Sot júıesinde bos oryn kóp
Qasym-Jomart Toqaev sot júıesin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan zań jobalary óte mańyzdy ekendigin jáne Elbasynyń zań shyǵarý bastamasy boıynsha ázirlengendigin atap ótti.
Senatorlar aldynda zań jobasynyń artyqshylyqtary men negizgi basymdyqtary boıynsha baıandama jasaǵan Joǵarǵy sot tóraǵasy Jaqyp Asanovtyń aıtýynsha, Memleket basshysy ótken jyldyń qarasha aıynda sotqa kelýshilerge jaǵdaı jasaý men sot sheshimderi men úkimderiniń sapasyn arttyrýǵa baılanysty naqty tapsyrmalar bergen.
Osy oraıda, J.Asanov sottarda isterdiń qaralýy jedeldegenine, jańa tehnologııalardyń kóptep engizilgenine toqtaldy. Aıtalyq, qazir sot júıesine aryzdardyń 90 paıyzy ınternet arqyly joldanady eken. Sondaı-aq sot júıesinde azamattardy qabyldaýǵa arnalǵan front-keńseler men túngi sottar ashyla bastaǵan.
– Dúnıejúzilik reıtıngide Qazaqstan sottarǵa jaǵdaı jasaý jaǵynan tórtinshi orynǵa kóterildi. Bizdiń aldymyzda tek Ońtústik Koreıa, Norvegııa, Sıngapýr tur. Osy sharalardy «100 naqty qadam», Ult josparynyń tikeleı jemisi dep qabyldaý kerek, – dedi Joǵarǵy sot tóraǵasy.
Sonymen qatar Memleket basshysynyń tapsyrmasymen sot júıesine bilikti zańgerlerdi tartýǵa, sottardy daýy joq isterden bosatýǵa, sot prosesin artyq bıýrokratııadan tazartyp, ony tıimdi, túsinikti ári qolaıly etýge barlyq kúsh jumyldyrylǵan.
– Sot júıesiniń tiregi de, júregi de – sýdıa. Jaqsy mamandardyń bul salaǵa umtylysy joq. Bizdiń sottarda qaralatyn isterdiń 85 paıyzy azamattyq daýlarǵa qatysty. Onyń ishinde shaǵymdardyń kóbi memlekettik organdardyń sheshimine qatysty bolyp otyr. Sot júıesi monopolııa, salyq, keden, ekologııa salasyn jetik biletin bilgir mamandarǵa muqtaj. Sondyqtan bul zań jobasy arqyly jalpy appelıasııa satysyna, oblystyq sottarǵa 15 jyldyq zańgerlik eńbek ótili bar mamandarǵa jol ashyp, konkýrsqa qatysýǵa jaǵdaı jasalýda, – dedi Jaqyp Asanov.
J.Asanovtyń aıtýynsha, buryndary jyl saıyn orta eseppen sýdıalyqqa 150 adam qabyldanatyn. Al byltyr 29 adam qabyldanǵan eken, ıaǵnı burynǵy kórsetkishten 5 ese az bolǵan.
– Buryn sýdıalyqtan úmitker árbir tórtinshi kandıdat jumysqa alynǵan bolsa, qazir talap kúsheıtilgennen keıin úmitkerlerdiń 3 paıyzy ǵana synnan súrinbeı ótýde. Bul sýdıalar arasynda kezdeısoq adamdardyń bolmaýy úshin jasalǵan amal, – dedi Joǵarǵy sot tóraǵasy.
«Egemen» kótergen máseleniń ózektiligi aıtyldy
Senatorlar negizgi baıandamashy J.Asanovqa saýal berý múmkindigin tekke jibermeı, ózderin tolǵantqan máselelerdiń basyn ashyp aldy. Máselen, senator Murat Baqtııaruly baj salyǵy kóleminiń tómendigi týraly másele qozǵady.
Al Sársenbaı Eńsegenov Joǵarǵy sot tóraǵasynan sýdıalardyń táýelsizdigin qamtamasyz etý jáne el gazeti «Egemen» kótergen ajyrasý úderisin azaıtýǵa baılanysty túıtkilderdi alǵa tartty.
– Jýyrda «Egemen Qazaqstan» gazetinde erli-zaıyptylardyń ajyrasýy týraly mańyzdy maqala jarııalanyp, byltyr elimiz boıynsha 150 myń neke tirkelgendigi, 54 myń nekeniń buzylǵandyǵy jazyldy. Al jańadan qurylyp jatqan Otbasylyq sot júıesi osy ajyrasýlardy boldyrmaýǵa septesip jatyr eken. Máselen, mamandanǵan sýdıalardyń aralasýynan soń Astana qalasynda ajyrasýǵa aryz bergen 230 otbasynyń jartysyna jýyǵy raılarynan qaıtqan. Bul úderisti jalǵastyrýǵa múmkindik bar ma? – degen tolǵanysyn jetkizdi senator.
Jaqyp Asanovtyń el kóleminde qolǵa alynǵan Otbasylyq sot qanatqaqty jobasy arqyly ajyrasýǵa ótinish bergenderdiń 73 paıyzy aryzdaryn keri qaıtaryp alǵandyǵyn jáne sot júıesinde taraptardy tatýlastyrýǵa mańyz beriletindigin atap ótti.
Al senator Darıǵa Nazarbaeva sot sheshimderiniń eki-úsh jeke tulǵanyń kýálik etýimen ǵana, sottalýshynyń aıyptaryna jetkilikti dálelder jınaqtalmaı shyǵarylýyna baılanysty depýtattarǵa shaǵymdardyń jıi túsetindigin alǵa tartty.
Depýtattyń bul saýalyna jaýap bere otyryp, Joǵarǵy sot tóraǵasy byltyr 30 myńdaı úkim shyǵarylǵandyǵyn, 2017 jyly aqtaý úkimderiniń úlesi – 1,4 paıyz, 2018 jyldyń birinshi jartysynda – 2,5 paıyz, 2018 jyldyń ekinshi jartysynda 5,5 paıyzǵa jetkendigin aıtyp, ádil tórelik etý satylarynyń jetildirilip jatqandyǵyn baıandady.
Mańyzdy zańdar qabyldandy
Jalpy, otyrysta sondaı-aq zańnamaǵa sot júıesin jańǵyrtý máseleleri boıynsha túzetýler qabyldandy. Senatorlar odan ári Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqta taýarlardy sáıkestendirý quraldarymen tańbalaý týraly kelisimdi, 2010 jylǵy 9 jeltoqsandaǵy Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasyna munaı jáne munaı ónimderin jetkizý salasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly úkimetaralyq kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany, Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy Qazaqstan-Qyrǵyz memlekettik shekarasynyń rejimi týraly úkimetaralyq kelisimdi ratıfıkasııalady.
Al «Qorǵanys ónerkásibi jáne memlekettik qorǵanystyq tapsyrys týraly» zań jobasy jan-jaqty qarala kele, senatorlardyń túzetýlerimen Májiliske jiberildi. Oǵan qosa, qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi, aqparattandyrý salasyndaǵy aqparattyq qaýipsizdik máseleleri boıynsha túzetýler eki oqylymda qaraldy.
Otyrys barysynda senator Sáýle Aıtpaeva balalardyń quqyqtaryn qorǵaý, Dınar Nóketaeva jas otbasylardyń ajyrasý máseleleri, Murat Baqtııaruly halyqtyń álsiz toptaryn qoldaýdyń keshendi sharalaryn qabyldaý týraly, Ańsar Musahanov qazaqtyń tazy jáne tóbet ıtteriniń tuqymyn qalpyna keltirý jáne saqtaý týraly depýtattyq saýal joldady.
Senat otyrysyna Joǵarǵy sot janyndaǵy Sot tóreligi akademııasynyń magıstranttary men L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń Senatta tájirıbeden ótip jatqan stýdentteri qatysty.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
