HALYQ SENIMI QAShANDA QASIETTI

Osyndaıda dáýirlep ótken Keńes Odaǵy kezindegi “is tetigin kadrlar she­she­di” degen tirkes eske túsedi. Biraq is tetigin kadr bolǵanda da jan-jaqty daıyndyǵy mol mamandar sheshetinin ýaqyt kórsetip otyr. Jaqsy mamannyń túp negizi jas urpaqqa orta bilim berýde, ıaǵnı mektep qabyrǵasynda jatyr. Elimiz táýelsizdiginiń kelýi tutas bir dáýirdiń ótip, Qazaqstan ta­rı­hyn­da jańa ýaqyttyń kelgenin pash etti. Al jańanyń bastalýy qashanda ke­der­gisiz bolmaıdy. Keńes Odaǵynyń ydy­raýyna baılanysty burynǵy syrt­qy baılanystardyń úzilýi shı­kizat otany bolyp kelgen elimizdiń ekonomıkasyn quldyratyp jiberdi. Naryqtyń qylburaýynan elimiz asa qıyndyqty sezingen 1997 jyly Pre­zıdent Nursultan Nazarbaev halyqqa “Barlyq qazaqstandyqtardyń gúldenýi, qaýip­sizdigi jáne turmysynyń jaqsarýy” atty Joldaýyn joldaǵan edi. Osy qujatta Elbasy memleketimizdi damytýdyń 2030 jylǵa deıingi strategııalyq baǵyttaryn saralap ber­gen bolatyn. Tarıhı Joldaýdy Prezıdenttiń óz aýzynan tyńdaý baqytyna ıe bolǵan maǵan mundaı uzaq merzimge arnalǵan jumystar ora­san zor, tym aýqymdy kóringen. Biraq alǵa qoı­ǵan maqsat aıqyndylyǵymen ár qazaq­stan­dyqtyń júregine senim uıalatty. Ekonomıkany júrgizý formasynyń aýysýyna, ıaǵnı josparly ekonomıkanyń ornyna naryqtyń kelýine baılanysty turalaýdan endi baýyryn kóterip kele jatqan eldiń sol Joldaý rýhyn kótergen, alǵa jigerlendirgen. Mine, sonyń on jylynda-aq Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal, kóregen saıasatynyń kemeldigine kózimiz jetti. Qazaqstan sol tarıhı qujatty qabyldaǵannan keıingi bas-aıaǵy onshaqty jyldyń ishinde bu­rynǵy Keńes Odaǵy quramynda bolǵan mem­le­ketterdiń arasynda kósh bastady. О́ıtkeni, kóregendikpen josparlanǵan istiń barlyǵy da tegeýrindilikpen júzege asty. Sonyń arqasynda Qazaq­standy qazir álem tanydy, moıyn­dady. Endi Prezıdenttiń Jarlyǵymen Qazaq­stan­dy odan ári damytýdyń 2020 jylǵa arnalǵan  strategııasy qabyldandy. Onda aldaǵy on jylǵa arnalǵan josparlar men maqsattar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” dep atalatyn kezekti Joldaýynda meılinshe kórinis tap­ty. Aldymyzdaǵy on jylda Qazaqstan damýdyń joǵary satysynda bolyp, kóshbas­shy­lyq tizgindi qolǵa alýy kerek. Ol, árıne, mem­lekettiń jan-jaqty damýymen, ekonomıkanyń nyǵaıyp, áleýmettik turmystyń jaqsarýymen jáne oǵan ár qazaqstandyqtyń úles qosýymen múmkin bolmaq. Osyndaıda dáýirlep ótken Keńes Odaǵy kezindegi “is tetigin kadrlar she­she­di” degen tirkes eske túsedi. Biraq is tetigin kadr bolǵanda da jan-jaqty daıyndyǵy mol mamandar sheshetinin ýaqyt kórsetip otyr. Jaqsy mamannyń túp negizi jas urpaqqa orta bilim berýde, ıaǵnı mektep qabyrǵasynda jatyr. Bul salada bilim berýdiń 12 jyldyq modeline kóshý mańyzdy faktorǵa aınalady. Ýaqyt talabyna sáıkes jastarǵa tehnıkalyq bilim berýdiń sapasyn jaqsartý qajettigi bilinýde. Joldaýda aıtylǵandaı, Astanada ashylatyn jańa ýnıversıtet joǵary bilim salasyna ser­pilis ákelmek. Halyqaralyq standarttardy temir­qazyq etip alatyn degdar bilim ordasy ınfokommýnıkasııalyq, kosmostyq tehnolo­gııa, kompıýterlik ınjınırıng sııaqty bola­shaqta eldiń damý tizginin ustaıtyn salalarǵa basymdyq beretin bolady. Kadr máselesi memlekettik qyzmetke de tikeleı qatysty. Memlekettik qyzmettiń kásibı deńgeıin kóterý Elbasy aıtqan maqsattarǵa jetýdiń bir tuǵyry desek artyq aıtqandyq emes. Biz ómir súrip otyrǵan HHI ǵasyr kom­pıýter dáýiri bolǵandyqtan, ár maman aqpa­rattyq tehnologııany jaqsy meńgerýi kerek. Kompıýterdi paıdalanýdy jaqsy bilýdiń arqasynda burynǵy eki adam isteıtin isti bir qyzmetker atqaratyndaı ońtaıly oılasty­ra­tyn da ýaqyt jetti. Munsyz jyldamdyqpen sıpattalyp otyrǵan ómir aǵymynan qalyp qoıamyz. Sebebi, memlekettik qyzmet ornyn rezeńkedeı soza berýdiń ózi halyqtyń mańdaı terimen jınalatyn bıýdjet qorjynyna túsetin artyq salmaq ekeni aıan. Mysaly, 2000 jyly elimizdegi memlekettik qyzmetkerlerdiń sany 64 myń bolsa, ol búgin 102 myńǵa jetken. Eldi álemdegi moıny ozyq jurttardyń qataryna jetkizý úshin memlekettiń, táýel­sizdiktiń irgetasyn myqtaý kerek. Maqsatqa jetkizer sara joldy kórsetken mańyzdy qujatty halyqqa túsindirýdi aldymen qolǵa alatyn memle­kettik qyzmetkerler ekeni taǵy belgili. Halyqqa qyz­met­tiń sapasy jaqsarsa, adam­dar­dyń memleketke degen senimi artady. Al halyqtyń ózine degen senimi memlekettiń be­de­lin kúsheıtedi. Negizi senim túsiniginiń astarynda qaltqy­syz qyzmet, adaldyq, qam­qor­lyq, eńbek sııaqty qoǵamdy gúldendirýdiń kepili bolarlyq tamasha uǵymdar jatyr. Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy Joldaýynda quqyq qorǵaý júıesin reformalaý úshin atqarylatyn jumystardyń baǵyttaryn tereń taldap aıtyp berdi. Bul reforma da memlekettik, ıaǵnı halyq­qa kórsetiler qyzmet sapasyn arttyrý úshin qolǵa alynady. Joldaý halyqqa jetken kúni “Nur Otan” HDP Saıası bıýrosynda ótken májiliste Elbasy Nursultan Nazarbaev kadr tý­raly máseleni qadap aıtty. Ondaǵy áńgime jelisi memlekettik qyzmettegi kadrlardyń kási­bı sapasyn kóterýge, olardyń áleýetin tıimdi paıdalanýǵa, sol úshin olardy durys ornal­as­ty­rýǵa kelip saıady. Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń memlekettik qyzmet isteri jónindegi agent­tigi “Nur Otan” partııasymen birlese otyryp, ózi­niń ár qyrynan biliktiligin kórsetken qyzmet­kerlerdi laýazymdy qyzmetke usynatyn bolady. Memlekettik deńgeıdegi jumystar jergilikti jerlerden bastaý alady. Kadr, maman da solaı, óziniń qabiletin, bilim qarymyn, ishki máde­nıetin aldymen memlekettik qyzmettiń tómengi býynynda júrip kórsetedi. Elimiz óńirleriniń ekonomıkalyq, áleýmettik, mádenı ómirin olar bes saýsaqtaı biledi. Sondyqtan bilimi jeter­lik, uıymdastyrý qabileti myqty jas qyz­met­kerler memleket múddesi sheńberindegi talaı ıgi isterdi dóńgelentip alyp ketedi. О́zderi atqar­ǵan jumystar arqyly olardyń tájirıbesi de molaıa túsedi. Aldaǵy ýaqytta memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttik partııamen keńese otyryp, mınıstrlikter men vedomstvolardaǵy isker jas qyzmetkerlerdi elimizdiń ár aımaǵyndaǵy aýdan ákiminiń orynbasarlary, ákim nemese basqa da laýazymdy qyzmetke jiberip, oblystardaǵy memlekettik qyzmette isteıtin tájirıbesi mol jigit­ter men qyzdardy olardyń ornyna jiberý­di uıymdastyrady. Mundaı aýys-túıis mem­lekettik qyzmetti damytýǵa jańa serpin bereri jáne qyzmetkerlerdiń kásiptik deńgeıin de kótere túseri sózsiz. Qazir Qostanaı oblysynda 6788 memleket­tik qyzmetker bar. Olardyń arasynda 5330 adam joǵary bilimdi, 18 qyzmetkerdiń ǵylymı ataǵy bar. О́tken jyly biliktilikti kóterý jáne qaıta daıarlaý oblystyq-aımaqtyq ortaly­ǵyn­da 1040 adam oqyp bilimin jetildirdi. Elimiz táýelsizdikke qol jetkizgesin ana ti­limiz memlekettik til bolyp jarııalandy. Qy­zyl ımperııa kezindegi ulttyq saıasattyń aq­saýynan ógeı baladaı esikten qarap qalǵan qazaq tiliniń qoldanys aıasy áli kóńildegideı emes, áli kóp jumysty, izdenisterdi qajet etip otyr. Memlekettik til qadamynyń ashylýyna yq­pal etetin de, til nasıhatshysy da memle­ket­tik qyzmetkerler bolýy kerek. О́ıtkeni, máslıhattar hatshylary, barlyq deńgeıdegi ákimder, onyń orynbasarlary, zań, quqyq organdary, prokýratýra ókilderi, qysqasy, halyqqa qyzmet etetin memlekettik mekeme­ler­diń barlyǵynda is qaǵazdary qazaq tilinde júr­gizilýmen qatar, qyzmetkerler shynaıylyqpen qazaqsha sóılese, ol barlyq qazaqstandyqtarǵa úlgi bolar edi. Qostanaı oblysynda is qaǵaz­dary­nyń qazaqshaǵa kóshkenine eki jyl, biraq áli aýdarmanyń úlesi basym. Basshylar men mamandar jazǵan buıryqtarda, basqa da qu­jat­tarda árip qateleri kóp, túsiniksiz, orasholaq qurylǵan, qoıyrtpaq sóılemder jıi kezdesedi. Qazaq tilindegi mátindi amalsyz jaza salý, kóshire salý faktilerinen de kóptegen bas­shy­lar aryla almaı otyr. Degenmen, oblystaǵy til úırený ortalyǵynda jáne aýdandar men qalalarda memlekettik qyzmetkerler úshin qazaq tilin oqytý úzdiksiz júrgizilip keledi. Bir qýanarlyǵy – sońǵy jyldary mem­lekettik mekemelerge qazaq jáne orys tilderin birdeı biletin jastar kele bastady. Olardyń arasynda ózge ulystardyń ókilderi de bar. Vasılıı Smırnov qazaq tilin jaqsy bilýiniń arqasynda oblystyq máslıhat apparatyna qyzmetke alyndy. Qazir bilikti mamandardyń biri. Al Olga Dıdenko qazaq tilin úırený úshin Qostanaı qalasyndaǵy jap-jaqsy jumysyn tastap, negizinen ózimizdiń qazaq aǵaıyndar turatyn Amangeldi aýdanyndaǵy mektepke jas­óspirimder ınspektory bolyp ornalasqanyna eki jyl boldy. Tildik ortadan alys ketpeý úshin Olga byltyr jazǵy kanıkýldyń barly­ǵyn demalys lagerinde balalarmen birge ótkiz­di. Qazaqsha júrgizip sóılep turǵan qyz óziniń bolashaǵyn memlekettik qyzmetpen baılanys­tyratynyn jasyrmaıdy. Sırek te bolsa kez­desetin bul jaǵdaı qazaqstandyq patrıotızm­niń, memlekettik tilge degen qurmettiń, sura­nystyń da kórinisi dep bilemin. Uly babamyz Ábý Nasyr Ál-Farabıdiń “Tárbıesiz bergen bilim qaýipti” degen danalyq sózin memlekettik qyzmet salasynda da umyt­paýy­myz kerek. Qazynadan bólingen qarjyǵa oqytyp, bilikti de bilimdar etken qyzmetkerler ha­lyqqa qyzmet kórsetýde adaldyq tanytpasa, memleket kerýeniniń júgi aýady. Osy saladaǵy ju­mystardyń barlyǵy da adaldyq pen taza­lyq­qa, adamgershilikke negizdelgende ǵana eli­miz­degi demo­kratııalyq úrdisterdiń damý joly adaspaı­dy. Ekonomıkanyń nyǵaıýy men áleý­mettik má­selelerdiń ýaqtyly sheshimin tabýyna kóldeneń turatyn kesapat – sybaılas jemqor­lyq­tyń beleń alýyna sebepker bolatyn da nemese oǵan jol bermeıtin de memlekettik qyzmetker dese bo­lady. О́ıtkeni, memlekettik qyzmetker Qazaqstan Respýblıkasynyń “Mem­lekettik qyzmet týraly”, “Sybaılas jemqor­lyqpen kú­res týraly” zańdaryn, Memlekettik qyzmet­ker­diń ar-ojdan kodeksin saqtamaǵanda qoǵamda sybaılas jemqorlyqty órshitetin qol ushynan jalǵasý, barmaqbasty, kózqysty áreketter bas kóteredi. О́kinishke qaraı, memlekettik qyzmetkerler zań normalaryn bile tura buzatyn jaǵdaılar kóp. Tıisti organdar ótken jyly teksergende Qos­tanaı aýdanynda osy zańdardyń 83 buzylý faktisi tirkelgen. Arqalyq qalasynda – 38, Altyn­sarın aýdanynda – 53, Áýlıekól aýda­nynda – 51, Taran aýdanynda 30 zań talap­ta­ryn saqtamaýshylyq anyqtaldy. Tártiptik keńes Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttikke berilgen bes jyl ishinde shynaıy­lyq pen jarııalylyq qamtamasyz etildi. Tártiptik keńestiń ár oty­ry­synda zań talaptaryn buzyp, sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı ja­saǵan memlekettik qyzmetker­ler­diń má­selesi qaralady. Munda qandaı, kimge qatys­ty másele qaralsa da ol jergilikti, respýblı­ka­lyq aqparat quraldarynan búgip qalǵan kez joq. Jarııalylyq biz júrgizgen jumystardyń nátıjeli bolýyna yqpal etedi. О́tken jyly Tártiptik keńes otyrysynda qaralǵan máse­le­ler týraly elektrondy aqparat quraldarynan 400-ge jýyq materıal kórermender men radıo­tyńdaýshylaryna jetti. Al respýblıkalyq, oblystyq, aýdandyq basylymdarda tártiptik keńes tezge salǵan memlekettik qyzmetkerler men sybaılastyqqa qarsy jasalǵan jumystar týraly 165 maqala, habarlar jarııalandy. Byltyr quqyq pen zańdy qasaqana buzyp, sonymen qatar, sybaılastyqqa kópe-kórneý jol bergen jeti laýazym ıesi tártiptik keńestiń usynysymen qyzmetine laıyq emes dep tanylyp, oryntaǵyn bosatty. Bes laýazym ıesi­ne qyzmetine tolyq laıyq emestigi esker­tildi, 10 adamǵa qatań sógis, 66 adamǵa sógis be­rildi. Tártiptik jaýapkershilikke tartylǵan­dar­dyń ishinde on adam saıası memlekettik qyz­met­ker, bireýi aýdan, toǵyzy aýyl ákimi. Munyń ózi bir oblys tóńiregi úshin az san emes. Bir aýdannyń tizginin senip tapsyrǵan adam mem­leket zańyn da, ar zańyn da aıaqqa taptap jat­sa, onyń jumysy týraly ne aıtýǵa bolady? Aýdan basshysynyń sol óńirdegi sharýashy­lyq­tyń damýy men adamdardyń áleýmettik-mádenı hal-ahýalyna jaýapkershilik alýy óz aldyna, ákim respýblıka Prezıdentiniń tapsyrmalaryn tikeleı oryndaýǵa tıisti tulǵa emes pe? Aýyl ákimderiniń jaýapkershiligi de munan kem emes. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń aldaǵy on jylǵa strategııalyq baǵyttar bergen bıyl­ǵy Joldaýyndaǵy quqyq qorǵaý júıesine qoıyl­ǵan talaptyń barlyǵy da bir bul sala emes, jalpy elimizdegi memlekettik qyzmettiń sapasyn kóterý kerektiginen týǵan shara dep túsinemiz. Sondyqtan memlekettik qyzmetker jaýapkershilik júgin sezinýi qajet. Bul jaýapkershiliktiń artynda halyq senimi bar. Ábdimásh MÁMEShOV, Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttigi Qostanaı oblystyq basqarmasynyń bastyǵy – tártiptik keńes tóraǵasy. Qostanaı.