Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Tórtinshi áleýmettik bastama aıasynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi kásipkerlikti damytý arqyly halyq tabysynyń artýyn qamtamasyz etý úshin ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar men jumyssyz azamattarǵa shaǵyn nesıe berýdi júzege asyrýda. Osylaısha, 2018 jyly baǵdarlamany qarjylandyrý 20 mlrd teńgege, onyń ishinde aýyldarda – 14 mlrd, qalalarda – 6 mlrd teńgege ulǵaıdy.
«Qosymsha bólingen qarajatty esepke alǵanda, shaǵyn nesıe berýdiń jalpy somasy 62 mlrd teńgeni qurady. Onyń ishinde 45 mlrd teńge aýyldyq jerlerge (73%) jáne 17 mlrd teńge (27%) qalalyq jerlerge jiberildi. 2018 jylǵa arnalǵan shaǵyn nesıemen qamtý jospary 14 myń adamdy qurady», — dedi mınıstr M. Ábilqasymova.
Baǵdarlamanyń talaptaryna sáıkes shaǵyn nesıeler mıkrobıznesti ashý, qoldanystaǵy bıznesti keńeıtý jáne zákirlik kooperasııany damytý maqsatynda beriledi. Shaǵyn nesıeler 5 jyl merzimge, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jobalarǵa 7 jylǵa deıingi merzimge 6%-dyq ataýly mólsherlememen beriledi. Sondaı-aq, isti jańadan bastaýshy kásipkerlerge nesıe somasynyń 85% aspaıtyn kepildikter beriledi.
2018 jyly Tórtinshi áleýmettik bastamany tıimdi iske asyrý úshin Baǵdarlamaǵa:
aýyldar men qalalarda mıkrokredıt berý lımıtterin saralaýdy;
zákirlik kooperasııany damytý úshin aýyldyq eldi mekenderde shaǵyn nesıe berý mólsherin 5 myńnan 8 myń aılyq eseptik kórsetkishke deıin ulǵaıtýdy;
óńdeýshi aýyl sharýashylyǵy kásiporyndary aıasynda zákirlik kooperasııany damytýdy jáne shaǵyn nesıeler berý rásimderin jeńildetýdi;
Baǵdarlamaǵa qatysýshylar sanyn jumys istep júrgen kásipkerlermen tolyqtyrýdy;
jumys istep júrgen kásipkerler, zákirlik kooperasııa men aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteri qatysýshylary úshin keminde bir jańa turaqty jumys ornyn qurý boıynsha talaptardy azaıtýdy;
memlekettik tirkeý merzimi salyq organdarynda úsh jyldan asatyn kásipkerlerdi – zákirlik kooperasııa qatysýshylaryn kepildendirý normalaryn qosýdy kózdeıtin ózgerister engizildi.
M. Ábilqasymovanyń málimdeýinshe, 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha shaǵyn nesıe berý baǵdarlamasy boıynsha barlyǵy 59,5 mlrd teńge nemese ıgerildi, onyń ishinde aýyldarda – 45,4 mlrd teńge, qalalarda – 14,1 mlrd ıgerildi. 2018 jyly barlyǵy 14 053 shaǵyn nesıe berildi, onyń ishinde aýyldarda – 12 760 nemese jyldyq jospardyń 116%, qalalarda – 1 293. Aýyldarda shaǵyn nesıe berýdiń ortasha mólsheri 3,5 mln teńgeni, al qalalarda 11 mln teńgeni qurady.
Berilgen shaǵyn nesıelerdiń ishinen startap jobalardy qoldaýǵa — 9 772 shaǵyn nesıe, zákirlik kooperasııanyń jańa baǵytyn damytýǵa — 1 024, jeke isti keńeıtýge — 3 257 shaǵyn nesıe berildi.
Ekonomıka salalary bólinisinde mal sharýashylyǵyn damytýǵa — 76%, ósimdik sharýashylyǵyn damytýǵa — 2,7%, qus sharýashylyǵyn damytýǵa — 2,2%, kólik jáne qoımalaý salasyna — 6%, óńdeý ónerkásibi salasyna — 2%, basqa da qyzmet túrleri boıynsha — 5,6% shaǵyn nesıe bólindi.
M. Ábilqasymovanyń aıtýynsha, shaǵyn nesıe berý baǵdarlamasy aıasynda ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń qatarynan 13 367 adam jáne 1 686 jumyssyz adam kásipkerlikpen aınalysýǵa, sondaı-aq, óz qyzmetin zańdastyrýǵa múmkindik aldy. Sonymen qatar, jumys oryndaryn qurý túrinde mańyzdy áleýmettik áser alyndy. Shaǵyn nesıe alǵan adamdar qosymsha 12 613 jumys ornyn qurdy.
Aıta ketý kerek, Baǵdarlama aıasynda shaǵyn nesıe alý sharttarynyń biri — «Bastaý-Bıznes» jobasy boıynsha bıznes negizderine oqytý. Atalǵan joba «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birge iske asyrylyp jatyr. 2018 jyly oqýmen 28,3 myń adam nemese jyldyq jospardyń 100%-y qamtyldy, olardyń ishinde 19,4 myń qatysýshy ózderiniń bıznes-jobalaryn qorǵap shyqty, al 7,7 myń adam shaǵyn nesıe aldy. 2018 jyly oqytý qorytyndysy boıynsha bıznesin bastaǵan qatysýshylardyń 95%-y bıýdjetke salyq aýdara bastady.
M. Ábilqasymovanyń aıtýynsha, bıyl bólingen qarajat esebinen 14 myń adamdy, onyń ishinde aýyldyq jerlerde 12 myń adamdy, al qalalarda 2 myń adamdy shaǵyn nesıemen qamtý mindeti tur. Osy jyly shaǵyn nesıe berý baǵdarlamasyn qarjylandyrý kólemi 62 mlrd teńgeni quraıdy.
QR EHÁQM derekterine sáıkes, bıyl shaǵyn nesıe berý boıynsha kórsetkishterdi oryndaý úshin baǵdarlama operatorlaryna óńirlerdiń ákimdikterimen birlesip, úsh jaqty nesıelik kelisimderge qol qoıýdy tezdetý jáne bólingen qarajattardyń maqsatqa saı paıdalanylyp, sońǵy qaryz alýshylarǵa jetýin qamtamasyz etý qajet.
«Shaǵyn nesıe berýdi damytý» baǵytynda aýyl sharýashylyǵyndaǵy jumysqa erekshe kóńil bólinedi. Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri A. Evnıev aýyldyq eldi mekender men shaǵyn qalalarda bıznes jobalardy iske asyrýǵa shaǵyn nesıeler berý «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda iske asyrylyp jatqanyn atap ótti. Atalǵan maqsattarǵa 2018 jyly 44,7 mlrd tg kóleminde bıýdjettik nesıe bólingen, sonyń ishinde 13,9 mlrd tg — Prezıdenttiń Bes áleýmettik bastamasy aıasynda bólingen qosymsha qarajat. Budan ózge, shaǵyn qarjylandyrý uıymdary men nesıelik seriktestikter arqyly beriletin shaǵyn nesıelerdi kepildendirý tetigi qarastyrylǵan. Operator — «QazAgroKepil» AQ. 2018 jyly 1,6 mlrd teńge somasyna 553 kepildiý berildi. 2019 jyly 12 myń shaǵyn nesıe berý kózdelgen, sonyń ishinde 2400 — jańa bızneske.
О́z kezeginde, ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri R. Dálenov 2018 jyly qalalarda shaǵyn nesıe berýge 13,9 mlrd teńge bólindi, onyń ishinde 6,1 mlrd teńge Bes áleýmettik bastama aıasynda respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha bólingen. Qalalar men monoqalalarda 14,4 mlrd teńge somasyna 1 311 joba qarjylandyryldy.
Kepildik jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda, kásipkerlerge shaǵyn nesıelerdi 85%-ǵa deıin kepildendirý usynylady. Osylaısha, 2018 jyly 2,8 mlrd teńge somasyna 484 kepildik kelisimsharty jasaldy. Bul árbir úshinshi nesıege kepildik berilgenin kórsetedi. 2019 jyly respýblıkalyq bıýdjetten 9,3 mlrd teńge bólindi, jergilikti bıýdjetten 7 mlrd teńge bólý josparlanǵan.
Sonymen qatar, buǵan deıin burynnan kele jatqan kásipkerler Baǵdarlamaǵa qatysa almady. Endi mundaı shekteýlerdiń alynyp tastalýyna baılanysty berilgen shaǵyn nesıelerdiń sany aıtarlyqtaı artady. Buǵan qosa, Qazaqstannyń barlyq óńirinde shaǵyn qarjy uıymdaryn qurý jumystary júrgizilip jatyr.
