Otyrysty ashqan palata Tóraǵasynyń orynbasary G.Isımbaeva memlekettik jastar saıasaty Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń saıasatyndaǵy basym baǵyt ekenin atap ótip, bıylǵy jyldyń Jastar jyly bolyp jarııalanýynyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, jastar arasyndaǵy ózekti máselelerdi kóterdi. Sondaı-aq Májilis ótkizgen «Jastarǵa ınvestısııa» halyqaralyq konferensııasynda 35 eldiń depýtattary Qazaqstannyń 2019 jyldy Jastar jyly dep jarııalaý týraly sheshimin joǵary baǵalaǵanyn atap ótti.
– Jastar jylyn ótkizý jónindegi Jol kartasy boıynsha 80-nen astam is-shara ótkizý jáne oǵan tutastaı alǵanda shamamen 130 mıllıard teńge jumsaý boljanyp otyr. Jumyssyzdyqty azaıtý maqsatynda Jol kartasynda «Jas maman», «Jas kásipker» baǵdarlamalaryn júzege asyrý qarastyrylǵan. 100 qajetti mamandyq boıynsha mamandardy daıyndaý josparlanýda. О́ıtkeni qoǵamda bir jaǵynan, mamandar tapshylyǵy oryn alsa, ekinshi jaǵynan, jumys taba almaı júrgen jastar barshylyq, – dedi Májilis Tóraǵasynyń orynbasary.
Mine, sandardyń arasyndaǵy sáıkessizdik dál osy jerden bastalady. Máselen, jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq, resmı statıstıkaǵa sáıkes, búgingi kúni 82400 adamdy quraıdy. Al Elektrondy eńbek bırjasy portalynda jumysqa ornalastyrý boıynsha 34 myńnan astam bos oryn jáne jumys berýshilerden 82 myńnan astam suranys ornalastyrylǵan. Sondyqtan tek sıfrlarǵa súıensek, bos oryndar jumyssyz jastardan kóp...
Úkimet saǵatynda negizgi baıandama jasaǵan Qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Kaletaevtyń aıtýynsha, Jastar jyly Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, jastardy turǵyn úımen qamtamasyz etý, jumyspen qamtý, bilimdi, volonterlikti, ǵylymı granttardy damytý, jastardyń áleýmettik belsendiligin arttyrý jáne jas otbasylardy qoldaý, densaýlyq jáne áleýmettik ınklıýzıv quraldaryn damytýǵa basymdyq beriledi.
– Bilim berý salasynda «Jas kásipker» baǵdarlamasy arqyly jylyna 100 myńǵa jýyq jasty oqytý, «Bıznestiń jol kartasy-2020» sheńberinde jas kásipkerlerge qosymsha granttar bólý, jumyspen qamtylmaǵan, oqymaıtyn jáne biliktiligin arttyrýǵa barmaǵan jastardyń sanyn jyl saıyn 1 paıyzǵa qysqartý, iri bıznespen birlesip jastar startaptaryn qoldaý qoryn qurý, «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha aýyldyq eldi mekenderge jumys isteý jáne turý úshin kelgen mamandarǵa birjolǵy járdemaqy mólsherin 100 aılyq eseptik kórsetkishke deıin ulǵaıtý jáne memlekettik qoldaý sharalary kórsetiletin mamandyqtardyń tizimin keńeıtý jáne basqa da tyń jobalar bar, – dedi Qoǵamdyq damý mınıstri.
D.Kaletaevtyń aıtýyna qaraǵanda, Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda jumys istep jatqan jastar úshin jyl saıyn keminde myń páterlik jalǵa beriletin úı salynady. Osy maqsatta 2019-2020 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jer» turǵyn úı qurylysy memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde kózdelgen qarjyny qaıta bólý kózdelgen.
Bul máselege baılanysty Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy isteri komıtetiniń tóraǵasy Marhabat Jaıymbetov: «Sharshy metri 180 myń teńge, páter aýmaǵy 40 sharshy metr bolady. Qazirgi kezde úsh qalanyń ákimdikterimen jobany pysyqtap jatyrmyz», – dedi.
Baıandamashy D.Kaletaev bastaýyn Elbasy tapsyrmalarynan alatyn árbir is-sharanyń josparyna toqtala kele: «Jas býyn Jastar jylynan kóp úmit kútedi. Saýalnama júrgizý nátıjesine sáıkes, jastardyń 76,6 paıyzy óz ómiri men otbasy jaǵdaıy jaqsarady dep úmittenedi. Jastarǵa, olardyń problemalaryna nazar aýdarý bir jylmen ǵana shektelip qalmaıdy. Biz bul jyldy jastarmen belsendi jumys jasaýǵa bastaý alǵan jyl dep qaraýymyz tıis, sondaı-aq jaqsy is jasaýymyz, keleshektegi jumystyń baǵytyn qalyptastyrýymyz qajet» dep atap ótti.
Dástúrli suraq-jaýaptardan soń, máselege baılanysty sóz alǵan depýtattar da jastardy tolǵandyratyn jaǵdaıattardy barynsha qamtyp qalýǵa tyrysty.
Atap aıtqanda, Gennadıı Shıpovskıh jastardy jumysshy mamandyqtaryna beıimdeý úshin, aldaǵy ýaqytta úlken jumys atqarylýy qajet ekendigine toqtala kele:
– Atap aıtatyn bolsaq, elimizdiń kóptegen óńirlerinde aýyl sharýashylyǵynyń mamandary, dánekerleýshi, kran júrgizýshileri, qurylysshylar jáne bilikti mehanıkter qajet. Sondyqtan bul máseleni sheshý úshin mektep qabyrǵasyndaǵy bitirýshi túlekterdiń arasynda jáne ata-analarǵa túsindirme jumystaryn keńinen júrgizý, sonymen qatar óndiristik oryndarǵa aparyp kórsetý kerek, – dedi.
Al depýtat Artýr Platonov qumar oıyndarǵa, arzan aqsha tabýǵa yntaly jastardyń qatary kóbeıip ketkendigine alańdaýshylyq bildirdi.
– Áleýmettik jeliler men buqaralyq aqparat quraldarynda oıynpazdardyń sany 300 myńnan 1 mıllıonǵa deıin jetetindigi týraly sumdyq aqparattar taralýda. Demek, bizdiń jastardyń 30 paıyzy qumar oıyndardyń qurbanyna aınalyp, býkmekerlik kompanııalardyń qarjy aınalymy 250 mlrd teńgege jetken. Bul – elimizdiń jyldyq bıýdjetiniń 2,5 paıyzy, – dedi A.Platonov.
О́z kezeginde depýtat Bekbolat Tileýhan: «Qazirgi kezde elimizge kórshiles memleketterden mıgranttar kelip eńbek etýde, al ózimizdiń 300 myń jas jumyssyz otyr. Olardyń kóbi aýyl azamattary. Osylardy jumyspen qamtý máselesin sheshý joldaryn qarastyrýdy usynamyn, mysaly, jańa qurylǵan Túrkistan oblysy sııaqty jerlerge jumyssyz jastardy tartý máselesin qarastyrý kerek dep oılaımyn», degen pikirin ortaǵa saldy.
Jastar arasyndaǵy qylmystyq ahýalǵa baılanysty depýtat Baqytgúl Hamenova: «Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıtetiniń deregi boıynsha, 2018 jyldyń 6 aıy ishinde 14-29 jas aralyǵyndaǵy jastar jasaǵan 25 286 quqyq buzýshylyq tirkeldi. Naryq qyspaǵyna alǵan búgingi zamanda ata-analardyń deni jumysbastylyqty jeleý etedi. Biraq, úsh taǵan – ata-ana, ustaz, oqýshy birlesip júıeli jumysty jolǵa qoıý qajet. Ult erteńi – qyzdar tárbıesine tárbıelik mándi kóbeıtsek, rýh erteńi – uldarǵa aıryqsha kóńil bólinýi kerek. Saıyp kelgende, eldiń erteńi, ulttyń qalqany – tárbıeli qyz ben rýhty ul bolmaq», degen tujyrymyn aıtty.
Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha arnaıy usynymdar ázirlenedi.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
