Askerhan AQTAI
AHMETTIŃ AMANATY
Eki bólimdi drama
Ekinshi bólim
Birinshi sýret
Tergeýshiniń kabıneti. Jalǵyz stol. Sol baıaǵy jalǵyz oryndyq. Qabyrǵada qan izderi bar. Surǵylt. Bólmede tergeýshi men mılısııa basshysy turady.
Mılısııa basshy: (tergeýshige): aıtpady deme, eger Baıtursynov qylmysyn moıyndap qol qoıamasa, osy oryndyqqa (oryndyqty nusqap, qatýlana, úzdiksiz sóılep) sen otyryp, halyq jaýynyń sybaılasy retinde jaýap
beresiń, sen úkimettiń Stalın joldastyń tapsyrmasyna selqos qarasań saǵan da atý jazasy beriledi.
Tergeýshi: Jekeı Esimovıch men bul Baıtýrsynovty moıyndatam. Az qaldy.
Mılısııa basshysy: Sen az qaldy degeli...
Áli nátıje joq. Sen kedeı taptan shyqansyń, eger osyndaı Alashshyldardy qoldaıtyn bolsań, báribir atylasyń.
Tergeýshi: Joldas Jekeı Esımovıch men sizge ýáde berem. Aıamaımyn.
Mılısııa basshysy: aıa degem joq, azapta, ur soq, Alashorda basshysyn aıaý bolmasyn, tek boıynda jany bolsa boldy. Taaak myna qabyrǵa nege qan?
(qabyrǵany kórsetedi)
Tergeýshi: О́tkende Baıtursynovtyń basy jarylǵan. Mańdaıdan urǵanda tóbesi esilip qany juǵyp qalǵan.
Mılısııa basshysy: (jymıyp) mine, durys, azapta, ol seniń, meniń sosyn halyqtyń jaýy olar. (ary berip júrip)
Aıtpaqshy, sen ana tergeýshi Jylanbaevtan úlgi al. (tergeýshige qarsy kelip turyp) ol (qolyn nusqap) qandaı asaý halyq jaýyn eki nemese úsh kúnde jýasytyp, moıyndatady.
Mine, naǵyz sheber maman.
Aıamaıdy ol. (tergeýshini arqasynan qaǵyp) eger sen Baıtursynovty moıyndyndata almasań, qol qoımaıtyn bolsa, seniń ózińdi halyq jaýyna jaqtas boldy dep, tutqyndap, Jylanbaevqa tapsyram. Ol jylan seni nebári eki saǵatta Baıtursynovqa jaqtas boldym degizip moıyndatyp, kózińnen qan aǵyzady. (kúlip) solaı, jaqsy men kettim.
Tergeýshi: moıyndatam, joldas Jekeı Esiımovıch.
Mılısııa basshysy qolyn sál kóterip shyǵa beredi.
Tergeýshi: (aıqaılap) Qaraýyl, maǵan kir.
Qaraýyl kiredi Baıtursynovty ákel, Sosyn eki tal ıne ákel, qol aıaǵyn baıla. Uqtyńba. Qasyńa taǵy úsh qaraýyl ertip kel.
Qaraýyl: maqul tergeýshi joldas.
(Ketedi)
Tergeýshi: (oılanyp) Baıtursynov soryńdy qaınatpasam, bálem. Men Jylanbaevtan da asyp túsim kerek. (qatty sóılep) men Jekeı Esımıovıchtiń tapsyrmasyn oryndap, uly Stalınge adal qyzmet etýim kerek. Bul joly aıamaımyn. (ózinen ózi kúlip) aıap júrgem joqpyn.
Urǵanda qolym aýyryp qalady. Eee Baıtursynov, Baıtursynov (basyn ızep) qur terisi ǵana qaldy.
Esikten qaraýyl Ahmetti alyp kiredi. Ekeýi eki jaǵynda qoltyqtap alǵan.oryndyqqa jaqyn kelip turady.
Tergeýshi: (aldyndaǵy qaǵazdaryn ashyp) Al Baıtursynov, ábden eskertemin. Bul joly shyndyqty aıtasyń. Iаǵnı Keńes úkimeti qulatý úshin syrtqy jaýlarmen baılanysta bolǵanyńdy aıtýyń kerek.
Ahmet: Men eshqandaı syrtqa dushpandarmen baılanysta bolǵan emespin.
Tergeýshi: Bókeıhanovpen birlesip, Alash úkimetin quryp, Keńes bıligin moıyndaǵyń kelmegenin joqqa shyǵara alasyń ba?
Ahmet: birinshiden biz Alash úkimetin qazaq halqynyń ulttyq memleketi retinde qurdyq. Bizde ol kezde maqsat ult múddesi boldy, Keńes úkimetimen jan jaqty baılanysta jumys jasaýdy maqsat ettik.
Tergeýshi: Bókeıhanovta qandaı oı boldy. Handyq memleket quryp, baılardy qorǵap, burynǵy patshalyq dáýirdi ańsaǵandy rastaısyń ǵoı.
Ahmet: Alash úkimeti baı, kedeı demeı bir maqsatqa tek ulttyq múddege jumylýdy maqsat boldyrǵan edi. Bókeıhanov asa bilimdi saýatty shyn mánidegi kósem boldy.
Tergeýshi: Baıtursynov Keńes úkimetin qulatý úshin jan jaqty is júrgizgenińdi moıyndaısyń ba? Sen keńes úkimetin qulatý úshin Bókeıhanov, Aımaýytov, Jumabaevtarmen sybaılas boldyń.
Ahmet: Men Alash úkimeti taratylyp, avtonomııa joıylǵan soń tek halqym úshin Keńes eline qyzmet ettim. Jaý bolý oıymda bolǵan emes, bul naǵyz jala. Men mundaı jala jabýdy eshqashan moıyndamaımyn.
Tergeýshi: (yzylanyp) moıyndamasań men saǵan kórsetem, (ymdap) qaraýyldar eki qolyn ákel beri.
Qaraýyldar jantalasqan Ahmetti ıyǵynan basyp,eki qolyn qysyp, alǵa sozyp ustap turady.
Tergeýshi: Qaraýyl myna eki ıneni kezek kezek tyrnaǵyny asyna júgirtip kór, qınalsyn halyq jaýy. Bularǵa sol kerek. Bular uly Stalınge qarsy shyǵýdyń qandaı ekendigin kórsin.
Eki qaraýyl ıneni alyp, Ahmettiń tyrnaǵynyń astyna júgirte bastaıdy. Ahmet basynda sál aýyrsynǵanymen tistenip ún shyǵarmaıdy, qatty bulqynady
Ahmet: (qalshyldap tistenip) Áı jaýyzdar, jaýlar, osy qııanat senderge kelsin. Men keshir dep jylamaımyn, jalynbaımyn, men qazaqqa jaqsylyǵymdy jasap ketkem. Endi ne jasasańdar da meniń rýhymdy syndyra almaısyńdar.
Tergeýshi: janyńa azap batqanda basqasha saıraısyń áli, Baıtursynov
Tyrnaq astyn aıamaı ıne suǵyńdar.
Ahmetti qatty qınaıdy. Bulqynam degende keýde tusynan qatt yuryp jiberedi. Aıamaı ıne suqqylaı bastaıdy.
Ahmet atty aýyrsynady.
Endi buny sýyq kameraǵa qamap tastańdar. As berilmesin. Erteńge deıin osy azaby da jetedi.
Tergeýshi: Baıtursynov moıyndaısyńba. Qolyńdy qoı da, azaptan qutyl.
Ahmet: ne azap kórsemde Alashshyl qaıratkerlerimdi satpaımyn. Ultymdy satpaımyn. Sony bil.
Tergeýshi: Erteńge deıin oılan. Taǵy azap kútip tur seni. (qaraýyldarǵa) Baryńdar, áketińder.
Ahmetti áketedi, eki qolyn aýyrsynady.
Tergeýshi: Netken qaısar adam edi, biraq aıamaý kerek, bul Alashtardy.
Ekinshi sýret
Tar kamera. Eki adamdyq. Surǵylt. Ahmetpen jas jigit otyrady. Ahmet sharshaǵan. Qaljyraǵan. Kúrkildep jótelip otyrady.
Jas jigit: Aha sizdi myna jaýyzdar aıamaǵan eken. Keshe meni de esimnen tandyryp soqty. Baýyrym bólinip ketti desem aman ekenmin.
Ahmet: Itter menen jaý jasaǵysy keledi. Moıynda deıdi, men neni moıyndaımyn. Jaý emespin. Eldiń múddesi úshin Alash úkimetin qurǵanymyzdy moıyndaımyn. Alaıda jaý bolǵan joqpyz.
Jas jigit: Aha, men eger tiri jetsem bolashaqqa, men muny óz aýzymnan aıtyp berem. Keler urpaq, jas býyn, jańa zaman sizderdi aqtap alady dep senemin.
Ahmet: Ár býyn óz dáýirinde ózine artylǵan júkti kóterýi tıis. Biz, Alashtyqtar ózimizge artlyǵan júkti kóterdik. Baǵasyn keler urpaq beredi. Sen bolashaqsyń, balam, myna qapastan tiri shyǵýyń kerek, sonda ǵana aqıqatty aıta alasyń
Jas jigit: Aha men de sizderden artyq emespin ǵoı.
Aha qolyńyzdy jylytaıyn, sýyq sý basaıyq isip ketken eken.(Ahmettiń qoldaryn ustap kóredi)
Ahmet: Tyrnaǵyma aıamaı ıne suqty qyńq dep dybys shyǵarmadym.
Aqtanberdi degen batyr, jyraý atań bolǵan. Sol kisi bylaı depti, men ol kisini kóp zerttegen edim.
Arǵymaqtyń balasy
Aryǵan saıyn tyń jortar,
arqadan qosym qalar dep,
Azamattyń balasy
Jabyqqanyn bildirmes,
Jamandar mazaq qylar dep - dep jyrlaǵan eken.
Jamandar Alashshyl meniń qınalǵanymdy, toryqqanymdy kórmesin dedim. Azap kórsemde jalynbadym. Alashtyń namysyn jibergen joqpyn. Kórsin, Alashty qandaı qaısar qazaqtar qurǵanyn. Kórsin Alashtyqtardyń bir birin satpaıtyndyqtaryn dedim.
Jas jigit: Aha qanatyma baılap sizdi myna qapastan shyǵyp ushyp keteıin desem qus emespin. Darıǵa-aı degen. (únsizdik) («Aqqum» áni)
Ahmet: Meni bul jerden tiri shyqpasymdy bilmemin. Tek janym qus bolyp ushyp shyǵyp, qazaq dalasyn sharlaıdy, bir kezde armanda bolǵan Alash ıdeıasynyń júzege asyp, qazaq qashan Táýelsiz el bolady dep kók aspanda qyran bolyp qalyqtaýmen kún keshedi. Balam, qazaq-ol kún astyndaǵy qyran. Erkindik qusy!
Jas jigit: Aha, sol kúndi urpaǵymyz kóredi.
Aha, kóńil sergisin, Alashtyń qurylý tarıhynan bir estelik aıtyp berińizshi.
Ahmet: Sen bolashaqsyń ǵoı, balam, aıtyp bereıin, Alsha úkimetin, Alashordany qalaı bastaǵanymzdy aıtaıyn, sen keler urpaqqa jetkizersiń.
(«Aqqum» áni)
Úshinshi sýret
Ahmettiń úıi. Qonaq kútetin bólme beınelengen. Dastahan jaıýly. Erekshe jylylyq lebi seziledi.
Ahmet: Badrısafa hanym, kelińiz beri.
Badrısafa: Aha qymbattym, ıa keldim, aıtyńyz, birdeme kerek pe, sizge?
Ahmet: Badrısafa hanym, dastarhandy jaınatyp qoıypsyz, men aýlada azdap serýendep aǵashtyń saıasynda otyryp keldim.
Badrısafa: Aha siz kórińizishi osy bola ma, unamaǵan jaǵyn aıtyńyzshy?
Ahmet: Barlyǵy jarasymdy, dastarhan túrilip tur eken, Badrısafa hanym.
Keletin qonaqtar asa mártebeli jandar ǵoı, Álıhan myrza, Maǵjan aqyn.
Badrısafa: Ia, Aha qazaqtyń mańdaı aldy marǵasqalary kelgende biz árıne dastarhandy jaınatyp, jaqsy kóńilmen, jyly shyraımen kútip alamyz.
Ahmet: Búgingi kesh mańyzdy Badrısafa hanym. Siz qashanda meniń qamymydy oılaısyz. Azamat artqy jaǵdaıyna alańdamasa ǵana, úı jaıly qolaıly bolsa ǵana, ult úshin qyzmet jasaı alady. Men úıge alańdamaı qazaq úshin qyzmet jasap júrgenim sizdiń arqańyz.
Badrısafa: Rahmet. Imandy áıeldiń mindeti erin qoldaý, azamatyna jaǵdaı jasaý ǵoı, Aha, Men ne kórsem sizben birge bolam dep, sizge taǵdyrymdy arnaǵan adammyn.
Ahmet: Rızamyn, Badrısafa hanym, men ómirimdi ultyma arnaǵan adammyn. Al siz sol eńbekke úles qosyp júrsiz.
Badrısafa: Aha, men qonaqtar keletin ýaqyt ta bolyp qalǵan eken, men as úıde bolaıyn.
Ahmet: Ia, (saǵatyna qarap) bolyp qalǵan eken. Men Álekeńdi esik aldynda kúteıin, ol kisi ýaqytynan qalmaıtyn adam ǵoı.
Olar syrtqa ashyǵady.Azdan soń Ahmet pen Álıhan kóńildi sóılese kiredi. Ahmet Álıhandy qoltyqtap alǵan. Álıhan qarapaıym kıingen.
Ahmet: Al, Áleke, bizdiń shańyraqqa qosh keldińiz. Joǵary shyǵyńyz, mine myna jerge otyrńyz, (tórden stol basynan oryndyq usynady)
Álıhan: (syrt kıimin sheship) Oı, Aha, men ózim otyra salam ǵoı, sizdeı úlken adam maǵan qyzmet qylǵan yńǵaıysyz eken. О́zim otyraıyn.
Ahmet: Áleke, siz búgin bizge qonaqsyz ǵoı.
Álıhan: Aha siz, ultqa qyzmet etip kele jatqan adamsyz, biz sizge qyzmet qylsaq jarasady.
Ahmet: Áleke, barlyǵymyzda maqsatymyz osy qazaqtyń qamy ǵoı.
Ahmet Álıhannyń oń jaǵyna dastarhanǵa jaıǵasady. Syrttan Badrısafa hanym kiredi.
Badrısafa hanym: ıilip sálem beredi, qosh keldińizbe,
Álıhan: Amansyńdarma, Bádrısafa hanym. Sálemińizge Alla razy bolsyn! Baqytty bolyńdar.
Badrısafa hanym stol ústinen shaı jasap, aldymen Ahmetke, Álıhanǵa shaı usynady.Olar shaı alyp, dastarhanǵa Álıhan bata jasap, shaı ishe bastaıdy.
Ahmet: Az kem shól basyp alyńyz, Áleke, sosyn qazir Maǵjan keledi, otyryp, bolashaq uly istiń jobasyn kóptiń talqysyn salmaı turyp, kelisip alsaq degenim ǵoı.
Álıhan: Ol jaqsy bastama, Aha. Sizder árkez bir isti muqııat oılap, sheshim qabyldaısyzdar, qazaq úshin mańyzdy ǵoı bul.
Ahmet: Árıne Áleke, uly istiń basynda ózińiz júrsiz.
Syrttan Maǵjan kiredi. Sándi kıingen.
Maǵjan: Assalaýmaǵaleıkým, ardaqty aǵalar.
Ahmet pen Álıhan: (jarysa) Ýaǵaleıkýmassalam amanbysyń, qazaqtyń aqyny!
Maǵjan: (syrt kıimin sheship jatyp) Bárine de shúkir dep júrip jatyrmyz. Ardaqty Ahań aǵamnyń shańyraǵyna kelgim kep turady. Bir jylylyq, jarasym, syılastyq bar osy úıde.
Ahmet: Kel aqynym, tórlet, ulttyń aqynysyń saǵan jylýlyq bermesek kimge jylýlyq syılaımyz.
Álıhan: Ulttyń ustazy Ahań ǵoı, Ahańnyń danalyǵyna barlyǵymyz bas ımemiz.
Ahmet: Al mártebeli qonaqtar, Áleke, Maǵjan aqyn as alyp otyryyńzdar. Búgin bir salıqaly bas qosý, mándi májilis bolaryna senem.
Álıhan: Rahmet, Aha. Maǵjan aqyn eldiń jaı qalaı? Aqmola óńiri qalaı?
Maǵjan: El ózin bastaıyn serkesin izdep otyr. Halyqtyń aýzynda ózderińiz júrsizder, Áleke, Aha. Qazaq batyl qadam kútip otyrǵany anyq. Erteń dúr etip qoldap kereti anyq.
Álıhan: Qazaqtyń qazirgi kóńil kúıi bir qımyldy kútir otyrǵany ras. Biz on oılanyp, júz tolǵnyp osy qadamǵa baramyz.
Aha, ruqsat bolsa, azdap tynyǵyp otyra tursaq, shaıymyzdy basyp, aqyldasyp degndeı.
Ahmet: Oqasy joq, otyryńyzdar, mine mýnda (dıvandy nusqaıdy)
Olar dıvanǵa otyrysady.
Ahmet: Áleke, Maǵjan aqyn aldaǵy quryltaıdyń jaı japsaryn taǵy bir ózara aqyldasyp alsaq.
Álıhan: Árıne Aha, eń bastysy bolashaq qurylatyn memleketimizdi ne dep ataımyz? Sony oılaıyqshy.
Maǵjan: Ia ataýy mańyzdy. Bolashaqqa tipti máńgilikke barar ataý ǵoı.
Men Túrkistan degen ataýdy usynar edim.
Ahmet: Túrkistan degen árıne, qolaıly ataý, men Alash degen sózdi oılastyrdym.
Álıhan: Alash deısiz be, Aha?
Maǵjan: Alash degen ataý kóńilge qonymdy eken.
Ahmet: (qolynan qaǵazdar aqtaryp) alty Alashtyń bir butaǵy bizbiz ǵoı, qazaqtar. Osy ataý kúlli túrki jurtyna ortaq esim dep aldym. Árıne bul quryltaı ókilderimen sizdermen aqyldasa otyryp, ortaǵa salyp sheshetin is, meniki pikir ǵoı.
Álıhan: qazaqty osy Alash degen sóz biriktire alady. Bul ózi kóne túrki sóz ǵoı.
Maǵjan: Esimniń maǵynalyq, ıdeıalyq mazmuny myqty tańdalypty, buıyrsa osy usynysyńyz ótedi dep oılaımyn, Aha.
Ahmet: Múmkin taǵy da myqty ataýlar usynys bolar, ázirge kúteıik.
Aqyldasamyz ǵoı.
Álıhan: (Ahmetten qaǵazdardy alyp) qazaq memleketi shynaıy demokratııalyq memleket bolsyn degen baǵytty ustanyp otyrmyz. Aha ótken joly ózimiz usynys etken bolashaq úkimettiń baǵyttary osy edi.
Ahmet: Ia osy. Biz munda bolashaq qurylatyn memleket Japonııa úlgisindegi demokratııalyq memleket bolýy tıis.
Álıhan: Eń bastysy muynmen qatar jer máselesi bar, jer qazaqtyń menshigi. Jerdiń asy men ústiniń baılyǵy memlekettiki bolýy tıis.
Ahmet: Til týraly da mynandaı tujyrymda bolamyz. Memlekettik tili ol qazaq tili bolýy tıis.
Álıhan: Aha, meniń oıymsha bul jerde qazaq tili basqa ulttardyń tilinen ústem bolýy tıis degen sóz ǵoı.
Ahmet: Iá, Áleke, qazaq tiline basymdyq beriledi.
Maǵjan: Qandaı tamasha usynystar men bastamalar. Meniń bir oıym bar.
Ahmet: Aıta ǵoı, Maǵjan aqyn.
Maǵjan: Shekara máselesin belgilegende sonaý Altaı ýezderine deıingi alqaptaǵy qazaq otyrǵan jerler túgel osy memlekettiń quramyna kirse.
Álıhan: Bul másele qaraldy Maǵjan aqyn.
Amýdarııa, Samarqan, Kaspıı jaǵalaýy men Ferǵanaǵa deıingi alqap qazaq memleketiniń jeri bolýy tıis dep belgilep otyrmyz. Buıyrsa quryltaıǵa qatysasyz Maǵjan aqyn.
Ahmet: Quryltaıda ult keńesin qurýdy usynyp otyrmyz. 25 adammen.
Álıhan: bul quramǵa syndarǵan ótken, shyńdalǵan saıasatkerler kirse eshbir qıyndyqtan taımasa.
Ahmet: Árıne, aldymyzda kúrdeli joldar jatyr. Bizde synalǵan qaıratkerler barshylyq
Álıhan: Biz bul iske basqa ulttardy da tarttyq.
Ahmet: Áleke bul jerdegi memlekettik ulttyq quramynyń 10 adamyn basqa ulttan, 15 in qazaq ultynan taǵaıyndaýdy talqylaımyz.
Maǵjan: Memleketti qurýshy ultqa basymdyq berilgeni durys bolǵan eken.
Aıtpaqshy, memlekettiń ortalyǵy qaı qalada bolady?
Álıhan: Ahań ekeýmizdiń Mirjaqyptyń oıymen biz birneshe qalany tańdap otyrmyz. Batys desek Oral, ortalyq desek Aqmola, shyǵys desek Semeı.
Maǵjan: Arysy Altaı, bri sheti kaspıı men Oral bolsa túbi Aqmola qolaıly bolar.
Ahmet: Quryltaıda bul jan jaqty talqylanǵaly otyr.
Meniń oıymsha Semeı bolmas pa eken.
Álıhan: Semeıdiń ortalyq bolyp tańdalýyna birqatar sebepteri bar.
Ondaǵy halyqtyń bizdi qoldaýy. Jol qatynasyna qolaıly jaǵy eskerilip tur. Al negizi ońtústik óńirde qolaıly degen baǵyttamyz.
Ahmet: Bul týraly bir mámlege kelemiz, basqa da ókildermen.
Maǵjan: Astana tańdaýda tek memlekettiń jaǵdaıyn, bolashaǵyn oılap, tańdapsyzdar, áıtpese árkim óz týǵan jerin usynar edi.
Álıhan: biz nıettes adamdar, qazaqtyń múddeles azamattyr toptasqanbyz ǵoı. Biz úshin eń bastysy qazaqtyń birligi. Syn saǵatta bizdi tek qana birlik alyp shyǵady.
Ahmet: Bizdiń aldymyzda syndarly joldar tur. Jańa qurylǵan «Úsh júz» partııasy bizdiń quratyn Alash memlekettin ydyratýdy oılap, áliden qamdanyp jatyr.
Álıhan: Qazaq namysty bolǵanda ǵana óz memleketi qorǵaı alady. Ult namysty bolý kerek. Sonymen birge ultqa qyzmet etý bilimnen emes, minezden.
Ahmet: Árıne, qazaq namysty bolǵandyqtan osyndaı jerdi qorǵap qalǵan ǵoı, babalarymyz ar men namysty basqy orynǵa qoıyp kelgen.
Maǵjan: shynymen «Úsh júz» partııasy qalaıda bóget jasap, bolshevıktermen kelisýde.
Álıhan: Olar bolshevıktik úkimetti qoldap, ásirese qazaq baılaryn qoǵamǵa qarsy jaý etip kórsetýi anyq. Qazirden sol baǵytta júr,olar.
Álıhan: Biz osy máselelerdi jaqynda quryltaıda sheshemiz. Taǵy aqyldasatayn ister qanshama.
Maǵjan: Ahańnyń qara shańyraǵynda bastalǵan is ońǵa basary anyq. Endi jumysty azdap irkip, qarapaıym otyrysqa kóship, osy shańyraqta Ahańnan áıgili «Aqqumdy» tyńdasaq , Álıhan aǵa
Álıhan: bárekeldi, Maǵjan, sóz bar ma, Ahańnan «Aqqumdy» óz daýsymen salǵanyn tyńdasaq qoı.
Ahmet: Men ánshi emespin ǵoı, biraq ózim shyǵarǵan ánimdi ózim salyp bereıin. Birneshe márte tyńdaǵansyzdar.
Maǵjan: Ahań aǵam júregimen aıtady ǵoı.
Ahmet dombyrasyn qońyrlata tartyp, jaǵymdy daýyspen «Aqqum» ánin salyp beredi. Otyrǵandar uıyp tyńdaıdy.
Daýystar: OO kermet!
-Shirkin Ahań aı
-Jaǵymdy qońyr daýys.
Ahmet: Rahmet! Men ánshi emespin ǵoı. Qazaqtyń bári dombyra ustap án salady, áýestik deımiz be?
Álıhan: «Aqqumdy» shyǵarǵan Ahańdy qalaı ánshi emes aıta alamyz, á?
Maǵjan: Ahańnyń júregi ánshi
Ahmet: Al Maǵjan aqyn endi óziń bir rýhty jyryńdy oqyp jibershi
Álıhan: Bárekeldi. Maǵjan kezek sende.
Maǵjan: qalaýlaryńyz bolsyn. Oqyp bereıin.
Maǵjan «Túrkistan» degen óleńin bar naqyshyna kelitirip, oqyp beredi.
Ahmet: paı Maǵjan aı!
Álıhan: О́rkeniń óssin. Shabytyń shalqı bersin.
Maǵjan: Rahmet! Qara óleń qazaqtyń óz qazynasy ǵoı, bizdiki ony áshekeılep, qazaqtyń ózine qaıtarý ǵoı.
Álıhan: Qazaqtyń rýhanı murasy telegeı teńiz. Buıyrsa bolashaqta biz óz muramyzdy túgendep, memleketimiz arnaıy nazar aýdaratyn boldy.
Ahmet: Rýhanı óner ol qazaqtyń ulttyq nyshany ǵoı.
Qazir Maǵjanmen qatarlas tamasha aqyn jazýshylar kóp..
Álıhan: Júsipbekti alaıyq, Muhtar da bolashaqta bıik shyńǵa shyǵary anyq.
Ahmet: Mirjaqyp júr, Sákender, Beıimbetter bar, qazaq ádebıetine bular keleshekte mol úles qosady.
Álıhan: Ulttyq memleket qurylǵan soń biz óner men mádenıetke nazar aýdaramyz. Ahań ja bul týraly arnaıy is josparlap júr.
Ahmet: Sonyń barlyǵyn iske asyryp, ult múddesine qyzmet etsek arman bar ma?
Esikti qaǵyp, syrttan Badrısafa kiredi.
Badrısafa: Áńgimelerińizdi bólgenime keshirim ótinemin, as daıar bolyp qaldy.
Álıhan: Oqasy joq, biz án men jyrǵa elitip, saıasatty baǵdarlap otyrsaq, Badrısafa kelin de, bizge dámdi as ázirlep úlgeripti.
Ahmet: Onda asqa otyramyz ba? Qol shaıyp, syrtqa shyǵyp.
Álıhan: Ia syrtqa shyǵyp, az kem tynystap, qol shaıyp keleıik.
Maǵjan: jaraıdy
Barlyǵy turyp, syrtqa shyǵady.
Tórtinshi sýret
Jaryq janǵanda túrme bólmesi. Jas jigit pen Ahmet áńgimelesip otyrady.
Ahmet: mine solaı balam, osyndaı bir keshte bizdiń úıde otyryp, Alashtyń alǵy sharttaryn talqylaǵan bolatynbyz.
Jas jigit: Áserli áńgime eken.
Ahmet: Barlyǵy beıne bir eles sekildi.
О́tken kúnder ǵoı. Álıhan, Maǵjan, arystar aı! (oılanyp otyryp qalady)
Jaryq sónedi.
Jaryq janǵanda tergeýshiniń kabıneti. Tergeýshi áldebir qaraýyldarǵa buıryq berip jatady.
Tergeýshi: senderge asa qupııa tapsyrma. Bul joldas Stalınniń tapsyrmasy dep uǵyńdar.
Qaraýyl: ıa joldas tyńdap turmyn.
Tergeýshi: Sender keshke túrmege baryp, Baıtursynovty sýyq kameraǵa otyrǵyzyńdar. Esinen aıyratyn dári berińder. Azaptalsyn. Biraq buny eshkim bilmeıtin bolsyn.
Qaraýyldar: maqul joldas. Oryndaımyz.
Tergeýshi: baryńdar.
Olar shyǵyp ketedi.
Tergeýshi: (eki qolyn shapalaqtap) Baıtursynov isi bitse, maqtaý estisem. O shirkin abyroıym artar edi. Qoı turmaıyn, qol qoıdyryp, bastyqqa málimdep, bir isti bitireıin.
Jaryq sónedi.
Jaryq janǵanda tergeýshiniń keńsesinde mılısııa basshysy men tergeýshi turady.
Mılısııa basshysy: taak, joldas Abenov sen tutqyndalasyń
Tergeýshi: (shoshyp ketip) nnnege, JJekeı Esımovıch?
Mılısııa basshysy: Alashtyqtardyń janyn qınamaı , moıyndata almaı otyrsyń, jaqtas boldyń. Isin sotqa joldamadyń, sol úshin tutqyndalyp, (suq qolyn kezep) atylasyń! (yzylynyp) uqtyń ba?
Tergeýshi: jjjjoldas, Jj (abyrdyp sóıleı almaıdy,)
Mılısııa basshysy: qaraýyl
Eskiten (eki úsh qaraýyl kiredi) myna Abenovty tutqyndap, qolyna kisen salyp, Jylanbaevtyń bólmesine tergeýge aparyńdar, ózin eń qaýipti qylmyskerlermen birge qamańdar, úsh kún tamaq sý berilmesin.
Qaraýyl: qup bolady, Jekeı Esimovıch
Tergeýshi baqyryp jylaıdy, etpettep jatady, qaraýyldar súıreı jóneledi, kenet ony mılısııa basshysy basyn kóterip alyp, týra keýdesine bir tebedi, ol sylq etip, qımylsyz qalady,qaraýyldar ony súırep alyp ketedi.
Mılısııa basshysy: Revolıýsııa jolynda ondaı qurbandyqtar bolady. Meıli ólsin. Oqasy joq, onysyzda kamerada ony talap jeıdi ǵoı, Baıtursynovty sotqa daıyndaý kerek (ketedi)
Besinshi sýret
Sot zaly. Tórde sýdıa otyrady, eki jaǵynda taǵy eki mılısııa formasynda eki adam otyrady.
Ahmet Baıtursynov bastaǵan onshaqty adam tizilip turady.
Qoldary kisendelgen.
Sýdıa: Sottalýshylar sender Keńes odaǵyna satqyndyq jasaǵandaryńy úshin Úshtiktiń qaýlysy boıynsha úkim kesildi.
Munda Ahmet Baıtursynov atý jazasyna kesilsin! Úkim týra búgin oryndalsyn. Basqa sóz joq. Sot otyrysy jabyq. Eshbir sóz aıtylmaıdy.
Ahmet: Baýyrlar jasymaıyq, biz ultymyz úshin bar ıgilikti jasaý úshin eńbek ettik, Men ultyma qoldan kelgenimdi jasadym. Armanym joq. Osy zaman sot myrza seniń de basyńa keleri haq.
Áskerler turǵandardy bir birden súırep ákete baıstaıdy.
Jaryq sónedi.
Jaryq qaıta janady.
Ahmet jalǵyz. Qolynda kisen. Túrme ishi.
Ahmet: Men búgin atylam. Dar aldyndaǵy sózim bul. Eshkim estı almaıdy. Sirá, myna shaǵyn terezeden qustar estip, sary adalǵa jaıatyn shyǵar. Bálkim kezbe jel estip, Túrki dalasynadaǵy, bar qazaqqa jetkizetin shyǵar. Ýa, ushqan qus, amanatymdy jetkiz, qazaqqa, ýa samal jel ósıetimdi jetkiz, urpaqqa. Qolymda kisen, aldymda qazǵan or, jelkemde mylty kezengen jendet.
Ýa, qazaq uly, qazaq qyzy, Sen Túrki tekti babalar armandaǵan máńgilik el bolýyń kerek! Myna ulanǵaıyr dala asqar bel, asaý ózen senderge amanat! Qazaǵym! Basyńdy ıme, tizeńdi búkpe, eńseńdi túsirme, seniń basyń ıilse, jaýyń keýdesin kerip shalqaıady, sen jylasań dushpanyń kúledi, sen muńaısań kórealmastar qýanady, sen jyǵylsań olar jelkeńnen basady, Sondyqtan eńseń tik, júziń aıbyndy, týyń bıik bolsyn!
Alash dep mende óttim, Álıhanda, Maǵjan da, Júsipbek she, Mirjaqyp ta óter. Baıaǵyda arysyqaıran abyz, ǵulama Shákárim qajy da ótip ótip edi.
Halel qaıda, Muhtar qaıda, Áýezov? (oılanyp) eń bolmasa aqıqatty jetkizer bireý qalsa eken.
Ýa, jurtym, tún kúrsinse, ol Alashtyń ókinishi dep bilersiń. Nóser jaýsa erlerdi joqtaǵan sary dalanyń, sary arqanyń kóz jasy dep bil!
Qaıran, Ertis, Alashtyń astanasy qaıran Semeıim, Alashqa aty málim, asyl Abaıym júrgen, Álıhan aýasyn jutqan, Alash ardaqtary sýyn ishken Semeıim sende sen qaldyń ba, bizden? Qaıran dala, týǵan ólkem, sherli Torǵaıym, (sál únsiz) saǵan degen sálemimdi ushqan qustan joldadym. Qosh elim!
Amanatym ana tilimde, qazaq tili ólmeıdi, men de ólmeımin, Qosh Alash! Qosh qart Semeı! Japyraǵyń maǵan jastyq bolsyn, topyraǵyń tósenishim bolsyn. Jasyl shalǵynyń kórpem bolsyn! Men jamylǵan topyraqqa shynar óser, ol Alashtyń bıik aıbyny dep bilińder, men jatqan jerge gúl óser, ol Alash rýhty erlerdiń eline taǵzymy dep bilińder, Nóser jańbyr men jamylǵan topyraqty sýarsyn, Ol aspan ananyń aq sútidep bileıin, esken jel qabirimdi sıpasyn, ol qzaqtyń alaqany dep bileıin! Qosh! Qosh!
Altynshy sýret
Tún. Tús sekildi.
Eki jendet Ahmetti qoltyqtap jaılap basyp, áketip bara jatady. Artynda myltyq ustaǵan jendet. Aınala tuman bir kórinip, bir kórinbeıdi, «Aqqum» áni jaılap esip turady. Ahmettiń aldynan kenet ákesi Baıtursyn sosyn kımeshek kıgen anasy qarsy turady. Aınalasynda kishkentaı balalar aınalyp bılep júredi.
Baıtursyn men anasy Ahmettke qushaq jaıyp Ahmet balam kel beri, keldiń be dep qarsy alady. Kenet myltyq daýsy tars ete túsedi. Qoıý qarańǵylyq túsedi.
Jetinshi sýret
Tún ortasy. Jaryq janǵanda shashyn jaıǵan Badrısafa otyrady. Kóıleksheń, uıqydan turǵan kezi. Baıaý «Aqqum» áni esip turady.
Badrısafa: Tús kórdim. Arysym, Alashtyń kósemi Ahań baqıǵa attanǵan eken. Mynaý jaýlar qaıran Ahańymdy qurtqan eken. Osy zaýal ózderińe kelsin.
Qara tún, sen nege qabaǵyńdy túıdiń, bálkim Ahańnyń ólimin kórgiń kelmegen bolar.
Juldyzdar, sender nege bultqa jasyryndyńdar eken, Arys Ahańnyń ǵazız basynyń jerge tıgenini kórgiń kelmedi me?
Altyndaı aı, sen nege kórinbediń, Alash kósemi, daraboz Ahańnyń keýdesine oq tıgenin kórgiń kelmegeni bolar.
Asqar Alataý, sen sen nege túnge tyǵyldyń eken. Bálkim asyl Ahańnyń júreginen qan tamǵanynyna qaraǵyń kelmedi me?
Ýa, aspan nege jyladyń, sen bálkim asyl Ahańdy joqtaǵanyń bolarsyń. Jaýyn tamshysy seniń kóz jasyń ba eken?
Ýa, qara jer, asyl Ahańdy qushaǵyńa aldyń ba?
Jel, sen nege sybyrladyń,
Bálkim armanda ketken asyl Ahańnyń janazasyn sen oqyǵan shyǵarsyń, samal jel.
Taldar, senderdiń japyraqtaryń nege sybyrlasady. Bálkim Asyl Ahańnyń qaıǵyly qazasyn jalpaq elge jarııa etip jatqandaryń bolar. Estisin, Alash jurty, estisin qazaq eli, asyl ardaǵy Ahańnyń ulty úshin jazyqsyz jala jabylyp, máńgilik saparǵa attanǵanyn.
Sahna ekranda naızaǵaı oınap, daýyldy jańbyr quıyp ketedi, Badrısafa turyp alystaı beredi.
EPILOG
Dala kóktem, án esip tur. Ekranda Ahmettiń eskertkishi. Sahanada aqsaqal qarııa otyrady. Sahnada tórinde kishkentaı balalar, tizilip turyp, «Elim meniń» ánin aıtyp turady. Qoldarynda kók týdyń kishkentaı jalaýshalaryn ustaǵan.
Balalar esketkish aldynda án aıtyp, Qoldaryndaǵy gúlderin sahna tórindegi Ahmettiń eskertkishiniń aldyndaǵy stol ústine qaldyryp barlyǵy tizilip turady.
Aqsaqal: Ulandar, sender eldiń bolashaǵysyńdar, qazaqtyń erteńi sender. Men 1937 jyly myna Ahańmen birge túrmede on segiz jasymda otyrdym. Halyq jaýysyń dep, jala jaýyp, qamady, on jylǵa Sibirge jer aýdardy. Aqyry kinásizdigim dáleldenip,aqtaldym. Kórmegen azabym joq. Ahań jaryqtyq atylyp ketti, mine aqtaldy.
Mynaý sol Alash úshin ter tókken asyl Ahańnyń eskertkishi. Ahań kezinde bizge, sol kezdegi jastarǵa El men jerdi amanat etken bolatyn. Mine, amanat oryndaldy. Azat el boldyq. Endi sender Ahańnyń amanatyna adal bolyp, táýelsizdikti qorǵańdar! El úshin, máńgilik el bolý úshin otanshyl, qaısar bolyńdar.
Jas ulan: amanatty oryndaımyz ata, amanatqa adal bolamyz!
Sońy
Qyrkúıek aıy 2017 jyl
