Qyr astynda – qyrkúıek. Mektepterde sabaq bastalady. Kóp balaly jáne az qamtylǵan otbasylardyń balalary buǵan daıyn ba? Komıssııa otyrysynda baıandama jasaǵan oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Aıgúl Baıjanovanyń sózinen túıgenimiz, aldaǵy jańa oqý jylynda aımaqtaǵy barlyq kóp balaly jáne turmysy tómen otbasynyń balalaryna (jalpy sany – 33 583, onyń 23 myńy kóp balaly, 10 myńy áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylardyń oqýshylary) mektep formasy memleket esebinen satyp áperilmek. Osy maqsatqa oblys, qala jáne aýdan bıýdjetterinen 626 mln teńge qarjy bólinip, Shyǵys Qazaqstandaǵy mektep formalaryn tigetin 5 taýar óndirýshi («Aqtumar», «ÝK Iýnıs», «Semspessnab», «Aqmańdaı», «Instar») anyqtaldy. Basqarma basshysy orynbasarynyń aıtýynsha, qazir óńirdegi 580 mekteptiń 260-sy forma satyp alý jóninde kelisimshart jasasty, 299 mektep kelisimshart rásimin jaqynda aıaqtaýǵa ýáde berdi. Abaı, Aıagóz, Borodýlıha, Kúrshim, Tarbaǵataı jáne Úrjar aýdandary bul jumysty 100 paıyzǵa jetkizdi. Al Besqaraǵaı aýdanyndaǵy 21 mektep jergilikti taýar óndirýshilermen áli kúnge deıin kelisimshart jasaspaǵan. «Bul máseleni aqpan aıynda aıtqanbyz. Eki aıdan keıin sabaq bastalady. Al sizder áli júrsizder! Qarajat bar, taýar óndirýshiler belgili. Nege iske kirispeısizder? Bir apta ýaqyt beremin. Másele sheshilmese, komıssııa otyrysynda qaraımyz» dedi D.Ahmetov.
Aıtpaqshy, osy jıynda Besqaraǵaı aýdany ákimdiginiń kóp balaly otbasylardy baspanamen qamtý jónindegi aýdandyq komıssııa jumysyna salǵyrt qaraǵandyǵy da belgili boldy. Bir qyzyǵy, Besqaraǵaı aýdany ákimdigi jıynǵa komıssııa quramyna engen kóp balaly analardyń birde-birin shaqyrmapty. «Komıssııa múshesi Tatıana Vlasova bar ma?» degen oblys ákiminiń suraǵyna: «Onyń balasy aýyryp qalyp, kele almady» dese, «Lıýbov Ivanovna qaıda?» degen saýalyn jaýapsyz qaldyrdy. «Men aýdan ákimderine «Eń kem degende úsh kóp balaly ana komıssııaǵa kirsin» dep tapsyrma bergenmin. Birde-bireýi joq» dep ashýǵa býlyqqan D.Ahmetov eńbek demalysynda júrgen Besqaraǵaı ákimin shuǵyl jumysqa shaqyryp, osy máselemen shuǵyldanýdy jáne Nur Otan partııasy oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ánýarbek Muhtarhanovqa partııalyq komıssııa quryp, aýdandaǵy kóp balaly analarmen kezdesýdi tapsyrdy.
Osy jıynda oblystaǵy baspanaǵa muqtaj kóp balaly otbasylardy úımen qamtamasyz etý úshin ár aýdanda arnaıy komıssııa qurylyp jumys istegeni, aldaǵy ýaqytta 230 kóp balaly otbasy qonys toıyn toılaıtyny týraly jaǵymdy jańalyq aıtyldy. Demek, 230 anaǵa páter tegin berilmek. Bul maqsatta oblystyq «Paryz» qorynan tıisti qarjy bólinipti. Jýrnalısterdiń qatysýymen ashyq formatta, jarııa ótken komıssııa otyrysynda D.Ahmetov qaramaǵyndaǵy aýdan ákimderine tolyq senbedi me, álde máseleniń anyq-qanyǵyna kózin jetkizeıin dedi me, óńirdiń barlyq aýdandaryndaǵy kóp balaly analarmen jeke-jeke sóılesti.
D.Ahmetovke beıne rejimde jeke-jeke esep bergen aýdan ákimderiniń biri aqshany únemdep, 3 úıdiń ornyna 4 úı satyp alǵandyǵyn, ekinshisi kóp balaly analardyń barlyǵynan qolhat jazdyryp alǵandyqtaryn, úshinshisi berilgen qarajatty shashaýyn shyǵarmaı jetkizýge tyrysqanyn aıtty. «5 mıllıon teńge únemdedik. Bul qarjyǵa eki úı alýǵa bolady» dedi Glýbokoe aýdanynyń ákimi Qalıhan Baıǵonysov. Altaı aýdanynyń ákimi Nurjan Toqseıitov qordan bólingen 11 mıllıonnyń 9 mıllıonyna, Kúrshim ákimi Dýlat Qajanov 5 úı alýǵa bólingen 15 500 mıllıon teńgeniń 8 mıllıonyna baspana alynǵanyn jetkizdi. Al Zaısan aýdanynyń ákimi Serik Aqtanov 7 úıdiń ornyna 11 úı satyp alynǵanyn, Ulan aýdanynyń ákimi Nurymbet Saqtaǵanov 23 kóp balaly otbasy úılerdi ózderi tańdaǵanyn, qordan bólingen 73 mıllıon teńgeden 12 mıllıon teńge únemdelgenin tilge tıek etti. Osy rette «aýdan ákimderi únemdegen qarjyǵa kóp balaly otbasylarǵa taǵy da úıler alyna ma?» degen suraq týyndaýy múmkin. Muny ýaqyt kórsete jatar.
Áýelgisi – oblystyq kásipkerlik basqarmasynyń basshysy, ekinshisi – oblystyq kásipkerler palatasynyń dırektory. Sońǵy ýaqytta oblys ákimi D.Ahmetov ekeýine ákimdikte ótetin jıyndarda qatty shúıligip júr. Shúıligetin jóni de bar sekildi. Bir aı buryn ǵana aımaq basshysy kóp balaly otbasylarǵa qatysty jıynda eki mekeme basshysyn syn sadaǵyna alyp: «oblystyq kásipkerler palatasy men oblystyq kásipkerlik basqarmasy jumysty ózgelerge júktegendi jaqsy kóredi. Maǵan kásiporyndardyń tizimi emes, olardyń usynǵan baǵdarlamalary qajet. Biz óńirdegi kásiporyndarǵa mektep formasyn tigý úshin 625 mıllıon teńgeniń memlekettik tapsyrysyn bergeli otyrmyz. Olar memlekettik tapsyrys alǵysy kelse, soǵan saı ózderiniń óndiristik qýatyn arttyryp, qorlaryn jańartýy tıis. Olar bizge ózderiniń ınvestısııalyq jobasyn ázirlep, usynsyn. О́kinishke qaraı, bul jumys júrgizilgen joq. Osylaı jalǵasa beretin bolsa, mektep formasyn Qytaı men Túrkııadan tasymaldaýdan qutylmaımyz» degen edi. Bul jolǵy qoǵamdyq komıssııa otyrysynda oblystyq kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysy Erjan Shormanov pen oblystyq kásipkerler palatasynyń dırektory Igor Shaskıı taǵy da sóz estidi. Kóp balaly analarǵa nesıe berip, olardyń óz kásibin júrgizýi úshin túsindirý jumystaryn durys júrgizbegeni úshin. E.Shormanovtyń aıtýynsha, qazir «Eńbek» baǵdarlamasy boıynsha О́skemende eki joba qaralyp jatyr eken. Kóp balaly ananyń biri dúken ashýdy kózdese, ekinshisi shashtaraz qyzmetin jandandyrmaq. Odan bólek «Bıznestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasymen grant qarajatyna úmitti bes joba daıyn tur. Munyń syrtynda óńirlik «Aqnıet» baǵdarlamasy boıynsha Kýrchatov qalasynda bir joba qolǵa alynypty.
Oblys ákimi bul jumystarǵa kóńili tolmaıtynyn jetkizip: «О́ziniń kásibin ashyp, sharýasyn dóńgeletkisi keletin kóp balaly otbasylar az emes. Muny men jumys babymen aýdan, qalalarǵa barǵanda, jurtpen kezdeskende kórip júrmin. Búginge deıin oblystaǵy 26 myńnan astam kóp balaly otbasynyń qansha paıyzy nesıe alyp, kásibin bastady? Siz aıtqandaı biren-saran ǵana. Nege? О́ıtkeni olar kómekti qalaı alatynyn, jeńildetilgen nesıege qalaı qol jetkizetinin bilmeıdi. Olardyń sizderge keletin ýaqyty joq. Olar bala-shaǵasymen, úı sharýasymen shuǵyldanady. Qajetti aqparat jetpeı jatyr. Túsindirý jumystary nashar. Sizder kóp balaly analarmen kezdesken joqsyzdar. Úsh aı ýaqyt beremin, jumysty shıratpasańyzdar tıisti shara qoldanamyz» dedi.
«Feısbýkqa, ózime jazyńyzdar»
Jıynda kóp balaly jáne jaǵdaıy tómen otbasy músheleriniń kolledj ben ýnıversıtetke jeńildikpen oqýǵa túsý jaıy da qaraldy. Oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Aıgúl Baıjanovanyń aıtýynsha, bıyl óńirde 15 myńnan astam túlek 9-synypty bitirse, sonyń 969-y kóp balaly otbasydan shyqqan eken. 15 myńnyń 5 289-y (onyń 642-si kóp balaly otbasylardyń balalary) kolledjge qujattaryn tapsyrýǵa nıettenip otyrǵan kórinedi. Al aımaqta 11-synypty 8490 túlek aıaqtasa, sonyń 479-y kóp balaly otbasylardyń balalary. Az qamtylǵan otbasylardyń 9 jáne 11-synypty bitirgenderiniń sany – 2862.
«Qujat tapsyrý ýaqyty bastalǵan 20 maýsymnan búginge deıin kolledjde oqýǵa kóp balaly otbasydan shyqqan 285 baladan ótinish kelip tústi. Qazirgi kúni atalǵan sanatqa jatatyn 630 túlekpen kásiptik baǵdarlaý jumystary júrgizilýde» degen basqarma basshysynyń orynbasary kolledjderge qujat tapsyrý merzimi tamyzdyń 20-sy kúni aıaqtalatynyn jetkizdi. Oblys ákimi aýdandaǵy komıssııa múshelerine osy máselege muqııat qaraýdy, eshbir bala jeńildikten tys qalmaýyn qadaǵalaýdy tapsyrdy.
Qoǵamdyq komıssııa otyrysynda balabaqsha tóleminen bosatylǵan kóp balaly otbasylar týraly da sóz boldy. Oblystyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasynyń basshysy Erbolat Oshaqbaev bıylǵy mamyr aıynan bastap óńirdegi kóp balaly otbasylardyń balalary men erekshe bilim berýdi qajet etetin balalar (olardyń sany – 3518) balabaqshaǵa tegin baryp júrgenin, bul maqsatqa bıýdjetten 200,2 mln teńge qarjy bólingenin aıtty.
