ALDANǴANYMA AShYNAMYN

Eldiń bas gazeti “Egemen Qazaqstanǵa” maqala jazýǵa meni májbúrlegen nendeı jáıt? Ol qazir shetelde jatyp, ózi sýdan taza, sútten aq adam sekildi ádildik izdegen bolyp júrgen Muhtar Ábilázovtiń qylyǵy men bylyǵy. Bızneste jolymyz toǵysyp, talaı jobalardy birge baıandy etpek bolǵanbyz. Jeme-jemge kelgende bári basqasha shyqty da, nege bulaı boldy eken dep, qapy qalyp otyrǵan jáı bar. Meniń aldanýymnan basqalar sabaq alsyn dep tileımin. Men kezinde TuranÁlem banktiń saıa­­satyna asyǵystyqpen senip, aldanǵan isker adamdardyń birimin. Bul qar­jy­lyq qurylymmen baılanysym 1998 jyly Ońtústik Qazaqstan obly­syndaǵy daǵ­da­rysqa ushyraǵan bas­tap­qy sharap jasaý zaýytynan bastaý alady. BTA bul jobaǵa tikeleı aralasyp, qar­jylandyrǵan bolatyn. Osydan keıin de bizder kúshimizdi biriktirip, taǵy da tórt jobany júzege asyrdyq. Qys­qasha aıt­qanda, krızıs-menedjer retinde ózim ja­saqtaǵan komanda jabylý aldynda (nemese daǵdarysta) tur­ǵan kásip­oryn­dar­dy qaıta jań­ǵyrtty. Bank bas­shy­lary árbir jobaǵa shaqyrǵanda, keteýi ketken bıznesti jolǵa qoıǵanǵa deıin ýá­deni úıip-tókti. Tipti teń áriptes retinde úles ıesi bolasyń dedi. Osyndaı opynysty sóz jazýyma májbúr bolǵanyma qarap “BTAbank” AQ basshylarymen jasalǵan mámileniń biri de oryndalmaǵanyn ańǵarý qıyn emes shyǵar. Nege qaıta-qaıta san soǵyp qala berdim degen saýalǵa da jaýap bere ke­teıin. Bul meniń sen­gish­tigim de emes, men úshin kóp adam­dar­dyń qolynan kele ber­meıtin isti dóń­geletip áketý de ózindik bir qushtarlyq qaı­tarymyn izdeý, bylaısha aıtqanda – azart. Kásiporyn bolsyn, basqa bolsyn, óz­geler qolyn bir siltegen jerde óndi­ris­tiń qaıta gúldegenin kórý – eshteńemen de salystyrýǵa kelmeıtin rahat sezim. Alaıda, barlyq nárseniń óz shegi bar. Árbir qolǵa alynǵan joba birinen biri aýyr boldy. Onyń bári de Ońtústik Qazaqstan, Aqmola, Almaty oblys­ta­rynyń umyt qala bastaǵan shalǵaı jer­lerinde qonystanǵan edi. Sondyqtan da, besinshi jáne eń kúrdeli joba – Aqmola oblysyndaǵy sý basqan shah­tany iske qossam bul meniń iskerlik je­­ńisterimniń jalaýy bolady da, odan ári qaraı jolǵa qoıylǵan bıznespen aı­­na­lysamyn dep oılaǵanmyn. Aıt­qan­daı, shahta ju­my­syna men óz erkimmen jegilgen joq­­pyn. Árip­te­simnen (TuranÁlem bank) ju­mys istep turǵan jobalardy – Al­maty obly­sy Talǵar aýdanyndaǵy sha­rap zaýyty men qala ishindegi dám­hanany aına­las­yn­daǵy 0,8 gektar jerimen qańyrap tur­ǵan shah­taǵa aıyrbastaý týraly usynys túsken-di. Mende basqa amal qalǵan joq – jumys istep turǵan jobalar qosymsha qa­rajat salýdy talap etip turǵan, bank ony qar­jylandyrýdan bas tartty. Olar ma­ǵan ne shahtany alý kerektigin, ne qu­ralaqan qalatynymdy túsinikti tilmen jetkizdi. Osylaısha men de-fakto, bankke kepildikke salynǵan múliktiń tolyq qojaıyny bolyp shyqtym. Bul ózi jeke jyr bolsa da, másele aldanǵan senimde. Úsh jyldan astam ýaqytta men sharasyz halde turǵan shahtany iske qostym. Shahtany sýdan aryltyp, shetelden kural-saımandar, óndiris jabdyqtary alynyp, altyn quramdy rýdany óndirý boıynsha tehnologııalyq tizbek toly­ǵy­men qalpyna keltirildi. Tehnıkalyq saraptamadan ótip, memlekettik komıs­sııa­nyń qabyldaýymen paıdaly qazba jumysy boıynsha óndiris iske qosyldy. Eń bastysy, qazba jumystardy júr­gi­zý­diń barlyq ruqsat qaǵazdary da alyndy. Nátıjesinde, qańyraǵan en dalada 92 jumys orny jasaqtaldy. Keleshekte shahtada 157 adam jumys isteıtin bolady. Biraq, dál qazirgi ýaqytta “Baılıýsty-Altyn taý-ken kásiporny” JShS-niń negizgi qyzmeti paıdaly qazbany óndirý qarjy­landyrý toq­talǵandyqtan, toqyrap tur. 92 adamnyń ornyna 32 adam jumys isteýde. Bank bizdi osylaısha tálkekke qaldyrdy. Qazir BTA-nyń burynǵy jetekshisi Ábilázovtiń alystaǵy ásem jerlerde oty­ryp, Qazaqstan basshylaryn ádildikke sha­qyrǵanyn estý ári kúlkili, ári ózekti órteıdi. Munyń bári ne úshin? Ábilázovtiń kim­nen qorǵanǵysy keledi jáne kimnen qa­ıyrym kútedi? Osyndaı kezderde ol ózin bank aldaǵan adamdardyń ornyna qo­ıyp kórdi me eken? Qolaıly rahat jaǵ­daıǵa ol men sııaqty bank tólem­shileriniń arqa­synda jetti ǵoı. Alaıda, biz buqa­ral­yq aqparat quraldary arqyly qoqan-lo­qyǵa baryp jáne kú­mán­di saıası turǵydaǵy aıtys-tartystar jasap jatqan joqpyz. Men ózim úshin ǵana emes, ekono­mı­kanyń naqty sektoryn qaıta qalpyna keltirýde densaýlyqtaryna deıin qur­bandyq etken adamdar úshin de ók­pe­li­min. Osyndaı kezde BTA-nyń adal árip­testeriniń arqasynda shetelde shalqyp ómir súrip jatqan Ábilázov sııaqtylar belsheden beınetke batyp júrgen Qazaq­stannyń bolashaǵynan úmitin úz­beı­tin qarapaıym kásipkerlerdi ózekten tepkenin sezinemiz. “Sel opravdyvaet sredstva” deıtin qaǵıda boıynsha, Ábilázov óziniń am­bı­sııa­laryn qanaǵattandyra otyryp, oǵan sengen árbir kásipkerdiń erteńge degen úmitin óshirdi. Al, bizdiń arty­myzda jal­ǵyz kásiporyn ǵana emes, tiri adam­dar­dyń taǵdyry tur. Joǵaryda aı­tyl­ǵan­daı, tek meniń kásipornymda 92 adam bar. Qazir men osyny moıyndaýǵa qy­sy­la­myn, alaıda, bir kezderi Ábilázovtiń alǵyrlyǵyna tánti bolyp, “qarjy da­nysh­pany” dep ataǵanym da bar. Biraq, bári basqasha bolyp shyqty, ýá­deler... ýá­deler jáne ánsheıin pasyq sóz­der. Jeme-jemge kelgende, Muhtar Ábi­lázov ómirde kóshbasshy bolýdan dámeli bolsa, onda ózi qurtqan árbir jobaǵa jáne úmiti aldanǵan árbir kásipker úshin jaýap berýi tıis. Ashynǵan sózimdi aıaqtaı otyryp men bógdelerdiń shaıqasynda bizdiń je­ńi­simizdiń joqtyǵyn aıtqym keledi. Biraq, árkimniń ómirde júz metrlik máresi bar. Bireýler 33 qadamdy artqa tastap Isa paıǵambardyń taǵdyryn qaıtalaıdy, endi bireýler 41-shi metrge jetkende memlekettik qylmyskerge aınalyp shyǵa keledi. Munyń bári túbinde nege baryp tireletini tek bir Jaratqanǵa aıan. Menińshe, eldegi, bıznestegi, tipti óz úıińdegi bylyq qorqynyshty emes, qara basyńnyń ishindegi tártipsiz tirlik qor­qy­nyshty. Endeshe, Muhtar Ábilázov aldymen óziniń basyndaǵy bylyǵyn ta­zartýy kerek. Bizdiń bárimiz qaryzdar Otan-Anany ashyq balaǵattap, kemsitý eshkimge abyroı ápermeıtinin uǵýy kerek. Azǵantaı qazaqqa bir Borat ta jetip jatyr emes pe?! Aıjan MARALOVA, “Baılıýsty-Altyn” taý-ken kásiporny”  JShS-niń bas dırektory.