Bes jyl boıy halyqtyń qolynan túspegen basylymǵa jazǵan arnaý sózinde ult arystary 1909 jyly AQSh-ta – 21435, Fransııada – 8940, Germanııada – 8000, Italııada – 3000, Reseıde – 2058 gazet hám jýrnaldyń jurtqa aqparattyq qyzmet kórsetip jatqanyn aıtyp, sózdiń qudireti buzýǵa da, dáneker bolyp túzeýge de jetetinin jetkizdi. Halyqtyń jaıyn aıtyp, ózgelermen qarym-qatynas júrgizýge arnaıy basylym ashqandaryn, ıgilikti is halyqtyń oıanýyna, quldyq sanadan qutylýyna septigin tıgizip, bas shulǵyp otyra berýden qutqaratynyn tilge tıek etti. «Ataly jurtymyzdyń, aýdandy ultymyzdyń arýaqty aty dep, gazetimizdiń esimin «Qazaq» qoıdyq. Ult úshin degen istiń ulǵaıýyna kúshin qosyp, kómektesip, qyzmet etý qazaq balasyna mindet. Halyqqa qyzmet etemin deseńder, azamattar, týra joldyń biri osy. Jol uzaq, ǵumyr qysqa, qoldan kelgenin ǵumyr jetkenshe istep ketelik», dedi ult jaqsylary.
Ultqa uıytqy bolǵan «Qazaq» gazetiniń materıaldaryn shań basqan arhıvten alyp, Ú.Sýbhanberdına bastaǵan azamattar 1998 jyly 550 betten turatyn kitap shyǵarǵan edi. Osy úrdisti endi «Arys» baspasy (jaýapty redaktory, professor Ǵarıfolla Ánes) jalǵastyryp, Atyraý oblysy ákimdiginiń qoldaýymen júzege asyryp otyr. Bir ereksheligi burynǵy kitap tolyq qamtı almasa, bul jolǵy basylymda bári jınaqtalǵan.
Qıly qıyndyqtardy kóre júrip adal qyzmet etken «Qazaq» gazetin shyǵarýshylar 5 jyl ishinde birneshe tomǵa jetetin materıaldar jarııalaǵan. Birinshi nómirden bastap túrli taqyryptar qaýzalyp, aıdarlarmen berilip otyrǵan. Mysaly, «Oqshaý sóz» degen aıdarmen «Din talasy» degen maqala berilse, «Ishki habarlar», «Syrtqy habarlar», «Tilshi habarlary», «Basqarmaǵa kelgen hattar», «Tilshiler sózi» aıdarlarynda el óńirlerinen kelgen alýan túrli oqıǵalardy, shetel habarlaryn úzbeı berip otyrdy. Sońyna oqyrmandardyń tilek-talabyn da qosqan. Máselen, «Qazaq» gazeti qadamynyń ashylýyn quptap «Meniń oıym: sózge sheber, tilge júırik birneshe jigit shyǵyp, ataqty baı musylman qazaqtarymyzǵa jolyǵyp istiń jaıyn túsindirse, «Qazaq» gazetasy aıaqqa basqandaı kómek tabylmas pa deımin. «Jarly bolsań, arly bolma. Qarap turyp sorly bolma degen ǵoı» depti Qylyshbaev degen oqyrman. Birinshi nómiri kitaptyń on betinen oryn alyp, sońyna «Bas shyǵarýshy: Ahmet Baıtursynov, Bastyrýshy: Mustafa Orazaev» dep túıindelgen. О́zge nómirlerde osylaı jalǵasyn taba beredi.
«...El dertiniń sebebin uǵyp, emin bilip... bos sózden de iske qaraı aıaq basamyz dep talap qyla bastaǵan ýaqytqa» basylymnyń jetkenin alǵa tartqan Muhtar Áýezov sol aqıqatty osy gazet arqyly tartý qajettigin atap, Alash rýhty jurtymyzdyń qaı-qaısysy da qazaq álemdegi myqtylardyń qataryna jetsek degen nıette ekenin alǵa tartyp, árbir ult ókili «qarańǵy qazaq kógine» (Sultanmahmut) kún bolý basty maqsat ekenin qadap aıtypty.
«Tilshiler sózi» degen aıdarmen berilgen toptamadaǵy óńir jańalyqtary erekshe este qalady. Gazettiń №18 sanynda Semeıden Shahkárim (gazette osylaı jazylǵan) Qudaıberdiniń árbir sózinde jastarǵa bilim berý máselesin jan-jaqty qozǵap, «Qazaq» gazetine «Aıqap» jýrnalyn seriktes etip shyǵarýdy usynyp, «Bilimsiz el jas bala sııaqty. Bir jańa nárse kórinse burynǵyny tastap soǵan umtylmaqshy», dep bilim berýdi ult isine aınaldyrýdy eske salady.
«Bizdiń qazaqtyń jeri qashannan-aq memleket múlki dep qoıǵan jer», dep jer máselesi týraly tııanaqty baılamdardy qozǵap, qazaq jeriniń qalybyn buzbaı, nárin ketirmeı saqtap, eshkimniń qanjyǵasynda jibermeı, keıingi urpaqqa qaldyrýdy áńgimege jıi arqaý etti. Sonymen qatar rýhanı muralarymyzdy da, ádet-ǵuryptarymyzdy da, halyqtyq tárbıemizdi de nazardan tys qaldyrmaǵan.
Al qapyda oqqa baılanǵan semınarııa túlegi Qazy Nurmuhanbeduǵlyny jerleý rásiminde Shákárim halyqqa arnaǵan sózinde «Áleýmet! Mynaý jatqan kim, bilesińder me? Bul ulty úshin shybyn janyn qurban qylǵan Alash azamatynyń tuńǵyshy. Mynaý joldastaryńdy umyta kórmeńder. Munyń úı ishiniń mindeti – senderdiń moıyndaryńda! Alpys jasqa kelgende mundaı ult úshin qurban bolatyn azamatty kóremin degen úmitim joq edi» dese, Mirjaqyp Dýlatuly «Alashtyń bul qurbany − aıaýly joldas, Qazy jas» depti. Mine, osyndaı ulttyń jaqsylyǵyn da, qaıǵysyn da kórsetken «Qazaq» gazeti qazaq tarıhynyń bir beti dese bolǵandaı.
О́tken ǵasyrdyń basyndaǵy ult aınasyna aınalǵan, qazaq únin estir qulaqqa jetkizgen «Qazaq» gazetinde jarııalanǵan bul qundylyqtardyń alǵashqy eki tomyn qarap otyrǵanda san túrli oıǵa qalasyń. Qansha adam taǵdyry aldan shyǵady. Buryn gazet tigindisimen kez kelgen adam tanysa almaıtyn bolsa, bul eki tom qoljetimdi bolyp tur. Qalǵan jyldardy qamtıtyn kitaptar aldaǵy ýaqytta jaryq kórmek. Alar sabaq, úırener taǵylymy mol dúnıe qashanda óz qunyn joımaq emes. Sarǵaıǵan murany jańa zamannyń qaǵazyna basyp halyqqa usyný naǵyz erlikke para par is. Budan da ózge de gazet-jýrnaldardaǵy dúnıelerdi kitap etip jarııalap, keıingi urpaqqa usynsaq utarymyz mol.
