Aınalamyzdan kórip-estip júrgenimizdeı, ekiniń biriniń basynda «adýyndy ene» ne bolmasa «kesirli kelin» jaıly kúrmeýi sheshilmeı júrgen túıtkilder bar.
Negizinde, kóshimizdiń túzelip, ult bolyp uıysýymyzda urpaq tərbıesiniń mańyzy zor. Osy oraıda negizgi ról atqaratyn ene men kelinniń ózara qarym-qatynasynyń durys bolǵany jón-aq. О́ıtkeni otbasynyń berekesin kirgizý de, týlaqtaı toz-tozyn shyǵarý da olardyń óz qoldarynda. Eger ene men kelinniń kerisi óz sheshimin tappasa, shańyraǵynyń berekesin qashyryp, nátıjesinde otbasyndaǵy jas óskinderdiń psıhologııasyna, sonymen qatar tárbıesine keri áserin tıgizbeı qoımaıdy. Bul óz kezeginde, jelkildep ósip kele jatqan urpaqtyń eńsesin túsirip, olardyń jasyq, jaltaq bolyp qalyptasýyna, burys jolǵa burylyp ketýine ıtermeleıdi. Bul ulttyq tárbıege jasalǵan qysastyq, aýyr soqqy ekeni aıtpasa da túsinikti.
Keıde jap-jas, shymyldyǵy jelbiregen kelinderdiń enesi týraly murnyn tyjyryp, jaqtyrmaı sóılep otyrǵanyn kórip, «bul qarshadaı kelin enesinen ne taqsiret tartyp úlgerdi eken sonsha?» degen oıǵa qalasyń. Jastaıymyzdan anamyzdyń «Úlken úlkendigin jasaǵanda, kishi kishiligin jasaý kerek» degen sózin sanamyzǵa sińirip óstik. Onyń paıdasynan basqa zııanyn kórgen joqpyz. Aıtpaǵymyz, kelinder qaýymy eneniń aıtqan synyn analyq qamqorlyq dep qabyldap, Shákárimshe aıtqanda, bireýdiń minin kórgenshe, jamandyǵyn tergenshe, óz oıyn, óz boıyn tazalap úırengen durys. Enesine degen ashý-yzany ishteı semirtpeı, semdirip, úlken kisiniń razylyǵyn alǵanda ǵana kelin keleli isterge aıaq basa alady.
Kópke topyraq shashýdan aýlaqpyz, elimizde aırandaı uıyp, mereıi tasyǵan otbasylar barshylyq. Alaıda, aramyzda məseleni sheshýshi emes shıelenistirýshi, bala-shaǵasyn jetkizgen əýeli Alla ekenin umyt qaldyryp, mindetsinetin eneler sany da artyp keledi. Kelindi «Otyrsa opaq, tursa sopaq» etip, túrtpektiń astyna alyp, balasynyń tileýin tilep otyrar shaqta shańyraǵynyń shytynaýyna sebepker bolyp otyrǵan analardy kórgende kóńiliń qulazıdy, ishteı qynjylasyń. Sondaı jaıtqa kezikkende, elimizde memleket tarapynan «Kelinder mektebi» men «Eneler ınstıtýty» ashylý kerek-aý degen oı qylań beredi. Rasynda da, ata-baba jolynan alshaqtap bara jatqan bizdiń qoǵamǵa arnaıy mamandar jumyldyrylǵan ortalyqtar kerek-aq. Boıjetip kele jatqan qyz balanyń qulaǵyna «altyn syrǵa» taǵyp, nekeli ómirge daıyndaý, dəstúrli otbasyn nasıhattaý jumystary, analarymyzdy dana bolýǵa shaqyrý jumystary qolǵa alynatyn kez keldi. Sebebi bul másele jyldan-jylǵa kúrdelenip, qoıyrtpaqqa aınalyp kele jatyr.
Burynǵy qazaq qoǵamynda ene men kelin arasynda búgingideı keri ketken qatynas bolmaǵan degendi bek senimmen aıta alamyz. Buǵan biz qazaqta «jer daýy, jesir daýy, qun daýy, ar daýy» degender bolǵanyn, biraq «ene men kelin daýy» degendi estimegenimizdi kóldeneń tartamyz. Tóbe bılerdiń ene men kelin daýyna tórelik aıtqan sheshendik sózderin de oqymadyq. Dala zańy bul məseleniń qalaı aldyn alyp otyrdy? Osyǵan tereń úńilýimiz qajet. Ata-babamyz «dəstúrdiń dińgegi – din» dep sanaǵan. Sebebi sahıh hadısterde ene men kelinniń qarym-qatynasy jaıly naqty aıtylmaǵanymen, úlkenderge qurmet kórsetý paryz etilgen. Sondaı-aq əıelge Allanyń razylyǵy – eriniń razylyǵynda ekeni eskertilgen. Azamatynyń tileýin tilegen qazaq əıeli úshin odan artyq ne tyıym kerek?! Enesine qyrǵı-qabaq tanytý – erine qııanat jasaýmen para-par ekeni aıtpasa da túsinikti. Aısha anamyzdyń (r.a.) əıeldiń moınynda eń kóp kimniń aqysy bar ekenin suraǵanda Paıǵambarymyz (s.a.ý.) «kúıeýiniń» dep, «Al er kisiniń moınyna kimniń aqysy kóbirek júktelgen?» degen suraǵyna, «Anasynyń» dep jaýap bergen eken. Taǵy bir hadıste ata-anany jənnattyń orta qaqpasyna teńegen. Ata-ana razylyǵyn ala almaǵan adamǵa jənnattyń esiginiń aıqara ashylýy neǵaıbyl.
Bizdiki ótkennen ǵıbrat alyp, keleshekke kemel urpaq qaldyrsaq degen nıetten týyndaǵan izgi oıymyzdy jetkizý ǵana. Ərbir ana óziniń bir kezderi bóten bosaǵany tosyrqaı attaǵan kelin bolǵanyn, ər kelin erteńgi ene ekenin esten shyǵarmasa eken deımiz.
Gúlbala QOShTAI,
kóp balaly ana
