǵan saýalǵa «jazmyshtyń jazǵany» degennen basqa jaýap joq. Jubatady. Jubanamyz.
Iá, alǵashqyda Talǵat aǵamyzdyń da atyna syrttaı qanyq edik. «Jiger» festıvalinde jigerin janyǵan «Fransýz átiriniń ıisi» atty alǵashqy týyndysy 80-90-shy jyldar oqyrmandary arasynda keń taralǵany belgili. Árıne, ádebıettiń ádemi dáýiri áli saltanat quryp turǵan sol shaqta sezimdi qytyqtaıtyn seri shyǵarmanyń avtoryna, Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtyndaǵy seri kezinen serik bolmasaq ta, minezi de, márttigi de kóńilge keıde sál syıatyn, keıde syımaıtyn jazýshynyń ózi emes, sózi talaı jannyń jalaýyn jelbiretkeni anyq. Dıdarǵaıyp demekshi, sol daqpyrtymen syrttaı soıyn biletin bizdiń tanystyǵymyz Dıdaǵa, Dıdahmet Áshimhanuly qaıtqan qara kúzde bastalǵan. Sonyń aldynda bas basylymnyń kúnshyǵys óńirdegi kúlli sharýasyna jaýapty bolyp bekigen bizge aǵamyz ara-tura qońyraý shalyp, eldiń, jerdiń jaıyn surap turar edi. Áıteýir júztanys emes jannyń «inim» degen izeti, kóńiljyqpas iltıpaty, kerek kezde aıtar keńesi, tipti telefon tutqasynyń ar jaǵynda otyryp jaıyp salar syry da tańǵaldyrǵan. Keıin kóz jetti, Talǵat aǵamyz týmysynan tákapparlyqtan ada, bala minezdi, ańǵal da qamqor jandardyń biri bolyp shyqty. Shyǵarmashylyq jaıyn sóz etedi, tipti kitaptarynyń qaı baspadan qansha tabaq bolyp shyqqaly jatqanyn, qaı tilge aýdarylatynyn da qaldyrmaıdy. Úı ishi, densaýlyǵy, jeke josparlaryn da jaıyp sala beredi. Kezdespegen adamǵa kóńil aqtarý degen ár adamda bola bermeıtin rııasyz qalyp. Mine, sol Tákeń qońyr kúzde qaıtpas saparǵa attanǵan Dıdaǵamen baquldasý úshin elge qaraı shyqqanyn aıtyp qońyraý soqty. «Syılaǵannyń quly bol» degen, bizden eresek bolsa da elpildep turǵan elgezek jandy áriptesimiz, sol ýaqta Shyǵys Qazaqstan oblystyq «Dıdar» gazeti bas redaktorynyń orynbasary bolyp qyzmet etip júrgen Azamat Qasym ekeýmiz О́skemennen kútip alyp, Katonqaraǵaıǵa baratyn kólikke otyrǵyzyp jiberdik. Ádette, el ishinde júrgende kelimdi-ketimdi kisi kóp. Biraq aǵamyz osy bir sapardaǵy inilik izetimizge dán rıza bolyp, tipti baýyr tarta tústi. Altaıdan Astanaǵa at aýystyrǵanymyzda da aıryqsha qýanyp, tilektestigin bildirdi. Úıdegi jeńgeniń bizge ápke bolyp keletinin aıtyp, qaljyńǵa ket ári emestigin emeýrinmen tanytatyny bar. Ásirese, ánshi baldyzy Erkin Shúkimanmen ázili ádemi órilýshi edi. Al tapqyrlyǵymyz joq biz súrine beremiz. Birde áleýmettik jelige jarııalaǵan, jastyqtyń jalynyn jaǵatyn, sezimniń shoǵyn úrleıtin bir lırıkalyq sıpatty áńgimelerin oqyǵanymdy aıtyp, «Jezde, jasaryp júrsiz ǵoı» dep qaǵytqan boldym.
«Á, ol ras. Shákir Ábenov degen atam bar. Bir kúni satırık Toqtarhan Sháripjanov aǵań ekeýmiz úıine bardyq. Barsaq qarııa uıyqtap jatyr eken. Oıatsaq, jastyǵynyń astynda bir qatynnyń sýreti jatyr. «Shal, mynaý ne?» dep surady Toqań. Sonda bizdiń shal «Tym qurysa sıpap jataıyn» dep edi. Bizdiń jazýymyz da sol sııaqty ǵoı» degeni bar. Tákeńniń ázilderi de óziniń shyǵarmashylyq stıhııasyna tán bolatyn. Bul áıgili Shákir atasynyń qýaqylyǵynyń sarqyny bolar-aý dep topshyladyq sol joly.
Kóńili sharyqtap shartarapta júrse-daǵy jary Gúlmıra ápkemizben Aıdana, Gúldana, Marhaba esimdi qyzdaryn tárbıelep, jetkizdi. Búginde qyzdarynyń biri qarjy, biri jýrnalıstıka salasynda eńbek etse, biri «Bolashaq» baǵdarlamasynyń stıpendıaty atanyp otyr.
Ras, Talǵat Keńesbaı oqyrmanǵa erte tanyldy. Degenmen, shyǵarmashylyqqa shikámshildigi shyn. О́ıtkeni óndirip jazbady, az jazdy, alaıda saz jazdy. О́z oqyrmany, ózin izdeıtin aýdıtorııasyn qalyptastyrdy. Áldekimderdeı klassıkalyq deńgeıge kúshenbedi. Kóńil qalaýynsha jazdy. Shyǵarmashylyqtyń baqyty da sonda sııaqty. Keıde Altaıdaǵy aǵasy Álibek Qańtarbaevtyń ursatynyn, renjıtinin, birese maqtap, birese dattap, áıteýir bir áńgime nemese povest jazýǵa ıtermelep septesetinin aıtatyn. «Oıshoǵyryn» jazyp jatqanyn, jarııalanyp jatqanyn súıinshileıtin. Kóptegen áńgime-novellalarynan keıin Alash áskerine kómek kórsetip, Keńes ókimetine qarsylyq kórsetken kúresker Ike Ádilov týraly «Túnde ushqan qarshyǵa» atty hıkaıatyn romanǵa aınaldyrýdy josparlaǵanymen, aıaýly armany jetkizbedi. Kúndelikti qybyr-jybyr tirshiliktiń ústinde shyǵarmashylyq adamynyń janyna jalaý bolarlyq bir jaqsy lepes aıtpaǵanymyz-aı dep tańǵalamyz osy kúni. Ásili, ony Tákeńniń ózi de kerek etpes edi. О́ıtkeni Talǵat Keńesbaıdyń toqsanynshy jyldary qolyndaǵysyn qazaq rýhanııatyna suńqardaı shashyp bóliskenin, qaıbir aıtýly basylymdarǵa toqyraý kezinde demeý bolǵanyn jıi estıtinmin. Sol rızalyq peıil jetelep kele jatqan qııadaǵy qyrandaı qapysyz bolmysyn baıqaǵanmyn. Mundaı jan maqtaý kúte me? Basylym demekshi, «Egemenmen» de etene bolǵan qalamgerdiń gazet shyǵarý sapasyna qatysty oı-pikiri de bólek-tin. Aıǵaılap emes, astarlap aıtatyn. О́zi de eldegi esimi el jadynan óshe bastaǵan aıtýly eńbegi bar erekshe tulǵalardy jańǵyrtyp jazǵan jazbalaryn jıi joldap turdy.
Talǵat Keńesbaı – adaldyqtyń etalony. Shyǵarmashylyǵyna, otbasyna, dostaryna degen qarym-qatynasynan ańǵarýǵa bolatyn taǵy bir qasıeti – osy. Uzaqqa sozylǵan naýqasynan Astanada ótip jatqan Eýrazııa jazýshylar forýmynyń ortasyna kelip boı jazýy da ádebıetke adaldyǵynyń aınasy ǵoı. Quddy, qıqýlap kil arǵymaq dúbirlep ótkende jatqan ornynan tura shaýyp, sońǵy sóresine jetip jyǵylǵan Qabanbaıdyń Qýbasy syqyldy. Iá, shyn júırikke tusaý joq. Jazýshynyń shynaıy ómiri endi bastalady!
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
