«Han» tabaq – qasterli mura
Sársenbi, 10 sáýir 2013 1:15
Buryn estimegen qasıetti tabaq haqynda redaksııamyzǵa kelgen zańger oqytýshy Muqaǵalı Ábdireıimuly qyzyqtyra áńgimelep berdi. Urpaqtan urpaqqa mura bolyp kele jatqan bul jádiger tabaqty el «Abylaıdyń tabaǵy» nemese «Han» tabaq dep ataıdy eken.
Tabaq mármár tastan (dolomıt mramorırovannyı) qashap jasalǵan. Salmaǵy – 3,5 kg, dıametri – 45 sm, shuńǵyldyǵy – 3,5 sm. Jıegine Quran Kárimniń Fatıha súresi aınaldyra jazylǵan. Jasalǵanyna shamamen 250 jyldaı bolǵan.
Sársenbi, 10 sáýir 2013 1:15
Buryn estimegen qasıetti tabaq haqynda redaksııamyzǵa kelgen zańger oqytýshy Muqaǵalı Ábdireıimuly qyzyqtyra áńgimelep berdi. Urpaqtan urpaqqa mura bolyp kele jatqan bul jádiger tabaqty el «Abylaıdyń tabaǵy» nemese «Han» tabaq dep ataıdy eken.
Tabaq mármár tastan (dolomıt mramorırovannyı) qashap jasalǵan. Salmaǵy – 3,5 kg, dıametri – 45 sm, shuńǵyldyǵy – 3,5 sm. Jıegine Quran Kárimniń Fatıha súresi aınaldyra jazylǵan. Jasalǵanyna shamamen 250 jyldaı bolǵan.
Tabaqtyń sońǵy ıesi – taıaýda ǵana dúnıeden ótken halyq emshisi, M.Nostradamýs akademııasynyń akademıgi, Halyqaralyq ekologııa akademııasynyń Dárigerlik ekologııa-kosmoenergetıka ilimi boıynsha tolyq múshesi, QR qurmetti kásibı emshisi, 1998 jyly Almatydaǵy respýblıkalyq Shyǵys medısına ortalyǵynda attestasııadan ótip «Teopsıhobıoenergoterapevt» ataǵyn alǵan, Shyǵys jáne qazirgi medısına ortalyǵynyń Mańǵystaý oblystyq fılıalynyń dırektory bolǵan, «Vsemırnaıa assosıasııa psıhologov vracheı dýhovnyh ı narodnyh selıteleı mıra» jáne Qazaqstannyń «Ardager emshi» medaldarymen marapattalǵan, Qyzylorda oblysy, Qarmaqshy aýdanynda jatqan MARAL-IShAN árýaǵyn pir tutqan kóripkel-emshi Ábdireıim Qaıymuly bolǵan kórinedi.
Búginde «Han» tabaq onyń uly Muqaǵalı Ábdireıimulynyń ıeliginde. Marqum Ábdireıim emshi – áıgili Balýan Bozan emshiniń nemeresi. Bul áýlettiń ata-babalary 1720-1730 jyldary Qazaqstannan О́zbekstan Respýblıkasynyń Buhara, Naýaı oblystaryna qaraıtyn Shofırkan, Tamdy, Kenımeh aýdandaryna qonys aýdaryp, mekendegen dáýletti shonjar jáne emshi kóripkeldigimen el ishinde keńinen tanylǵan deıdi.
Myń-myńdap tórt túlik mal órbitken Júzbanbet baıdyń uly Shaǵataı baı men onyń uly Bozan han-sultandardyń tuqymdarymen, sondaı-aq, Buhara ámirligimen etene aralasqan.
Endi han tabaqtyń bul áýletke qalaı kelgenine toqtalaıyq.
Qazaqtyń sońǵy hany Kenesary urpaǵy Syzdyq sultan kek alý maqsatynda orys-qyrǵyzǵa qarsy soǵysqa daıyndalmaq bolyp Qazaqtaý taýynyń Qyzylqum shólimen tutasqan jerine qos túzedi. Bul jer – búgingi Naýaı oblysynyń Tamdy aýdanyndaǵy Aıaqqudyq aýylynyń aımaǵy. Syzdyq sultan osy aımaqty mekendeıtin Kishi júz rýlarynyń rýbasylarymen baılanysyp, áskerge adam jınap, soǵysqa ázirlenedi. Tereńdigi qyryq qulash qudyq ta qazdyrady. Bul qudyq áli kúnge deıin «Syzdyq sultan qudyǵy» dep atalady.
Shaǵataı baıdyń áýleti Syzdyq sultandy áskermen qamtamasyz etip, azyq-túlik jetkizip, aıryqsha kómek qolyn sozady. О́ıtkeni, Syzdyq sultannyń shyqqan jeri Kókshetaý ekeni belgili. Shaǵataıdyń da ata-babalary Kókshetaýdan shyqqan. Baıǵa asa rıza bolǵan sultan oǵan «Han» tabaqty syıǵa tartqan desedi. Júzbanbet baı – Kishi júzdiń Kereıit rýynyń Aqbet atalyǵynan.
Shaǵataı, Shaǵataıdan Bozan, Bozannan Qaıym, Qaıymnan Ábdireıim, Ábdireıimnen Muqaǵalı, taǵy basqalary órbigen. Sóıtip, qasıetti «Han» tabaǵy atadan balaǵa mura bolyp qalyp, bizdiń kúnderge jetken. El ishinde qasıetti atanǵan bul «Han» tabaqtan «Kóktemniń alǵashqy jańbyrynyń sýyn ishken adam aýrýynan aıyǵady» degen nanym bar.
Bul kıeli tabaqtan kezinde Buhara hany bolǵan Ámir Álimhan as jegen. Sondaı-aq, «Han» tabaqty Ábdireıim emshi kúndelikti as tabaq retinde de paıdalanyp, shańyraǵyna meıman bolyp kelgen Tumanbaı Moldaǵalıev, Ǵıbratýlla Dosqalıev, Zamanbek Nurqadilov, Qudaıbergen Sultanbaev taǵy basqa elge tanymal azamattarǵa dám tatyrǵan.
Aýyr naýqasqa shaldyǵyp, joly bolmaı júrgen adamdarǵa sý ishkizip, as berip emdegen. «Han» tabaqtyń osyndaı qasıet-kıesimen atalmysh áýletten emshi-shıpagerler kóp shyqqan. О́tken ǵasyrda Aqbet Kereıit urpaǵynan Dáýit áýlıe, sonymen birge Narkúl, Bozan, Ryskúl, Ábdireıim emshiler shyǵyp, erekshe qasıetimen elge tanylǵan. Qasıetti Quran Kárimniń súresi jazylǵan «Han» tabaq, osyndaı asa qundy jáne qasıetti jádiger jaıynda jurtshylyqtyń bile júrgeni de ǵanıbet bolar.
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
––––––––––––
Sýretterde: «Han» tabaǵy.
