Týys halyqtardyń túsiniskenin jón dersiń
Juma, 8 naýryz 2013 7:32
Aqparat quraldarynyń osydan on bes jylǵa taıaý buryn túrmege jabylǵan Kúrdstan jumysshy partııasynyń kósemi Abdolla Odjalannyń kúrd máselesi sheshilmese, Túrkııaǵa qarsy 50 myń jasaqshyny kóteremin degen málimdemesin jarııalaýy talaı adamnyń júregin zyrq etkizgeni anyq.
Juma, 8 naýryz 2013 7:32
Aqparat quraldarynyń osydan on bes jylǵa taıaý buryn túrmege jabylǵan Kúrdstan jumysshy partııasynyń kósemi Abdolla Odjalannyń kúrd máselesi sheshilmese, Túrkııaǵa qarsy 50 myń jasaqshyny kóteremin degen málimdemesin jarııalaýy talaı adamnyń júregin zyrq etkizgeni anyq.
Jalpy, bul másele qazir ǵana emes, kópten beri túrki dúnıesi halyqtarynyń júreginde túıtkil bolyp kele jatyr. Túrki dúnıesiniń basyn biriktirý kerek deımiz, sol jolda biraz sharalar júzege de asyp jatyr. Al sol túrki dúnıesiniń negizindeı bolyp otyrǵan Túrkııada túrik jáne kúrd halyqtarynyń til tabyspaı otyrǵany janǵa batady. Bul jerde kiná kimnen degennen buryn jurt qalaı bolǵanda da osynaý túrik halyqtary ishindegi eń iri eki tarmaǵy til tabysýy kerek qoı degendi aıtady.
Muny da kóp halyq óz mysalyna qarap aıtady. Kúni keshe KSRO deıtin alpaýyttyń ishinde bolyp, ulttyq sıpatynan aıyryla jazdaǵan talaı halyqtyń táýelsizdikke qol jetken kezde olarǵa alǵash qoldaý kórsetken, adamı turǵydan alyp qaraǵanda, alǵash qýanǵan Túrik memleketi boldy. Ony bizder, qazaqtar da, eshqashan umytpaımyz. Táýelsizdigimizdi birinshi tanyǵan túrik aǵaıyndar dep aıtýdan jańylmaımyz. Endi sol elde eki halyq nege til tabysa almaıdy dep júrek shirkin aýyrady.
Árıne, úı ishinen úı tigý jaramaıdy, eldi bólshekteýge umtylý da jaramaıdy. Eshbir memleket jeke otaý tige qoı dep óziniń bir pushpaǵyn eshkimge kesip bere salmaıdy. Biraq bir shańyraqtyń astynda kelisimmen, syılastyqpen ómir súrýge bolady ǵoı. О́mir súrip jatqandar da az emes. Oǵan mysal izdep qınalmaısyń.
Tarıhqa úńilsek, osy Túrkııadaǵy kúrd halqynyń ókilderi, aqparat quraldaryndaǵy málimetterge qaraǵanda, olar el halqynyń 18 paıyzy eken, ótken ǵasyrdyń aıaǵynda bólinip shyǵýdy maqsat tutyp, biraz belsendi áreketterge bardy. Odjalan basqarǵan Kúrdstan partııasy ony qarýly kúrespen júzege asyrýdy da oılastyrdy. Sodan keıin bul partııa lańkestik uıym qataryna jatqyzylyp, onyń qyzmeti toqtatyldy, al kósemi Abdolla Odjalan ómirlik túrmege jabyldy.
Ýaqyt ózgerdi. Kópshiliktiń qarýly kúresten nátıje shyqpasyna kózi jetken soń, kúrd halqynyń ókilderi osy el ishinde avtonomııa berýdi, ózderine túriktermen birdeı quqyq berilýin, ulttyq mektepter ashýdy, kúrd tilinde BAQ shyǵarýǵa ruqsat etýdi talap ete bastady. Kúrd halqynyń mundaı talaptaryn artyq deýge aýyz barmaıdy. О́z tili, ulttyń qundylyqtary úshin jany aýyrmaıtyn adam joq. Onyń ishinde ózimizdiń dinimizdegi halyqtyń bul jónindegi talaby oryndalyp jatsa, oǵan qýanýyń da kerek qoı deısiń. Mundaı talap Túrkııada emes, basqa memlekette aıtylyp jatsa, biz daýysymyzdy qattyraq ta shyǵarar edik.
Degende, sońǵy kezde túrik jáne kúrd aǵaıyndardyń arasyndaǵy qarym-qatynasta túsinistikke baǵyttalǵan áreketterdiń paıda bolǵany qýantatyn. Tipti parlamenttegi kúrdtik Bitim jáne kelisim partııasy depýtattarynyń Odjalanmen kezdesýine múmkindik berilýi de jaqsylyqtyń nyshanyndaı edi. Biraq joǵaryda aıtylǵan Odjalannyń 50 myń jasaqshyny kóterý pikiriniń sol kezdesý kezinde aıtylǵany qynjyltady. Osyǵan oraı Túrkııa premer-mınıstri Redjep Erdoǵannyń: «Bitimgershilik prosesi óte názik nárse, mundaı qatqyl málimdeme oǵan paıda keltire qoımaıdy», degen sóziniń jany bar. Árıne, kúrdterdiń tilekteri jyldamyraq oryndalsa degen talaptaryn da túsinýge bolar. Kúrd ókilderi buǵan deıin premer-mınıstr R.Erdoǵandy da, onyń Ádildik jáne damý partııasyn da qoldap kelipti, endi sonyń nege qaıtarymy joq degendi aıtatyn kórinedi.
Kúrd deıtin halyqtyń taǵdyry qıyn-aq. Álemde 40 mıllıondaı kúrd bar eken. Biraq memleketi joq. Ár elde shashylyp júrgen halyq. О́z memleketimiz bolsa degen asyl armany bar. Bir aýyldyń halqyndaı ǵana halqy bar memleketter de bar (Naýrý, halqy 13,4 myń). Al 40 mıllıondaı halyqtyń memleketi joq. Tragedııa. Eń bolmasa, halyq dep sanap, óz tilimizde oqyp-jazýǵa múmkindik berińdershi dep shyryldaıdy. Aıaısyń.
Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».
