EKONOMIKALYQ YNTYMAQTASTYQQA EREKShE KО́ZQARAS

Keshe Parlament Senatynda “Qazaqstannyń Eýropa elderimen saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵynyń perspektıvalary” taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa bolyp ótti. Atalǵan mańyzdy shara elimizdiń bıylǵy EQYU-ǵa tóraǵalyǵy men “Eýropaǵa jol” memlekettik baǵdarlamasynyń oryndalýy aıasynda júzege asty. Qazaqstannyń quramynda 27 el bar Eýropalyq Odaqpen qa­rym-qatynasy birneshe kezeńnen turady. Alǵashqysy 1992 –1995 jyldardy qamtıdy. 1993 jylǵy sáýirde Qazaqstan Prezıdentiniń Jarlyǵymen Belgııa Korol­di­ginde Qazaqstan elshiligi ashylsa, sol jyly jeltoqsanda Brıýs­sel­de EO janynda Qazaqstan О́kildigi quryldy. Al araǵa bir jyl salyp, qarasha aıynda Alma­tyda Eýro­palyq Komıssııa ókil­digi ashyldy. Odan keıingi kezeń 1996-2000 jyldar ara­ly­ǵyn qamtıdy. Bul aralyqta “Qazaqstan – Eýropa Odaǵy” yn­ty­maqtastyq keńesiniń bir­qa­tar máseleler boıynsha oty­rys­tary bolyp ótti. Al 2000 jyly Eýropa odaǵy elimizdi naryqtyq ekonomıkasy bar memleketter qataryna qosqany belgili. 2001 jyly Qazaqstan men EO arasyn­da­ǵy yntymaqtastyq jańa deń­geıge kóterildi. 2004 jyly Eýropalyq Komıssııa Eýropa Odaǵyna múshe elderge qazaq­stan­dyq 8 kásiporynnyń barlyq ónimderin ımportqa shyǵarýǵa ruq­sat berdi. Qysqasha aıtqanda, Qa­zaqstan men Eýropa elderiniń ara­syndaǵy yntymaqtastyq osy­laısha oń turǵyda jáne údemeli qarqynda qalyptasty. Bul jóninde Senat Tóraǵasy­nyń orynbasary Aleksandr Sýdın erekshe atap ótti. Ol óz sózinde EO Qazaqstannyń stra­te­gııalyq áriptesi ekenin aıta ke­lip, onyń negizi Qazaqstan – Eý­ropa Odaǵy, Ortalyq Azııa – Eýropa Odaǵy strategııalyq áriptestik yntymaqtastyǵynda jatqanyna erekshe toqtaldy. Sonymen qatar, aradaǵy saýda-sattyqta da aıtar­lyq­taı jetis­tik­terge qol jet­kizilgen, tek ótken jyldyń ózinde saýda aına­lymy 30 mıllıard AQSh dol­la­ryn quraǵan. Inves­tı­sııa salý jó­ninen de Eýropalyq elder alda. Áıtse de, bul ınves­tı­sııa­lyq qarjylar, ókinishke qaraı ázirge tek otyn-energetıkalyq ke­shenge baǵyttalýda. Osy se­bepti ǵy­lymı-tájirıbelik kon­fe­ren­sııa­­nyń maqsaty Eýro­pa­nyń órke­nıetti elderiniń na­zaryn eldiń ǵylymı-óndiristik salasyna aýdarý boldy. Otyrysta úılestirýshi bolyp otyrǵan Senattyń Ekonomı­kalyq jáne óńirlik saıasat jónindegi komıtetiniń tóraıymy Nurly­ǵa­ıym Joldasbaeva osy oıdy qýat­taı kelip, Prezıdent tarapynan “Eýropaǵa jol” mem­lekettik baǵ­dar­lamasynyń da ulttyq basym­dyq­­tardy Eýropa ınte­g­ra­sııasy men ınstıtýttyq quqyqtyq refor­masynyń oń tájirıbelerine jaqyndata tú­sýge baǵyttalyp qabyl­dan­ǵanyn erekshe atap ótti. Qazirgi tańda elimizde údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarla­masy boıynsha quny 10 mıl­lıard dollarǵa jetetin 300 joba qolǵa alynýda. Onyń ústine elimizdiń Keden odaǵyna múshe bolýymen 170 mıllıon turǵyny bar rynokqa shyǵýǵa múmkindik týyp otyr. Jalpy alǵanda, osy aýmaqtaǵy ishki jalpy ónim kólemi 2 trıllıon dollardan asyp jyǵylady eken. Osynyń bar­lyǵyn eskere kelgende, eý­ro­palyq ınvestorlarǵa úlken múmkindikter ashylady. Otyrys barysynda sóz alǵan bir­qatar eýropalyq elder el­shi­likteriniń ókilderi óz elderiniń kásipkerlerine Qazaqstan Reseı rynogyna shyǵýdyń bazasy bolýy qajettigi turǵysynan oılaryn ortaǵa saldy. Mysaly, kóptegen qazaqstandyq kadrlar fransýz­dyq kompanııalarda óz biliktiligin jetildirýde eken. Elimizdiń áýe kompanııalary ushaqtaryn qara tizimnen shyǵarý máselesi de na­zardan tys qalmady. Kómirsýtegin óndirý men óńdeý, atom ener­ge­tı­kasyn tıimdi paıdalaný, qalpyna keltiriletin energııa kózderin paıdalaný máseleleri erekshe áńgime ózegine aınaldy. Asqar TURAPBAIULY.