Sebep – kórermenniń otandyq ónimdi qazaq tilinde tamashalaı almaýy. Bul narazylyqty, ásirese balalaryn otandyq týyndylarmen tárbıeleýge umtylyp, kúndelikti tirliktiń kúıbeńinen qoly qalt etkende kınoteatrǵa asyqqan ata-analar tarapynan jıi kórýge bolady.
Aıtýly máseleniń ýshyqqan shaǵy, «Muzbalaq» pen «Kúltegin» anımasııalyq týyndylarynyń jalpyhalyqtyq kınoprokatqa jol tartqan kezimen tuspa-tus keldi. О́ıtkeni kópten kútken tarıhı taqyryptaǵy kartınalardy baldyrǵandar kóp jaǵdaıda resmı tilde tamashalaýǵa májbúr. Sebebi atalǵan fılmderdiń qazaq tilindegi kórsetilimi tym az, ıaǵnı kúnine tek eki-aq márte, onyń ózinde kórermen úshin óte yńǵaısyz tańǵy jáne túski ýaqytqa qoıylǵan.
Máselen, jaqynda ǵana prokatqa shyqqan «Kúltegin» anımasııalyq fılmi Astanadaǵy «Saryarqa» men «Kerýen City» kınoteatrlarynyń kestesinde jylt etip kóringenimen, «Kerýen» oıyn-saýyq ortalyǵyndaǵy kınoteatrdyń baǵdarlamalyq kestesine keshigip baryp, tek sońǵy aptada qoıyldy. Keste turmaq, otandyq tolyqmetrli fılmniń jaryqqa shyqqandyǵy jaıly jarq etken jarnamalyq banner men týyndynyń bir paraq aqparattyq baǵdarlamasyn taba almaı kınozalda sabylǵanymyz jáne bar. Esesine «Kúlteginmen» álemdik premerasy qatar ótken Ýolt Dısneı (The Walt Disney Company) kompanııasynyń ónimi – «Ralf ınternetke qarsy» mýltfılminiń jarnamasy alystan menmundalaıdy. Jarqyn boıaýly alyp banner bala túgil, eresek sizdiń ózińizdiń anadaıdan janaryńyzdy jaýlaıdy. Al endi mundaı jarnamadan keıin bul týyndyny tamashalamaı kórińiz?!
«Ralftyń» «Kúlteginmen» salystyrǵanda baqyty sol – kúnine 9 seans qatar júredi. Biraq onyń tek ekeýi ǵana qazaq tilinde. Al «Kúlteginniń» kúnuzaq kórsetilimi 1 seanstan aspaıdy. Atalǵan jaǵdaıdyń qaıshylyǵy da sol – qazaq tilinde túsirilgen kartına elimizdiń mańdaıaldy kınoteatrlarynda orys tilinde dybystalǵan nusqasynda kórsetilip keldi. Onyń óziniń kórsetilim ýaqyty – tańǵy saǵat 10.40-ta. Muny kınoteatr qyzmetkerleri qazaq tilindegi kórsetilim kezinde zalǵa kórermenniń az jınalýymen túsindiredi. Al kınozaldyń bergi jaǵyndaǵy ata-analar balalaryna tól tarıhymyzdan syr shertetin otandyq ónimdi ana tilinde kórsete almaı pushaıman kúı keshýde. Sonda qaı taraptyń ýáji oryndy?
Eger fılmderge qazaq tilinde suranys bolmasa, munshama kórermenniń narazylyǵy qaıdan shyqty? Eń soraqysy da sol – resmı tilde kıno kórgen qazaq balasy tarıhı keıipkerlerdiń esimin de tamashalaǵan tilinde esine saqtap, «Kýltegın», «Er Tostık», «Mýzbalak» dep shúldirlep shyǵyp jatyr.
Atalǵan máseleniń mán-jaıyn bilmek nıette saýalymyzdy «Qazaqfılm» kınostýdııasy Baspasóz bóliminiń jetekshisi Aınur Isaevaǵa joldadyq. Aınur hanymnyń aıtýynsha, «Kınematografııa týraly» zań qabyldanbaıynsha, kınoteatrlardaǵy bul beıbereketsizdiktiń aldyn alý múmkin emes kórinedi. Oǵan tipti Mádenıet jáne sport mınıstrligi de qaýqarsyz eken.
«Jalpy bul prokat máselesi burynnan qozǵalyp kele jatqan túıtkildi jaǵdaıdyń biri. Tipti bizdiń osal tusymyz desek te bolady. Alaıda prokat máselesi, onyń seansynyń kóp bolý ne az bolýy, qaı tilde, qaı kınoteatrda jáne qaı ýaqytta kórsetilýi, ókinishke qaraı bizge, «Qazaqfılm» kınostýdııasyna táýeldi emes. Bul máseleni tipti Mádenıet jáne sport mınıstrligi de sheshe almaıdy. О́ıtkeni kınoprokat júıesi tolyǵymen jekemenshik kompanııalardyń qolynda. Bizdiń kez kelgen týyndymyz, máselen, «Kúltegindi» alaıyq, premera aldynda keminde 2 aı buryn kınoteatrlardyń prokat kestesine engizilip, olarmen arnaıy kelisimshart jasaldy. Kelisimshart alǵashqy eki aptaǵa, ıaǵnı kınoteatr tilimen aıtqanda eki «ýıkendke» ǵana qurylady. Eger sol ýaqytta mýltfılm jetkilikti deńgeıde kórermen jınaı alsa, shart ári qaraı uzartylatyn bolady. Kerisinshe jaǵdaıda kelisim de toqtatylady. Bul jerde aıta ketetin taǵy bir másele – kelisimshart jasasý barysynda kınostýdııa óz ónimderiniń yńǵaıly ýaqytta jáne mindetti túrde qazaq tilinde kórsetilýin eskertedi. Biraq shyntýaıtyna kelgen kezde, oǵan qulaq asyp jatqan eshkim joq.
Atalǵan túıtkil tóńireginde biz kınoteatrlar júıesiniń dırektory Erlan Buharbaev myrzaǵa habarlasyp, osy máseleni sheshý týraly talaı kelissózder de júrgizgenbiz. Erlan myrzanyń aıtýy boıynsha, qazaq kórermeni kınoteatrǵa barmaıtyn kórinedi. Biraq «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń resmı paraqshasyna tolassyz kelip jatqan qazaq tilindegi kınolardyń kórsetilimi týrasynda jazǵan kórermenniń narazylyq hattarynda shek joq. Alaıda biz muny kınoteatrlar júıesiniń dırektoryna aıtyp túsindire almadyq», deıdi Aınur Isaeva.
Aınur hanymnyń pikirinen keıin ile biz de «Kerýen» saýda oıyn-saýyq ortalyǵyndaǵy kınoteatr basshylyǵyna jolyqtyq. Alǵan jaýabymyz aına-qatesiz «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń bergen málimetimen sáıkes keldi. Kınopark qyzmetkerleriniń túsindirgenindeı, premera kúni kınoteatr kestesine jańa týyndynyń eki tildegi nusqasyn qatar qoıady eken. Alǵashqy kúni qaı tilge kórermen kóp kelse, esepke saı sol tildegi kórsetilimge basymdyq beriledi-mys.
Áıtse de, bul kınoteatrlarda beleń alyp turǵan túıtkildi máseleniń tolyqqandy sheshimi emes. О́ıtkeni elimizdiń árbir azamatynyń kınoteatrda qalaǵan kınony qazaq tilinde kórý quqyǵy zańnamamen bekitilgen. Naqty atap aıtar bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Mádenıet týraly» Zańynyń 28-4-shi babynda bylaı dep jazylǵan: «1. Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda barlyq fılmdi prokattaý qazaq tilinde jáne basqa da tilderde júzege asyrylady. 2. Ulttyq fılmderdi prokattaý qazaq tilinde jáne qajettigine qaraı basqa da tilderde júzege asyrylýǵa tıis. 3. Shetel telearnalarynan retranslıasııalanǵan fılmderdi qospaǵanda, prokattaý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyna ákelinetin (jetkiziletin) barlyq fılmderge 2012 jylǵy 1 qańtardan bastap qazaq tilinde dýblıaj jasalýǵa tıis».
Budan túıerimiz – Qazaqstan Respýblıkasynyń «Mádenıet týraly» zańynda tarqatylyp aıtylǵandaı, otandyq kınoteatrlar qazaq tilindegi fılmderdi ózge tildegi seanstardan kem qoımaýǵa jáne «praım taımda» kórsetýge mindettelýi tıis. Odan bólek, atalǵan másele aldaǵy ýaqytta qabyldanýy kútilip otyrǵan «Kınematografııa týraly» zańynyń qoldanysqa enýimen birge túbegeıli joıylady dep senemiz. О́ıtkeni keleshekte qabyldanar zańda birneshe tarmaq boıynsha ulttyq deńgeıdegi kınotýyndylardyń jalpyulttyq prokaty jáne ony «praım taımǵa» qoıý mindetteledi dep kútilýde. Sondyqtan bul máseleni ázirge ýaqytsha ǵana túıtkil dep qabyldap, «Kınematografııa týraly» zań atalǵan máseleniń túbegeıli sheshimin taýyp, qazaq kórermeni ózine qajetti kınotýyndyny qalaǵanynsha qazaq tilinde kóre alady dep úmittenemiz.
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
