Qart bolý da bir baqyt…
Juma, 3 mamyr 2013 1:57
Kúndelikti ómirde kóz aldymyzdan alýan túrli oqıǵalar ótip jatady. Sonyń keıbiri bolmasa, kóbi úırenshikti sýretterdiń qatarynda kómeskilenip baryp birte-birte oıdan óshedi. Al myna kórinis kóz aldymnan áli kúnge keter emes.
Juma, 3 mamyr 2013 1:57
Kúndelikti ómirde kóz aldymyzdan alýan túrli oqıǵalar ótip jatady. Sonyń keıbiri bolmasa, kóbi úırenshikti sýretterdiń qatarynda kómeskilenip baryp birte-birte oıdan óshedi. Al myna kórinis kóz aldymnan áli kúnge keter emes.
Birde sabaqtan qaıtyp kele jatyp, úıge kerek-jaraq almaq bolyp Almaty men Qaskeleńniń arasynda ornalasqan «Altyn Orda» bazaryna buryldym. Mynadaı bir keleńsiz oqıǵaǵa kezigip tań-tamasha boldym da qaldym. Bazardyń jemis-jıdek satatyn bóliginde jas shamasy 65-ti alqymdaǵan ájeıdiń alma, júzim urlap júrgenine kózim tústi. Onyń bul ersi qylyǵyn bári de jaqsy biledi eken. Satýshylardyń eti ábden úırenip ketken sııaqty. Biri músirkese, endi bireýleri «jarymaǵan neme, endi kózime kórinýshi bolma» dep artynan balaǵattap jatty. Ara-tura qaıyr surap júrgen mundaı ájelerdiń kezdesip qalatyny árıne ras. Al osyndaı oǵash oqıǵany alǵash ret kórýim. Kún uzaq bir orynda tapjylmaı turyp qaıyr tilep, árkimge kóz súzgennen góri nápaqasyn osylaısha «óz eńbegimen» tapqysy keldi me eken álde? Ájeıdiń myna qylyǵy birtúrli tosyn kórindi. Sóıtip, keıýananyń sońyna túsip, qareketin anyqtap bilgim keldi. Biraq qalyń toptyń ishine kirip ketken ájeı ushty-kúıli kózden ǵaıyp boldy. «Júrisi tym shıraq eken», dedim ishteı. Áli kúnge ál-qýaty qaıtpaǵan mundaı adam aq adal jolmen júrip-aq paıda tabar edi-aý degen oı da qylań berdi. Sonymen, qajetti zatymdy almaq bolyp manaǵy jerge qaıtyp kelgenimde, bazar satýshylary ury kempir týraly jarysyp qyzý áńgime aıtyp tur eken. Bireýleri «urlaǵan jemis-jıdekterin satyp saýda jasaıdy» dese, endi bireýi onyń et bazarynda satýshy ekenin aıtyp daýryǵyp jatty.
Aýmaǵy atshaptyrym jerdi alyp jatqan úlken bazardyń bir buryshyn dúr etkizgen bul oqıǵany jymysqylyq dep paıymdap qoıǵam ózimshe. Alaıda, arada bir apta ótkende ǵaıyptan taıyp álgi ájemen jolymyz taǵy túıisti. Men mingen avtobýstyń artqy jaǵyna múskin kúıde jaıǵasypty. Ústindegi kıimi tym eski ári kir, kúnniń salqyndyǵyna qaramastan aıaǵyna jeńil shárke ile salypty. Kóliktegiler odan barynsha qashqaqtap tyjyrynyp otyr. Qyzyq bolǵanda ol kisi Tóle bı men Baýman kóshesiniń qıylysyna kelgende menimen birge avtobýstan tústi. Joldyń kelesi jaǵyna ótý úshin baǵdarshamǵa jaqyndadyq. Ájeı qyzyl shamǵa qaramaı alǵa attaı bergende aǵylyp jatqan kóliktiń biri qaǵyp kete jazdady. Dereý artynan júgirip kelip, qoltyǵynan keri qaraı tarttym.
– Kúte tursańyz bolmas pa edi, áli jasyl sham janǵan joq qoı?
– Sonyń qyzylyna qarap tura beremin be? – dedi ol óz áreketin durys sanap.
– Qaıda asyǵyp barasyz?..
– «Altyn Ordada» et satamyn. Tezirek barmasam, saýdadan qaǵylam. Qarap jatqan adamǵa kim nesin ákelip beredi?! – dedi de, burylyp aldyńǵy aıaldamaǵa qaraı qazdańdap basyp ketip bara jatty.
Meni oılandyrǵan qart degen sózdiń maǵynasy edi. «Dana qart», «qart abyz» deıtin uǵymdar bolatyn. Aqjúnisteı arýǵa qyzyqqanmen, Ertarǵyn syndy erdi óltirýge qımaı, súıgenimen qosyp bostandyqqa jibergen dana qart Qojaq batyr, namysyn tý qylyp kótergen qart Bógenbaı sekildi tulǵalar oıymnan tizbektelip ótip jatty. Kókeıime túıgenim bul sóz tek jaqsy maǵynada ǵana qoldanylady eken. Sol qarttarǵa degen saǵynyshyn «Quryshtan quıǵan qudiret, qarttarym aman-saýmysyń» dep jetkizbep pe edi bir kezde aqyn aǵamyz. Qart sóziniń maǵynasy myna keıýananyń beınesimen laılanyp bara jatqandaı boldy. «Qartaıdyq, qaıǵy oıladyq, ulǵaıdy arman, Qorqamyn keıingi jas balalardan», degen edi uly Abaı. Sol sózdiń máni ózgergeni shyǵar qaıdam. Qarttyq qasıetke emes, qart atyna ıe bolǵan mynadaı jandardan da qorqý kerek sııaqty. «Adam qartaıǵanda bir bala» deýshi edi ǵoı. Ájeıdiń artynan qarap turyp túbi «bir nársege urynyp qalmasa» deımin-daǵy ishteı. Sirá, odan basqa ne aıtýǵa bolady. Qadirli ári qalypty qart bolyp durys júrgenge ne jetsin bul tirshilikte.
Aıan ÁBDÝÁLI,
S.Demırel atyndaǵy
ýnıversıtettiń stýdenti.
ALMATY.
