Maqsat – senimdilik jáne turaqty ósim

Seısenbi, 9 sáýir 2013 1:40

«KEGOC» kompanııasy qashanda órshil isterge umtylady

2012 jyly elimizde Halyqtyq IPO bastaldy. Memleket óz azamattaryna iri ulttyq kompanııalarǵa birge ıelik etýdi alǵash ret usyndy. Keıbir sarapshylardyń kúmándi joramaldaryna qaramastan, halyq memlekettik baǵdarlamaǵa asa joǵary qyzyǵýshylyq tanytty. Aıta ketsek, «QazTransOıl» AQ aksııalaryna degen suranys usynystan 2,5 esege artyp,  34 myńnan astam qazaqstandyq aksıoner atandy.

Seısenbi, 9 sáýir 2013 1:40

«KEGOC» kompanııasy qashanda órshil isterge umtylady

2012 jyly elimizde Halyqtyq IPO bastaldy. Memleket óz azamattaryna iri ulttyq kompanııalarǵa birge ıelik etýdi alǵash ret usyndy. Keıbir sarapshylardyń kúmándi joramaldaryna qaramastan, halyq memlekettik baǵdarlamaǵa asa joǵary qyzyǵýshylyq tanytty. Aıta ketsek, «QazTransOıl» AQ aksııalaryna degen suranys usynystan 2,5 esege artyp,  34 myńnan astam qazaqstandyq aksıoner atandy. Ústimizdegi jyly da Úkimet birneshe ulttyq kompanııanyń aksııalar toptamasyn satýǵa shyǵarýdy josparlap otyr. Bul tizimde birinshi bolyp «Elektr jelilerin basqarý jónindegi Qazaqstandyq kompanııa «KEGOC» aksıonerlik qoǵamy aldaǵy eki-úsh aıdyń ishinde Halyqtyq IPO-ǵa shyǵady. Biz «KEGOC» kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Baqytjan QAJIEVTEN «Egemen Qazaqstan» gazetiniń oqyrmandaryna kompanııanyń osy mańyzdy sharaǵa daıyndyǵy týraly aıtyp berýin ótindik.

– Baqytjan Tóleýqajyuly, taıaý arada KEGOC aksııalary qazaq­­­standyqtarǵa usynylatyn bolady. Jurtshylyqqa kompanııa jáne  onyń aınalysatyn qyzmet túrleri men aýqymy týraly aıtyp ótseńiz. 

– KEGOC 2004 jyldan bastap Birtutas elektr energetıkalyq júıesiniń (ári qaraı – BEJ) júıelik operatory qyzmetin tolyq atqaryp keledi, biz elektr qýatyn óndirý-tutynýdy dıspetcherlendirý men teńgerimdeýdi, sondaı-aq  irgeles jat­qan elderdiń energııa júıelerimen parallel jumysty qamtamasyz etemiz. Bylaısha aıtqanda, jylyna 365 kún jáne táýligine 24 saǵat boıy tutas memleket aýmaǵyndaǵy energııa aǵyndaryn basqaramyz.

Osy maqsatta kompanııa uzyndyǵy 24,5 myń shaqyrymǵa sozylǵan joǵary voltty elektr jetkizý jelileri men 76 qosalqy stansadan turatyn Ulttyq elektr torabyna ıelik etedi, basqarady, tehnıkalyq qyzmet kórsetý men jóndeý jumystaryn júzege asyrady.  KEGOC-tyń mindeti – jeliniń úzdiksiz jumysy men onyń memleket múddesi úshin ozyq deńgeıde damýyn qamtamasyz etý.

– Halyqtyq IPO-ǵa shyǵýda memleket tańdaýynyń KEGOC kompanııa­syna túsý sebebi nede? Kompanııaǵa je­ke ınvestorlardyń qarjysy qan­shalyqty qajet?

– Árıne, kompanııanyń damýy úshin qosymsha qarjylandyrý da, qarajat ta  kerek. Degenmen, meniń túsinigimde,  «Halyqtyq IPO» baǵdarlamasynyń negizgi maqsaty  – ulttyq kompanııalar qyzmetiniń meılinshe ashyq bolýyna jol ashý, halyqtyń qarjylyq saýattylyǵyn kóterý arqyly qor naryǵyn jandandyrý.  Búgingi kúni KEGOC aksııalarynyń 100% «Samuryq-Qazyna» UÁQ ıeligi arqyly QR Úkimetine tıesili bolsa, endi birinshi jartyjyldyq sońyna deıin barsha azamattar aksıoner bolýǵa múmkindik alady.

Biz úshin bul korporatıvtik damýdyń jańa kezeńi bolmaq. Ári qaı kompanııanyń menedjmenti úshin de bul úndeý ispetti. «Halyqtyq IPO» týraly sheshim qabyl­danbaı turyp ta KEGOC birqatar damý baǵyttaryn talqylap, qor naryǵyna shyǵýdy qarastyrǵan bolatyn. Demek, erte me, kesh pe, túbinde osyndaı sheshimge keler edik. KEGOC qurylǵan sátinen bas­tap elektr jelilik ınfraqurylymdy damytýǵa baǵyttalǵan jobalardy júzege asyrýmen belsendi aınalysyp keledi. Sondyqtan da, kompanııa jumysynyń senimdiligi men turaqtylyǵy – el ekonomıkasyn jaqsartýdaǵy negizgi faktorlardyń biri. 2000 jyldary ınvestısııaǵa óte zárý boldyq. Ol kezde memlekettik bıýdjette de artyq qarajat joq edi. Sondyqtan arzan qarjylyq resýrs kózi – ınvestısııalarǵa ıe bolý maqsatynda sheteldik jetekshi damý ınstıtýttarymen yntymaqtastyq ornatýdy jolǵa qoıdyq. Olar da bizdiń maqsat-mindeti aıqyn, jumysy turaqty kompanııa ekenimizge kóz jetkizdi. Jańa jeliler tartý, jabdyqtardy jańǵyrtý baǵytyndaǵy birlesken jumystar barysynda EQDB men DB-nyń senimdi áriptestine aınaldyq. Biraq halyqaralyq joǵary standart talaptaryna sáıkes kelýimiz úshin kompanııa ishinde biraz ter tógýimizge týra keldi. Eńbegimiz aqtalyp, ótken jyly kompanııalar arasynda júrgizilgen zertteý qorytyndysy boıynsha KEGOC-tyń korporatıvtik basqarý deńgeıi óte joǵary baǵalandy.

– Qazaqstandyqtardyń KEGOC-qa ınvestısııa salýy qajet pe, qalaı oılaısyz?

Búginde aksııalardy qor naryǵyna ornalastyrýǵa baılanysty belgili bir shekteýler qoıylyp otyr. Máselen, boljam jasaýǵa nemese úıip-tógip ýáde berýge bolmaıdy – tek aıqyn derekter men naqty kórsetkishter qajet. Kompanııanyń IPO-ǵa shyǵýyna oraı KEGOC basshylyǵy men qyzmetkerlerine aqparat taratýǵa qatysty belgili bir shekteýler qoıylǵan. Aksııaǵa jazylý resmı jarııalanǵanǵa deıin tikeleı IPO kórsetkishterine baılanysty suraqtarǵa qandaı da bir túsindirme jasaýǵa, ásirese, nasıhat júrgizýge bolmaıdy. Aksıoner bolǵysy kele me, álde joq pa, mundaı sheshimdi árbir adam ózi qabyldaǵany jón.

– Kompanııanyń ótken jyldardaǵy óndiristik, qarjylyq kórsetkishterine toqtalsańyz?

– Bul qupııa aqparat emes. Jyl saıyn esepterimiz tolyq jarııalanyp turady, olar kompanııa saıtynda da bar, kez kelgen adam  tanysyp, taldaý júrgize alady.  Sońǵy úsh jylda kompanııa tabysy, kórsetiletin qyzmetter kólemi senimdi túrde artyp keledi, oǵan sebep – elimizde elektr qýatyn paıdalaný deńgeıiniń ósýi.

1-keste. «KEGOC» AQ óndiristik jáne qarjylyq kórsetkishteri

KEGOC-tyń negizgi bıznesi turaqty qalpyn saqtap otyr, onyń aıqyn dáleli – operasııalyq kórsetkishter dınamıkasy. 2011 jyly taza tabysymyz úshten birge (34.5%) ósip, 7,8 mlrd. teńgege jetti. Bul biz úshin rekordty jyl. Al byltyrǵy jylǵy qorytyndy boıynsha 7 mlrd. teńge mólsherindegi kórsetkish baǵam aıyrmasynyń shyǵyndaryna baılanysty ótken jylǵa qaraǵanda tómendeý  boldy. Joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, ınvestısııalyq jobalar úshin qaryz qarajaty shetel valıýtasynda, AQSh dollarymen jáne eýromen tartylǵandyqtan, teńge baǵamynyń ózgerýi paıdanyń kólemine de yqpal etti.

– Kompanııanyń ınvestısııalyq jobalaryna naqtyraq toqtalyp,  oqyr­mandarǵa tolyǵyraq aıta ótseńiz… 

– Kompanııa aımaqaralyq jáne mem­leketaralyq elektr baılanysyn qamtamasyz etý, naryq sýbektileriniń elektr qýatyn óndirýi men tutynýyn teńgerimdeýge qatysty jedel jumystardy atqarady. Buǵan qosa, qaı óńirdiń bolsyn elektr qýatyna degen qajettiligin qamtamasyz etý úshin Qazaqstan birtutas energııa júıesinde qashan, neni jańartyp, qandaı qurylysty bastaý kerektigin birneshe jyl buryn bilip otyrýy qajet.

Eger elektr qýaty senimdi de sapaly túrde jetkizilip tursa, sol óńirde bıznes te, óndiris te damıdy degen sóz.  Iаǵnı jańa kásiporyndar men óndirister ashylsa, jańa jumys oryndary paıda bolyp, halyqtyń áleýmettik turmysy jaqsarady, sol oblystyń nemese aýdannyń ekonomıkasy damıdy, órkendeıdi degen sóz.

Osy basymdyqtarǵa saı ulttyq kompanııa sońǵy 10 jylda Qazaqstan Prezıdenti men Úkimetiniń qoldaýymen UET-ty damytý boıynsha iri ınfraqurylymdyq jobalardy qolǵa alyp, sátti júzege asyrýda. Uzyndyǵy 1100 shaqyrym «Soltústik-Ońtústik» ekinshi tranzıt jelisiniń qury­lysy jańǵyrtýdyń birinshi kezeńi bolyp tabylady. «Batys tranzıtpen» birge memlekettik-jeke menshik seriktestik negizinde 500 kV-tyq «Jitiqara-Úlke» áýe jelisin iske qostyq. Sonyń nátıjesinde Aqtóbe energııa toraby Qazaqstannyń birtutas energııa júıesine qosyldy, ónerkásiptik aımaq sheteldik elektr qýatyna táýeldilikten qutyldy.

2011 jyly OBTQ-500 avtotransformatorlary aýystyryldy, nátıjesinde elordalyq energııa toraby qýatynyń qory 25%-ǵa artty.

Kompanııa júzege asyratyn úsh ınvestısııalyq joba Údemeli ındýs­­­trııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵ­darlamasyna (ÚIIDMB) jáne Qazaqstandy ındýstrııalandyrý kartasyna endi. Almaty oblysynda 220 kV-tyq áýe jelisi tartylyp, Moınaq GES qýatyn tapsyrý jobasy júzege asyryldy. Almaty aımaǵyn elektr qýatymen qamtý senimdiligi artty – ótken jyldyń jeltoqsan aıynda 500 kVt «Alma» qo­sal­qy stansasy merziminen buryn is­ke qosyldy. Bul táýelsizdik jyldary ishinde salynǵan osyndaı sanattaǵy bi­rinshi qosalqy stansa bolatyn. UET-ty jańǵyrtýdyń ekinshi kezeńi bastaldy. Sonyń arqasynda qosalqy stansalardy zamanaýı qondyrǵylarmen jabdyqtaýǵa múmkindik týdy. Qazirgi ýaqytta KEGOC ortalyq jáne soltústik Qazaqstanda energııamen jabdyqtaý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan basqa da birqatar jobalardy júzege asyrýda. Atap aıtar bolsam, 220 kVt «OBTQ-Osakarovka» joǵary volttyq jelisin qaıta qurý, Pavlodar energııa torabynyń Qazaqstannyń BEJ-men baılanysyn kúsheıtý. Taǵy bir aýqymdy joba boıynsha ázirlik jumystary júrgizilýde, ol – shyǵys óńiri arqyly ótetin «Soltústik-Ońtústik» tranzıtiniń úshinshi jelisiniń qurylysy.

– Osyndaı aýqymdy jobalar úlken qarjy salymdaryn qajet etetin bolar. Olardy júzege asyrýǵa qajetti qarajatty KEGOC qaıdan alyp otyr?

– Salyq tóleýshilerdiń qaltasyna bizdiń qol salǵymyz kelmeıtinin eskerý qajet, desek te osy júzege asyrylǵan jobalardyń ıesi de, paıdasyn kórýshi de – memleket. 2000 jyldan bastap kompanııa Qazaqstannyń Birtutas elektr energetıka júıesin damytýǵa 1 mlrd. AQSh dollarynan astam qarjy tartty. Bul somanyń basym bóligin halyqaralyq damý ınstıtýttarynyń zaımdary (EQDB men Dúnıejúzilik bank) quraıdy. Bizdiń kredıtorlarymyz da «KEGOC» AQ-qa memleket pen aksıoner tarapynan qoldaý joǵary ekenin baǵalap otyr. Jobalardy qarjylandyrýǵa tartylǵan zaımdardyń bir bóligi Úkimet kepilimen alyndy, sonymen qatar jeke qarajat, onyń ishinde kompanııanyń jarǵylyq kapıtalyn ulǵaıtýǵa berilgen qarjy paıdalanyldy.

– Kompanııa qyzmetteriniń baǵasy qalaı belgilenedi, qarapaıym tuty­nýshylar – halyqtyń  paıdalanatyn elektr qýatynyń baǵasyna KEGOCtarıfteriniń  áseri qandaı?

– KEGOC elektr qýatynyń kóterme naryǵyna qatysýshylarmen ǵana jumys isteıdi. «Tabıǵı monopolııalar jáne retteletin naryqtar týraly» Zańǵa sáıkes elektr qýatyn dıspetcherlendirý, jetkizý, óndirý men tutynýdy teńgerimdeý sekildi kompanııa kórsetetin qyzmet túrleri tabıǵı monopolııalar salasyna jatady. Sondyqtan da bizdiń qyzmetimiz tarıfterdiń bekitilýi arqyly retteledi, kompanııa óz tabysynyń negizgi bóligin de sodan alady.

Osy jerde aıta ketetin mańyzdy jaıt, elektr qýatynyń aqyrǵy baǵasynda KEGOC úlesiniń 10% quraıtyndyǵy. Iаǵnı, qazaqstandyqtardyń elektr qýa­tyna tólegen 100 teńgesinen bizge 10 teńgege jýyǵy túsedi. Bul somanyń qal­­ǵan bóligi – elektr stansalarynyń shy­ǵyndary, taratýshy jáne energııa qýatymen jabdyqtaý kompanııalarynyń qyzmet aqysy. Sondyqtan bizdiń tarıfter turǵyndar tóleıtin kommýnaldyq qyzmet baǵasyna aıtarlyqtaı áser etpeıdi.

– Baqytjan Tóleýqajyuly, kom­­­panııanyń bolashaq josparlary qandaı?  Osy týraly oıyńyzdy tar­qatsańyz?

– «KEGOC» AQ-tyń basty maqsaty – álemdik deńgeıdegi básekege qabiletti kompanııa dárejesine kóterilý. 1997 jyly kompanııa alǵash qurylǵan sátte bul qııaldaǵy asqaq oı ǵana bolatyn. KEGOC-tyń búgingi negizgi 4 maqsaty -  Qazaqstan BEJ-niń senimdi de sapaly qyzmetin qamtamasyz etý, ozyq salalyq kompanııa deńgeıine qol jetkizý, kompanııanyń aksıonerlik qunyn turaqty túrde ósirip otyrý, korporatıvtik damý deńgeıi boıynsha kóshbasshyǵa aınalý.

Búgingi tańda bul bıik maqsattar tabysty tájirıbemen jáne júzege as­qan aýqymdy jobalarmen bekı tústi. Kompanııa keleshek damý baǵyttary men basty mindetterin 2025 jylǵa deıingi uzaq merzimdi damý strategııasynda aıqyn belgilep otyr.  Kompanııa Elektr energetıkasyn damytý jónindegi salalyq baǵdarlama aıasynda el ekonomıkasy úshin asa mańyzdy jańa ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrýdy josparlap otyr.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Marat AQQUL,

«Egemen Qazaqstan».