QADAǴALAÝ QARYMY

Memleket basshysy ústimizdegi jylǵy Joldaýynda quqyq qorǵaý júıesin odan ári reformalaý máselesine erekshe nazar aýdardy. Ásirese, quqyq qorǵaý júıe­si qyzmetindegi móldirlik pen baqylaýdyń joqtyǵynan týyndaǵan prob­lemalar bar ekendigin atap ótti. Osy oraıda Quqyqtyq saıasat tu­jy­rymdamasynda jańa onjyldyqtaǵy quqyq qorǵaý júıesine taldaý jasalǵany belgili. Mine, osy jáne basqa da máseleler tóńireginde bizge Bas áskerı pro­ký­rordyń orynbasary ádilet polkovnıgi Q. IGEMBAEV aıtyp bergen edi. – Qusaıyn Abzalbekuly, 2009 jyly prokýratýra organdary ókilettik­teriniń keńeıýine baı­lanysty proký­rorlyq qyzmettiń áleýetin tolyqtaı qoldanyp, qadaǵalaýdyń barlyq ba­ǵyttary boıynsha júrgizilip jatqan ju­mystardyń biri sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy kúres ekendigi belgili. Osy ta­qyrypqa baılanysty elimizdiń Qarýly Kúshterindegi oryn alǵan jemqorlyqqa qarsy júrgizilip jatqan jumystarǵa toqtalyp ótseńiz. – Sybaılas jemqorlyqtyń Q­a­zaq­stan Respýblıkasy Qarýly Kúsh­te­rinde, basqa da áskerler men áskerı qury­lym­darda oryn alýy elimizdiń bú­gini men erteńine, jalpy ult­tyq qaý­ipsizdikke úlken zııan kel­tiretini aıdan anyq. Atalǵan keselmen kúres jolynda áskerı proký­ra­týra organdary bar kúsh-jiger­lerin jumsap, onyń tamyr jaıýy­na tos­qaý­yl qoıýda. Áskerı prokýratý­ra­nyń osy saladaǵy tekse­ris­teriniń nátıje­sinde laýazymdy tul­ǵ­a­nyń 186-sy tártiptik jáne materıal­dyq jaý­apkershilikke tartylǵan bo­la­tyn, olarǵa qatysty 5 qyl­mystyq is qoz­ǵa­lyp, 6,04 mln. teńge shyǵyn memleketke qaıta­ryl­ǵan. Bıyl da sybaılas jem­qor­lyq kórinis­terine qarsy kúres óz jal­ǵasyn taýyp, áskerı prokýrorlar osy ba­ǵytta tıisti jumystardy atqarýda. – “Jel turmasa, shóp basy qımyl­damaıdy” degendeı, deńdegen sybaılas jemqorlyqtyń kórinis alýyna ne sebep? – Sybaılas jemqorlyq kó­rinisteri dál ásker qatarynda keń etek jaıdy dep aıtýǵa bolmas. Degenmen memle­kettiń qarjysyn jumsaý, syıaqylar berý, kelisim-sharttyq qarym-qaty­nas­tar, turǵyn úı máselesinde sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı týǵyzatyn quqyq buzýshylyqtardyń jyldan jylǵa qaıtalanatyndyǵy jasy­ryn emes. Kóp jaǵdaıda osyǵan me­keme basshyla­ry­nyń óz qyz­met­tik mindetterine nem­qu­raıly qaraýy, qaramaǵyndaǵy qyzmet­kerlerge qatysty tıisti qadaǵalaý jasamaýy jáne kadrlar men qarjylyq baqylaýdy júzege asyratyn qyzmettiń tómendigi sebep bolýda. Bas áskerı pro­ký­ratýra basshylyǵy ústimizdegi jyly joǵaryda keltirilgen sy­baılas jemqorlyq kórinis­terine tosqaýyl qoıýdy basty maqsattyń biri retinde belgilegen bolatyn. – Memlekettik satyp alýda kásipkerlikpen aınalysatyn jekelegen tulǵalardyń múddesine paıda keltirý, qyzmettik jaǵdaıdy paıdalanyp olardy jeńimpaz etý sekildi jáıtter kezdesedi. Oǵan ne deısiz? – Elimizdiń Bas Prokýro­rynyń nusqaýy boıynsha osy saladaǵy jumys qatań baqylaýǵa alynyp, quqyq buzýshylyqtardyń sebep-saldary zerdelenbek. Osy oraıda aıta keteıin, memleket qarajatyn maqsatsyz jumsaý derekteri áskerı prokýratýra naza­rynan tys qalǵan emes. Iá, sybaılas jemqorlyqqa qatysy bar árbir aza­mat­tyń mindetti túrde jazaǵa tartyla­tyndyǵyn kópshilik bilip júrse eken deımiz. Máselen, áskerı prokýror­lardyń narazy­lyq engizýi nátıjesinde jalpy so­masy 2,5 mlrd.-tan astam teń­geni quraıtyn “Qazınform­telekom” AQ jobasyn basqarý operatoryn tańdaý boıynsha qyzmet kórsetýdi jáne Semeı, Aqtóbe, Qaraǵandy qalalary jáne Je­tigen kentinde turǵyn úılerdiń kúrdeli qurylysyn júrgizý ju­mys­taryna jarııalanǵan konkýrs­tardyń qorytyn­dylary joıyl­ǵan. Al Semeı qala­synda jáne Novo-Ahmırovo kentinde áskerı pro­ký­rorlar kúrdeli qurylysqa mer­digerlermen jasasqan shart boı­­ynsha 1 mlrd. teńge kólemin­degi mindet­temelerin oryndamaý deregi anyqtalyp, osy boıynsha tekserý jumystary júr­gizilýde. Sol sııaq­ty áskerı proký­ra­tý­ra organda­ry­nyń aralasýymen Qa­rýly Kúsh­terde 1 mlrd. 200 mln. teńge soma­syna elimizde tir­kel­megen dári-dármektiń taratylýy men paıda­laný derekteri toq­tatylyp, baǵasy birneshe ese artyq kórsetilgen tańǵysh mate­rı­al­daryn satyp alý faktileri ashyldy. – Áskerı qyzmetshilerdi tur­ǵyn úımen qamtamasyz etý má­se­lesinde zań buzýshylyqtar qansha­lyqty dárejede oryn alyp otyr? – Bizdiń tekserýlerimizdiń bary­synda bul salada turǵyn úı esebiniń júrgizilmeýi, quqyq bel­gileıtin qujat­tardyń ýaqytyly tirkelmeýi, qyzmettik páterlerdiń zańsyz bólinýi, bólingen páter­ler­de áskerı qyzmetke qatysy joq adamdardyń turý jaǵdaılary oryn alǵany da belgili boldy. Baspanamen qamtamasyz etý min­de­ti júktelgen laýa­zym ıeleri, keı jaǵdaılarda, sheshim qaby­­l­da­ǵan kezde belgili bir azamat­tarǵa zańsyz artyqshylyq kór­setýden, turǵyn úı alýǵa degen áskerı­ler­diń quqyqtaryn júzege asyrýǵa kedergi jasaýdan taı­ynbaǵan. Máselen, áskerı bólimderdiń bi­rinde laýazymdy tulǵalarmen zań talaptary saqtalmaı, turǵyn úı alýǵa muqtaj azamattardyń esebinde tirkel­megenine jáne muqtajdyqtaryn dálel­deıtin tıisti qujattardyń joqtyǵyna qaramastan, áskerılerdiń keıbi­ri­ne kezekten tys páterler berilip, olarǵa qatysty ashyqtan-ashyq artyqshylyq kórsetilgen. Atalǵan derek boıynsha tur­ǵyn úı komıs­sııasynyń 5 múshesi sy­baılas jemqorlyqqa jaǵdaı týǵy­zatyn quqyq buzýshylyq jasaǵany úshin tártiptik jaýapkershilikke tar­tyl­dy, zańsyz berilgen 4 qyzmettik turǵyn úı áskerı prokýratýra organ­darymen sotqa talap aryz berý arqyly memleketke qaı­ta­ryldy. О́kinishke qaraı, osyndaı jaǵdaılar tek bir ǵana áskerı bólimde oryn alyp otyrǵan joq. Jalpy, joǵarydaǵydaı zań bu­zý­shylyqtardy jasaǵan 118 áskerı qyz­metker jaýap­kershilikke tar­ty­lyp, sot­qa 100-den astam talap-aryz berilip, osy kúnde 45 páter memleketke qaıta­ryldy. – Sybaılas jemqorlyqpen kúreste prokýrorlyq qadaǵalaýdy kúsheıtý jáne áskerı quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetin úılestirý boıynsha qandaı jumystar atqarylady? – Basym baǵyttardyń biri bol­ǵan­dyqtan, prokýrorlyq qadaǵalaýdyń osy túrine, ásirese zań talabyn tú­sindirý sharalaryna asa kóńil bólinedi. Áskerı quqyq qorǵaý jáne qylmystyq qýdalaý organdary úılestirý keńesiniń sheshimimen Bas áskerı proký­ra­týranyń Qarýly Kúshterdegi quqyq buzýshy­lyqtardyń aldyn alý boıynsha vedom­stvoaralyq baǵdarlamasyn ázirleý týraly bastamasy qoldaý tapty. Bas ás­kerı prokýror Erǵalı Merzadı­nov­­tiń áskerdegi sybaılas jem­qorlyq má­se­lesine arnalǵan on-laın konferen­sııasy barysynda taqyryp boıynsha kelip túsken birneshe saýaldarǵa to­lyq­qandy jaýap qaıtarylǵan bolatyn. Qazirgi tańda Bas áskerı prokýra­tý­ranyń resmı veb-saıtynda “Sybaılas jemqorlyqpen kúres” atty arnaıy bólim ashýdy jos­parlap otyrmyz. Onda kez kelgen azamattyń ózine belgili bolǵan jemqorlyq derekteri boıynsha aqparat qaldyrýǵa múmkindigi bolady. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aleksandr TASBOLATOV.