«Bult» týraly ne bilesiz?

Seısenbi, 19 naýryz 2013 1:29

Innovasııany ıgersek ıgi

Qazir aqparattyq tehnologııa­nyń damyǵan zamany. Qoly qal­tyldaǵan qarttyń ózi uıaly tele­fonnan sms oqıdy, bala ın­teraktıvti taqtadan bilim alyp, sábıdiń ózi aıfon, aıpattan oıyn qarap, sensorlyq ekrandy shuqıdy. Basynda batylsyzdaý bolǵanymen, qazir qazekem de qandaı ınnovasııany bolmasyn ıgerip jatyr. Buryn fantastıkalyq shyǵarmalarda ǵana kezigetin ǵajaıyp dúnıeler búginde qalypty jaǵdaıǵa aınaldy.

Seısenbi, 19 naýryz 2013 1:29

Innovasııany ıgersek ıgi

Qazir aqparattyq tehnologııa­nyń damyǵan zamany. Qoly qal­tyldaǵan qarttyń ózi uıaly tele­fonnan sms oqıdy, bala ın­teraktıvti taqtadan bilim alyp, sábıdiń ózi aıfon, aıpattan oıyn qarap, sensorlyq ekrandy shuqıdy. Basynda batylsyzdaý bolǵanymen, qazir qazekem de qandaı ınnovasııany bolmasyn ıgerip jatyr. Buryn fantastıkalyq shyǵarmalarda ǵana kezigetin ǵajaıyp dúnıeler búginde qalypty jaǵdaıǵa aınaldy. Máselen, Almatyda otyryp-aq Astanada ótip jatqan jınalysqa qatysyp, baıandama oqý, myńdaǵan jazýshynyń bálenbaı kitabyn qolyndaǵy kishkentaı ǵana bir túıir zattyń ishine salyp alý degendermen qazir tańdaı qaqtyrý múmkin emes. Aqparattyq tehnologııanyń arqasynda alystaǵy aǵaıynmen kúnde kórisip, bir úıde otyrǵan­daı áńgime aıtý burynnan qa­lyp­tasqan tirlikteı, eshkim tańdan­baıdy. Al endi biraz jyldardan soń kásiporyndardyń qujat aınalymy qaǵaz kúıinde bolmaýy múmkin dese qaıtersiz… Sebebi, qaǵaz ornyna qazir elektrondy qujat aınalymy qoldanysqa enip jatyr.

Buryn is-qaǵazdaryn elektrondy júıege kóshirý kerek degende, kóz aldymyzǵa qujatty kompıýterge terý nemese ony elektrondy poshta arqyly lezde qajetti jerine jiberý sııaqty sharýalar kóz aldymyzǵa keletin. Endi «bult» degen uǵymnan da habardar boldyq. Árıne, buryn «bult» degendi estýińiz bar shyǵar? Joǵa, bul aspandaǵy kádimgi bult emes. Aqparat saqtaýdyń, almasýdyń jańa júıesi «bultty servıs» jaıynda aıtyp otyrmyn…
Bultty servıs degenimiz, ınternet arqyly júzege asatyn dúnıe. Biz búginde qandaı da bir qujatty jasaý úshin kompıýterge túrli baǵdarlamalar ornatyp, qajetti qujattardy saqtaý úshin qatty dısk jadysyn qoldanyp, sondaı-aq, qujattardy kez kelgen jerde paıdalaný úshin fleshka, CD nemese DVD qurylǵylaryn paıdalanyp júrmiz. Al bir kúni kompıýter synyp, ne bolmasa fleshkamyz joǵalyp qalsa, biraz mańyzdy qujattan aıyrylyp qalyp jatatynymyz da ras. Al bultty servıs degenińiz, qarapaıym tilmen aıtsaq, eshqashan joǵalmaıtyn jáne jadysy sheksiz, qaltańa salyp, qolyńa ustap júrmeıtin búkil kerek aqparatyńdy bir jerge saqtap jáne ony qasyńdaǵy adamdarmen bólisýge múmkindik beretin ınternettegi qyzmet túri eken.
Bultty servısti qujat aınalymyna paıdalaný búginde álemniń biraz elderinde qoldanysqa enip úlgerdi. Sonyń qatarynda bizdiń el de bar. Máselen, elimizde qazirgi tańnyń ózinde úsh-tórt bultty servıs portaly jasalyp, iske qosyldy. Solardyń biri ótken jyldyń sońynda iske qosylǵan «Documents.kz» servısi. Bultty servıs arqyly elektrondy qujat aınalymyn qurýǵa múmkindik beretin «Documents.kz» elimizdegi ınnovasııalyq jetistikterdiń biri. Ony ózimizdiń jastar bir jyldan astam ýaqyt ishinde tynymsyz eńbektiń arqasynda jasap shyǵardy deıdi «Documents.kz» portalynyń atqarýshy dırektory Sergeı Volkov. Al qazir bul júıe óz qyzmetin kásipkerlerge tegin usynyp otyr. Sebebi, eldegi bultty servıstiń qoldanysyn keńeıtýdiń birden-bir joly aldymen sol júıeni tutynýshylar qataryn kóbeıtý, «dámin tatqyzyp» mańyzdylyǵyn túsindirý deıdi «Documents.kz»-tiń avtorlary.
Iá, qazir zamanaýı úrdis pen órkenıet kóshiniń kóligi júrdek. Al álemniń básekege qabiletti 30 eliniń qataryna qosylýdy maqsat etken Qazaqstan bul ınnovasııalyq damýdan qalys qalmaq emes. Búgingi tańda elimizde qoǵamnyń barlyq salasynda aqparattandyrý úrdisi qyzý júrýde. Oǵan bir mysal «elektrondy úkimet» júıesiniń qurylýy bolatyn. Al osy «elektrondy úkimetti» qoldap, jandandyra túsýdiń basty baǵyty bultty servısti jandandyrý.
Elimizde 2004 jylǵy 10 qarashada Prezıdent Jarlyǵymen elektrondy úkimetti endirý týraly memlekettik baǵdarlama bekitilip, E-úkimetti qalyptastyrý jáne damytý úshin 4 kezeń tańdap alyndy. Sóıtip, baǵdarlamany iske asyrý kezeń-kezeńmen júzege asyryla bastady. Baǵdarlama 2005 jyly iske qosylyp, eki jyl ishinde «elektrondy úkimettiń» ınfraqurylymy qalyptasty. Al 2007 jyly búkil el boıynsha biryńǵaı tizilimge biriktirilgen jeke jáne zańdy tulǵalardyń memlekettik derekter qory turaqty paıdalanýǵa berilip, memlekettik organdardyń 20 ınteraktıvtik qyzmetteri iske asyryldy. Dál osy jyly elektrondy úkimetti damytý maqsatynda 2008-2010 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama qabyldandy. Baǵdarlama toly­ǵy­men oryndalmaǵanymen, sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesýge azdap bolsa da múmkindik berdi. О́ńirlerde de elektrondy qujat aınalymynyń biryńǵaı júıesi endirildi.
Elektrondy qujat aınalymy bultty tehnologııanyń kómegine júginedi. Endeshe, «Documents.kz» syndy jańa ınnovasııanyń jasalýy elimizde osy baǵytty damytýdyń mańyzdy qadamy.
Sonymen, «Documents.kz» bultty servıs portalynyń qan­daı keremettigi bar? Birinshiden, «Documents.kz» arqyly elimiz­diń isker azamattary ınternet resýrstardan lısenzııalyq baǵ­darlamalardy almaı-aq túrli qyz­metterge qol jetkize alady. Ekinshiden, kásiporynnyń ish­ki bıznes-prosesterin qujat­tan­dyrýdy avtomattandyrý. Úshinshiden, kásiporynnyń qury­lymdyq bólimsheleriniń arasynda aıqyn ózara qarym-qatynas ornatý. Tórtinshiden, qujattardy iz­destirýge jáne redaksııalaýǵa jum­salatyn ýaqytty, eńbek kú­shin aıtarlyqtaı azaıtý. Besin­shiden, qaǵazdy únemdeý, qujat­tardy saqtaýǵa jáne óńdeýge arnalǵan shyǵystardy azaıtý, poshtalyq shyǵyndardy qys­qartý, taǵy basqalar.
Bul negizinen kásiporyndarda birlesken jumysty uıymdas­ty­rýǵa arnalǵan júıe. Osylaısha, uıym jumysynyń ónimdiligin arttyrý máselesi sheshiledi. Qyzmetkerlerdiń birlesken jumysynyń barlyq túrlerin, ıaǵnı aqparatty saqtaý jáne izdeý, taım-menedjment, tapsyrmalardy esepke alý jáne baqylaý, qujat aınalymy men bıznes-prosester, jobalardy basqarý jáne strategııalyq jos­parlaýdy qamtıdy. Mundaı múmkindikterdiń barlyǵy yńǵaıly ári bir ǵana ónim ishinde qoljetimdi bolyp tabylady.
«Documents.kz» – júz paıyz qazaqstandyq ónim. Onyń qyz­meti «Qazaqtelekom» AQ-tyń data-ortalyqtarynyń negi­zinde júzege asady. Sondaı-aq, Úkimettiń Memlekettik jáne memlekettik emes uıymdarda qu­jattama jasaýdyń jáne qujat­tamany basqarýdyń úlgilik qaǵıdalaryn bekitý týraly­ qaýlysynyń (№1570. 2011 jylǵy 21 jeltoqsan) talaptaryna sáıkestelgen.
Elimizde jasalǵan bultty servısterdiń ishinen «Documents.kz»-ti bóle-jara aıtyp otyrǵanymyzdyń bir sebebi bul servıs búginde shaǵyn jáne orta kásip ıeleri úshin úlken jeńildik jasap otyr. Iаǵnı tutynam deýshilerge tegin qyzmet kórsetýge daıyn. Servıstiń atqarýshy dırektory Sergeı Volkovtyń aıtýynsha, tipti, qalaı qoldaný kerektigin úıretý, oqytý da tegin. Tegin dese tiksine qaraý sanamyzǵa sińip qalǵan biz, árıne, oǵan senimsizdikpen seskenip te qaraǵanymyz ras. Bul rette S.Volkov dál osy salada budan ári jumys isteý úshin aldymen tegin úıretip, tegin túsindirý jumystaryn qolǵa almasa, bul bultty servıs keńistigine keń qanat jaıý múmkin emestigin túsindirdi. Iаǵnı bul kompanııanyń budan ári damýy úshin bolashaqta onyń mol tutynýshysy da bolýy tıis.
Eń bastysy, bul ınnovasııalyq ıdeıadan týyndaǵan ǵajaıyp servıs elimizde bar. Al ony qoldaný kásipkerlerdiń tańdaýynda.

Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».