SONY SERPINDI SERIKTESTIK

Jýyrda EYQU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Memlekettik hatshy – Syrtqy  mınıstri Qanat Saýdabaev Eýroodaqtyń astanasy Brıýsselge resmı saparmen baryp, birqatar kezdesýler ótkizgeni belgili. Olar týraly biz kezinde oqyrmandardy habardar etkenbiz.  Sol kezdesýdiń mańyzy men erekshelikteri  týraly Qazaqstannyń Belgııa men Lıýksembkrgtigi Tótenshe jáne ókiletti elshisi, elimizdiń Eýroodaq pen NATO-daǵy mıssııasynyń toraǵasy Erik О́TEMBAEV áńgimeleıdi. – Eki kúnniń ishinde óte kóp kezdesýler boldy, solardyń mán-mańyzdary týraly aıtyp berseńiz. – Bizdiń Eýroodaqpen kelisetin eń úlken máselemiz – Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń bastamasymen kóterilgen EQYU-nyń sammıtin ótkizýge onyń keli­si­min alý edi. Árıne, Qazaqstannyń basta­ma­syn Eýroodaqtyń múshesi bolyp taby­latyn birqatar elderdiń lıderleri qoldaı­tyndyqtaryn jarııalap úlgerdi. Olardyń ishinde Fransııa, Ispanııa, Germanııa jáne t.b. bedeldi de salmaqty memleketter bas­shylary bar. Biraq 27 eldi biriktirgen Eýro­odaqtyń óz basshylarynyń da kelisi­min alý mańyzdy másele bolatyn. Onyń ústine 2007 jylǵy Lıssabonda qabyldan­ǵan kelisim-sharttan beri bul Odaqtyń mańyzdylyǵy arta tústi. Onda jańa ıns­tıtýttar paıda boldy, sondaı-aq damý baǵ­darynda jańa tujyrymdama qabyldandy. Atap aıtqanda, 2,5 jylǵa taǵaıyndalatyn Odaqtyń turaqty prezıdenti ınstıtýty engizildi. Qazir bul qyzmetti Belgııanyń premer-mınıstri Herman van Rompeı at­qarýda. Qanat Saýdabaevpen kezdesý bary­synda ol Qazaqstannyń aımaqtaǵy turaq­tylyq pen beıbitshilikti saqtaýǵa qosyp otyrǵan róline úlken baǵa berdi jáne Qa­zaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­ty Eýroodaqqa resmı saparmen kelýge shaqyrdy. Eýroodaqtyń eń joǵarǵy atqarýshy or­ga­ny –­ Eýropalyq Komıssııa, onyń qazir­gi tóraǵasy – Manýel Joze Barrozý. Lıs­sabon kelisim-shartyna sáıkes Eýro­parlamenttiń de ókilettigi ulǵaıdy, ol EO-nyń bıýdjetin ǵana qaramaıdy, sondaı-aq qazir Eýrokomıssııanyń tóraǵasyn da saılaý quqy bar. Buryn ol kandıdatqa kelisimin ǵana beretin. Mine, Is basyndaǵy tóraǵa osy uıymdardyń barlyǵynyń da bas­shylarymen kezdesip, kelissózder júr­gizdi. Osy kezdesýlerdiń eń úlken nátıjesi sol – olardyń bári de Qa­zaqstannyń sam­mıt týraly bastamasyn qoldady. EQYU-ǵa múshe elder Memleket bas­shy­larynyń 1999 jylǵy Ys­tam­bul sammıtinen keıin álem­de neshe túrli jańa má­seleler týyndady, olardyń osy sam­mıt­te qarastyrylýy kerektigin kezdesken tarap­tardyń bári de durys dep sanady. Qazir Eýroodaqtyń qu­ramy 15-ten 27-ge deıin ul­ǵaıdy. Ol memleketterdiń ár­qaısynyń da Eýroodaq sheń­berinde ózde­riniń naqtyly baǵ­dar­la­ma­lary bar. Sondyqtan Eýroodaqtyń biz­diń bastamany qoldaýynyń mańyzy zor. Árıne, Eýroodaq sammıt ótkizýge ózdiginen mandat bere almaı­dy, biraq qoldaǵandyǵy­nyń óziniń mańyzy úlken. Kezdesýler barysynda bo­la­shaq sammıttiń kún tártibi máselelerin barynsha mańyzdy etý, onyń kúrdeli, asa mańyzdy, kókeıkesti másele­ler­ge arnalýy qajettigi atap ótildi. Osy qa­tarda eń ózekti másele retinde jalpy­eýropalyq jáne eýrazııalyq qaýipsizdik máselesi aldymen aı­tylyp, onyń barlyq jaqty da tolǵan­dyratyndyǵy eskerildi jáne kún tártibine aldymen engizilýi qajettigi atap kórsetildi. Sonyń ishinde qazirgi qaýipsizdikke ba­ryn­sha qater tóndiretin terrorızm, esirtkiniń zańsyz aınalymy máselelerin eskergende aldymen Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy retteýge yqpal etý qajettiligi eń mańyzdy másele ekendigi aýyzǵa alyndy. Qanat Saýdabaev suhbattastaryn Qa­zaq­stannyń Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy ret­teýge qosyp otyrǵan úlesi jóninde tolyq habardar etti. Sonyń qatarynda Qazaq­stannyń 50 mln. AQSh dollary kóleminde qarjy bólip, bir myńnan artyq aýǵan­stan­dyq jastardy elimizde oqytyp jatqany aıtyldy. Eýroodaq ınstıtýttarynyń bas­shylary bul isterge tolyq qoldaý bildirip, Qazaqstan bastamalarynyń basqalarǵa da úlgi bolýy qajettigin atap ótti. Eýroodaq ókilderin Qazaqstannyń EQYU-nyń úsh sebetin birdeı damytý kerektigi jóninde aıt­qan bastamasy da qanaǵat­tan­dyryp otyr. Elimizdiń aı­maq­tyq qana emes, jahan­dyq qaýipsizdikke qosyp otyrǵan úlesin jaqsy bi­letindigi jáne ony qyzý qol­daı­tyn­dyǵy kelis­sóz­der barysynda atap ótildi. Sonyń ishinde Qa­zaq­stannyń ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqan­dy­ǵy, Semeı polıgonyn japqan­dy­ǵy, ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne beıbitshilikti saqtaý jo­lyndaǵy aımaqtyq bastama­la­ry joǵary baǵalandy. Eýrokomıssııanyń tóraǵa­sy M.Bar­rozý­men kezdesýi barysynda Qanat Bek­myr­za­uly EO men EQYU arasyn­daǵy ún­qatysýdy tereńdetý qajettigi týraly aıt­ty. Bul eki jaqtyń túsinistikke umtyly­syn kór­set­ti. Eýroodaqtyń yntymaqtas­tyq týraly memo­ran­dým­men jumys isteýge daıyn ekendigi aı­tyl­dy. Eger osy memo­randýmǵa qol qoı­yl­sa, ol Qazaqstannyń EQYU tóraǵasy re­­tindegi jemisti qadam­darynyń biri bolmaq. Kezdesýler barysynda bıylǵy jazda As­tanada bolatyn tózimdilik jáne kem­si­tý­lerge jol bermeý máselesine arnalǵan konferensııa týraly da pikir almasyldy. Qazaqstannyń osy baǵytta erekshe táji­rı­beli ekendigin aýyzǵa alǵan barlyq ta­rap­tar ony qyzý qoldaıtyndyqtaryn bil­dirdi jáne onyń EQYU-nyń úshinshi se­be­tin damytýǵa paıdasy tıetindigin atap kórsetti. Kezdesýler kezinde ekijaqty formatta­ǵy máseleler de qarastyryldy. Sonyń ishinde Eýroodaqtyń qazirgi tóraǵasy Is­pa­nııa memleketiniń Syrtqy ister mı­nıstri M.Moratınospen kezdesýde EO men Qazaqstan arasynda strategııalyq árip­testikke bastaıtyn kelisimge qol qoıý jó­ninde kelisildi. Aıta keterligi, Qazaqstan men EO arasynda jalpy sheńberdegi yntymaqtastyq týraly kelisimge 1999 jyly qol qoıylǵan. Endi EO Qazaq­stan­nyń Ortalyq Azııa sekildi alyp aımaqtaǵy mańyzdy el ekenin eskerip, tyǵyz yn­ty­maq­tastyq týraly kelisimge qol qoı­maq­shy. Mine, osy qujat EO-ny Qazaqstan úshin strategııalyq áriptester qataryna shy­ǵaratyn bolady. Munyń ekijaqty qarym-qatynasqa jańa serpin bereri taǵy sózsiz. M.Barrozýmen bolǵan kezdesýde de bul bastama qoldandy. Bolashaqta qol qoıylatyn kelisim EO-nyń syrtqy saıasat jáne qaýipsizdik máseleleri jónin­degi joǵarǵy ókili baronessa Ketı Esh­tonmen bolǵan kezdesýde de talqylandy. Bul kisiniń qyzmeti EO syrtqy ister mınıstri deýge kelińkireıdi, sonymen qa­tar, ol Eýrokomıssııanyń vıse-prezıdenti bolyp tabylady. Sondyqtan onyń pikiri bul kelisimniń bolashaǵy úshin asa qundy. Qanat Bekmyrzauly oǵan bolashaq qujattyń eki jaqqa da tıimdi ekendigi haqynda áńgime qozǵady. Sonyń ishinde Qazaqstannyń búgingi tańda Eýropanyń energetıkalyq qaýipsizdigine qosyp otyrǵan úlesi, Qazaqstan rynogynda eýropalyq alyp kompanııalardyń kópten jumys istep jatqandyǵy jáne taǵy basqa súbeli argýmentter kóldeneń tartyldy. Qorytyndysynda K.Eshton da bul kelisim qajet degen kózqarasyn bildirdi. Osy qatardaǵy máselelerdi qarastyr­ǵan mańyzdy kezdesý Eýropalyq ınvestı­sııalyq banktiń prezıdenti F.Maınshtad­pen boldy. 27 quryltaıshysy bar bul banktiń jarǵylyq kapıtaly 164 mlrd. eýrony quraıdy. Ol EO-nyń asa mańyzdy qarjylyq ınstıtýty. Bizdiń “Eýropaǵa jol” baǵdarlamamyzdy oryndaý barysyn­da onymen tyǵyz yntymaqtasý asa mańyzdy qajettilik bolyp tabylady. Bul bank asa iri jobalardy qarjylandyrady. Onyń búgingi kúni Qazaqstan rynogyna shyǵý mandaty bar. Sondyqtan bul bankpen tyǵyz yntymaqtasý bizdi jańa sapadaǵy ınvestısııalyq rejimge shyǵarar edi. Kelissóz barysynda taraptar tyǵyz yntymaqtasýǵa múddelilik tanytty. Sonymen birge, Memlekettik hatshy ­– Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev­tyń NATO-nyń Bas hatshysy A.Fog Rasmýssen­men bolǵan kezdesýin atap óter edim. Aıta keterligi, NATO-nyń shtab-pá­te­ri de Brıýsselde ornalasqan, sondyqtan osynaý álemdik mańyzdy uıymnyń bas­shy­symen kezdesýdiń sátin de qoldan bo­satpaǵan durys edi. Onyń ústine Qazaqstan bul uıymmen sońǵy jyldary jaqsy yntymaqtastyq ornatýda. Aýǵanstan má­se­lesine baılanysty, áskerı júkterdi Qa­zaq­stan aýmaǵy arqyly tranzıtteý jó­nin­degi yntymaqtastyqtar óz aldyna bólek áńgime bolǵanda, byltyr Astanada SEAP-tyń forýmy bolyp ótti. Bul NATO-nyń ózine múshe emes elderdiń aýmaǵynda birinshi ret ótkizgen forýmy edi. Osynyń ózi ekijaqty qarym-qatynastyń jaqsy jolǵa qoıylǵanyn kórsetedi. Kelissóz barysynda taraptar ekijaqty yntymaq­tastyqtyń ózekti máselelerin talqylady. О́z tarapynan F.Rasmýssen de Qazaqstannyń sammıt ótkizý týraly bastamasyn qoldaıtynyn bildirdi. Mine, osylardyń bárin eskergende Qanat Saýdabaevtyń Belgııaǵa sapary óte kóp máseleni qarastyrǵan mańyzdyly­ǵymen jáne jemistiligimen erekshelendi. – Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýine baılanysty onyń yqpaly Azııa aýma­ǵyna da tarap jatyr. Sondyqtan, endigi jerde onyń “Eýrazııalyq uıym” dep atalýy múmkin be? – Ábden múmkin. О́zgermeıtin eshteńe joq. Ol áýelde eýropalyq elderdiń bastamasymen qurylyp, sol aýmaqtyń máselelerin ǵana qamtysa, qazir onyń quqyqtyq sheńberi Eýropadan asyp, ǵalamdyq masshtabqa ketip qaldy. Onyń ústine ShYU, AО́SShK sııaqty azııalyq uıymdarmen de yntymaqtasa bastady. Sondyqtan evolıýsııalyq ózgeris bolýy ábden yqtımal. Jazyp alǵan Jaqsybaı SAMRAT. JÝRNALISTERGE BAIQAÝ JARIIаLANDY Elimizdiń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etýine baılanysty osy máseleni jurtshylyqqa jarııa etýshi jýrnalıster arasynda konkýrs jarııalanǵany týraly málim etildi. Ony uıymdastyrýshylar – “MEDIA LIFE” qoǵamdyq qory men jýrnalısterdiń “Tanat” astanalyq klýby jáne Syrtqy ister mınıstrligi. Jýrnalısterge konkýrsqa qatysýǵa tilek bildirýshilerdiń osy jyldyń 1 qańtary men jeltoqsannyń 5-i aralyǵynda efırden ótken nemese basylym betinde jarııalanǵan eńbekteri qabyldanatynyn aıtqan uıymdastyrýshylar onyń 4 nomınasııa boıynsha ótkiziletinin habarlady. Olar: “Qazaqstan tóraǵalyǵy–istiń basy jáne nátıjeleri”; Tóraǵalyq kezeńinde EQYU keńistigindegi naqty múmkindikter men keleshek”; “Memleketter yntymaqtastyǵynyń nyǵaıýy–álemdegi turaqtylyq pen qaýipsizdik amanaty”; “Demokratııa – damý men gúldenýge jol” degen 4 baǵytqa negizdelgen. Qazaq eliniń osy bedeldi halyqaralyq uıymdaǵy tóraǵalyǵy kezinde atqarǵan jumystaryn buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalaý arqyly qalyń jurtshylyqpen tanystyrýdaǵy jýrnalısterdiń róline mán bergen uıymdastyrýshylar ony ótkizý barysynda halyqaralyq sarapshylar qoǵamdastyǵy men sheteldik BAQ ókilderiniń qatysýymen “Demokratııalyq bolmystarǵa aqparattyq qoldaý kórsetýdegi halyqaralyq jáne ulttyq tájirıbe” taqyrybynda trenıng ótkizý de josparlarynda bar ekenin aıtty. Anar TО́LEÝHANQYZY.