Bolashaq ustazdyń tulǵasy bilim ordasynda qalyptasady

Beısenbi, 17 qańtar 2013 7:37

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda bilim berý men ǵylymǵa da aı­ryq­sha kóńil bólip, alda atqa­ry­lar jumystardy júıelep berdi. Elbasy aıtty, al ony jastarǵa jetkizý, eldi úlken maqsattan týǵan isterge baǵyttaýǵa úles qosý ortaq sharýa bolmaq.

Beısenbi, 17 qańtar 2013 7:37

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda bilim berý men ǵylymǵa da aı­ryq­sha kóńil bólip, alda atqa­ry­lar jumystardy júıelep berdi. Elbasy aıtty, al ony jastarǵa jetkizý, eldi úlken maqsattan týǵan isterge baǵyttaýǵa úles qosý ortaq sharýa bolmaq.

Elbasynyń elimizde bilim berý salasyn damytý týraly kó­ter­gen máseleleri men bergen tapsyrmalaryn júzege asyrý ju­mys­taryna oraı pedagogıka ıns­tıtýttaryna júkteler sharýa az emes. Sebebi, bilim bulaǵy – mektep úshin bilikti muǵalimder men mamandardy negizinen pedagogıka ınstıtýty daıarlaıdy. Tárbıe ne­gizi qalanatyn mektepke deıin­gi mekemelerdi mamandarmen pedagogıka ınstıtýttary tolyq qam­tamasyz etedi. Bizdiń Qos­ta­naı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynda stýdentterge bilim berý sapasyn barynsha arttyrý isine sheteldik oqý oryndarymen júrgizip otyrǵan yqpaldastyq jumystary óz kómegin tıgizýde. Qazaqta «úıren, úıren de jıren» degen uǵym bar. Mınıstrliktiń Halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý jónindegi erejesine saı dúnıejúziniń jıyrmaǵa jýyq joǵary oqý oryndarymen isker­lik baılanys ornatyp otyrmyz. Reseı men Fransııanyń, Kanada, AQSh pen Túrkııanyń joǵary oqý oryndarymen baılanys ny­ǵaıyp keledi. Olardyń birinen biz bolashaq ustaz daıyndaýdyń jańa tehnologııasyn alsaq, endi birinen óz shákirtterimizdiń ju­my­syn durys baǵalaýdyń tásil­de­rin úırenemiz. Alty jyldan beri ınstıtýtta Fransýz má­denı ortalyǵy jumys isteıdi. Osy ortalyq arqyly bilim ordasyna fransýzdyń til mamandary, sý­­­­retshi, kompozıtorlary sekildi óner adamdary jıi keledi. Bul stýdentterdiń oı-órisin, bilim kókjıegin keńeıte túsedi. Fransýz tiline mamandanyp júrgen stýdentterge tildik ortada bolýy úshin jazǵy kanıkýlyn Fransııada ótkizýge múmkindik jasalady. Fransýzdarmen bizdiń ǵylymı baılanysymyzdy nyǵaıtýǵa Fran­sııanyń Qazaqstandaǵy el­shisi Jan Sharl Bertone myrza oń yqpal etýde. 2012 jyldyń 30 naýryzynda Fransııa elshisi biz­diń ınstıtýtymyzda bolyp, stýdenttermen, ustazdar ujymy­men kezdesý ótkizdi.

Aǵylshyn tili kafedrasynyń oqytýshylary men ǵalymdary da tildik ortamen tyǵyz baılanysta jumys isteýge mán beredi. Tórt jyldan beri AQSh-taǵy Beıbit­shilik korpýsynyń volonter­le­ri­men birge júrgizgen jumystar­dyń nátıjesi aıtarlyqtaı.

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda ýaqyt talabynyń erekshe eken­digin eskertti. Álemdegi al­dyń­ǵy qatarly lekke ilesý úshin jalpy bilim alyp qana qoıý az­dyq etedi. Sondyqtan da Nursul­tan Ábishuly: «Qazirgi álemde jaı ǵana jappaı saýattylyq jet­kiliksiz bolyp qalǵaly qa­shan. Bizdiń azamattarymyz únemi eń ozyq jabdyqtarmen jáne eń zamanaýı óndiristerde jumys jasaý mashyǵyn meńgerýge daıyn bolýǵa tıis. Sondaı-aq, balala­ry­myzdyń, jalpy barlyq jet­kin­shek urpaqtyń fýnksıonal­dyq saýattylyǵyna da zor kóńil bólý qajet. Balalarymyz qazirgi zamanǵa beıimdelgen bolýy úshin bul asa mańyzdy», dep atap kór­setti. Qazirgi zaman talabynyń biri – jas urpaqtyń barynsha kóp til bilýi. Tilderdi meńgergen saıyn ómirdiń qaı salasynda bolsa da jas býynnyń órisi keńeıedi. Prezıdent sol úshin de úsh tu­ǵyr­ly tildi mindettep otyr. Bul kún­­de balabaqshada tárbıelenip jatqan búldirshinder taqpaqty qazaq, orys jáne aǵylshyn ti­l­der­inde múdirmeı jatqa aıtady. Qaı tilde bilim beretin mektep bolsa da úsh til qatar júrgiziledi. О́zge ult ókilderiniń balalary mem­le­ket­tik tildi meńgerýge tyry­sady, onyń syrtynda barlyq oqý­shy­lardyń aǵylshyn tilin meń­gerýge degen yqylasy da kúshti.

Stýdentterdiń bilimi men oı-órisin damytý, is-tájirıbesin mo­laıtýǵa arnalǵan sharalar pedagogıka, deneshynyqtyrý jáne sport kafedralarynda da keń kólemde qolǵa alynǵan. Bul salada olar Reseıdiń memlekettik gý­ma­nıtarlyq ýnıversıteti, Re­seı­diń Bilim akademııasy Ýral bó­lim­shesiniń ǵylymı bilim berý or­ta­lyǵymen birlese jumys isteýde.

Bilikti, jan-jaqty damyǵan, jas urpaqqa bilim berý isine bú­gingi kún talaby turǵysynan qa­raı alatyn mamandar daıyndaý elimizdiń damý talaby bolyp otyr. Stýdentterdiń oqý baǵdar­lamasymen shektelmeı, ǵylymı-zertteý jumystaryna beıimdelýi bolashaq mamandy damytyp qana qoımaı, onyń kásibı biligin kóte­rýde jaqsy tájirıbe bolyp tabylady. Osy baǵytta bıologııa ǵylymdarynyń doktory Tatıana Bragınanyń bastamasymen Naýryzym memlekettik tabıǵı qory­ǵy­nyń bazasynda Qazaqstannyń soltústik óńiriniń bıologııalyq sanalýandyǵyn zertteý, Reseı Ǵylym akademııasy Ýral bólim­shesi, sondaı-aq, osy akademııa­nyń Ýral botanıkalyq baǵymen birlese otyryp, Qostanaı mem­le­ketttik pedagogıkalyq ınstıtýty ǵalymdary men stýdentteri jınaǵan gerbarııin álemdik ti­zimge engizý jóninde jumystar oıdaǵydaı júrgizilýde.

Aǵylshyn tili kafedrasynyń ujymy Reseıdiń Nıjnevartov mem­lekettik gýmanıtarlyq ýnı­versıtetimen birlesip, «Innovasııadan kúndelikti tájirıbege» atty jobany júzege asyrýda. Bul joba boıynsha bizdiń ǵa­lym­dar men stýdentter shet tilin oqytýdyń ınnovasııalyq tehnologııasyn Qostanaı qalasy men Qostanaı aýdanynda til úıre­ný­diń tájirıbesine keńinen engizýdi bastady. Al pedagogıka kafedrasynda «Sheksiz úırený» qazirgi zamanǵy pedagogıka ortalyǵy­men (Kanada), Reseıdiń Novosıbır, Chelıabi, Omby memlekettik pedagogıkalyq, Máskeý memle­ket­tik gýmanıtarlyq ýnıversı­tetterimen birlesip, jas urpaqqa bilim men tárbıe berý jónindegi ózekti jobalardy júzege asyrady. Munyń barlyǵyna da stýdentter belsene qatysady.

Bizdiń búgingi stýdentterimiz – erteńgi bilikti muǵalimder. Qazir mektepterdiń barlyǵy da kom­­pıý­terlendirilgen, ınteraktıvti taqta da ekiniń birinen tabylady. Bilim oshaqtarynyń materıal­dyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaı­ǵan. Biraq kemeńger aǵartýshy Yby­raı Altynsarın aıtqandaı, «mekteptiń júregi – muǵalim». Muǵalim biliktiligin, onyń balaǵa berer bilimi men jylýyn eshqan­daı da kompıýter almastyra almaıdy. Onyń ústine qazir aýyl­sharýashylyǵyndaǵy ózgeris­ter­ge, ishki kóshi-qon qozǵalysyna baılanysty aýyldaǵy mektepterde bala sany azaıyp ketti. Qostanaı oblysynda shaǵyn jı­naqty mektepterdiń sany 451, ıaǵnı barlyq jalpy bilim beretin mekemelerdiń 77,5 paıyzyn qu­rap otyr. Munyń ózi muǵalimder­ge óz mamandyǵynyń syrtynda taǵy bir mamandyqty meńgerýge, úsh tuǵyrly til mejesinen shyǵa bilýge májbúr etedi. Jalpy, aýyl mektepteri muǵalimderiniń bi­liktiligin arttyrý, olardyń qyz­metten qol úzbeı júrip bilim alý­dy syrttaı oqý bóliminde jal­ǵastyrýyn qamtamasyz etý úshin bizdiń ınstıtýtta «E-lear­ning» elektrondyq oqytýdy tı­im­di uıym­dastyrý maqsatynda on-line rejiminde ártúrli pánder boıynsha beınekonferensııalar, ádiste­melik semınarlar ótkizi­ledi. 2012 jyldyń 1 qyrkúıe­gi­nen syrttaı oqytý bóliminde qa­shyqtyqtan oqytý tehnologııalary engizilip, «Qashyqtyqtan oqy­tý ortalyǵy» quryldy, ele­k­tron­dy jýrnal, ınstıtýttyń aq­parattyq portaly belsendi ju­mys isteıdi.

Nursultan Ábishuly «Qazaq­stannyń áleýmettik jańǵyrty­lýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qo­ǵamyna qaraı 20 qadam» atty ma­qalasynda «Oqý-tárbıe úderisi­niń tarıhı bilim syndy mańyzdy isi jeke tulǵanyń, azamat pen pat­rıottyń qalyptasýy mindet­te­rin sheshýge atymen beıimdel­megendigin» atap kórsetken bolatyn. Sonymen birge, «oqýshy­lar­ǵa qazirdiń ózinde qajetti ınno­vasııalyq kýrstar joq. Mysaly, óte kókeıkesti bolyp tabylatyn «Qazaqstan quqyǵy» (onyń bolmaýy jastardyń quqyqtyq nıgı­lızmi men saýatsyzdyǵyna soq­ty­rady), «О́lketaný» (týǵan jerge mahabbat otanshyldyqtyń ne­gi­zi ǵoı), jeke tabysqa jetýdiń, jeke tulǵanyń áleýmettenýiniń ádistemesi syndy «Akmeologııa» sııaqty pánder qaıda?» degen edi. Atalǵan tapsyrmalarǵa sáıkes, Qostanaı memlekettik pedagogı­kalyq ınstıtýtynda jeke tulǵa­nyń damýy aspektileriniń erek­shelikterin aıqyndaýǵa arnalǵan «Akmeologııa jáne ózin ózi jetil­dirý» kýrsy júrgiziledi. «Tarıh» mamandyǵy boıynsha bilim alatyn 1 kýrs stýdentteri úshin «Qos­tanaı oblysynyń tarıhy», «Quqyq jáne ekonomıka negiz­deri» mamandyqtary úshin «Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń quqy­ǵy» atty elektıvti kýrstar engizildi.

Jańa strategııada joǵary oqý oryndaryndaǵy oqýdyń ekinshi kýrsynan bastap kásiporyn­dar­da­ǵy mindetti óndiristik tájirı­beni zańnamalyq turǵydan bekitý tapsyrylyp otyr. Qostanaı mem­lekettik pedagogıkalyq ıns­tıtýtynda 2010 jylǵy memle­ket­tik standarttarǵa sáıkes stý­dentterdiń úzdiksiz tájirıbeden ótýi kózdelgen. 1 jáne 2 kýrs stý­dentteri oqý mekemeleriniń ár­túr­li nysandarynda (balabaq­sha, balalar shyǵarmashylyǵy, kor­­rek­sııalyq mektepterde, «Qos­ta­naı daryny» ortalyǵynda, «Ro­vesnık» pedagogıkalyq otrıadynda, qosymsha bilim berý orta­lyq­tarynda, jalpy bilim beretin bar­lyq mektepterde, balalar-jas­óspirimder sport mek­tepte­rin­de) oqý-tárbıe úderi­simen tanysý, synyp jetekshi­si­niń jumy­syna ený, jeke adammen, ujym­men psıhologııalyq jumys ja­saýǵa daıyndaý, psıho­logııalyq dıagnostıka, psıholo­gııa­lyq mi­nezdeme jasaýǵa daǵ­dy­lar qa­lyp­tastyrylady.

Ári qaraı 3 jáne 4 kýrs stýdentteri óndiristik tájirıbe barysynda, ıaǵnı mektepterde tá­jirıbe júzinde jetekshi basshy­lyǵymen jeke ózi sabaq bere bas­taıdy, ıaǵnı daıyn muǵalim bolyp shyǵýǵa barlyq jaǵdaılar qa­­rastyrylǵan. О́ndiristik táji­rı­be baǵasy stýdenttiń oqý úl­ge­­ri­mi týraly qujattarǵa engiziledi.

Ǵulama Ábý Nasyr ál-Fara­­bıdiń: «Tárbıesiz bergen bilim – adamzattyń qas jaýy» degen sózi bar. Babamyzdyń eshqashan ózek­tiligin joımaıtyn bul qanatty sózi bilim ordalarynyń aldymen adam, sosyn maman daıarlaý min­detin búgingi kúni de eseleı tú­sedi. О́z mamandyǵyn ıgerip, mektepke baratyn bolashaq ustazdar, halqymyz aıtqandaı, segiz qyr­ly, bir syrly bolýy kerek. Ustaz qazirgi zamanǵy tolqyny kúshti aqparattardan habardar bo­lýymen qatar, ol ónerden de, sporttan da quralaqan emes, jan-jaqty bolǵanda ǵana oqýshy aldyndaǵy tulǵasy bıikteı túse­di. Sonda ǵana aldynda móldirep otyrǵan balany bilimge, ómirge yntalandyra alady. Bul oraıda Qostanaı pedagogıka ınstıtý­tyn­daǵy aqparattyq-tanymdyq «Kókjıek», «Saıahat» ólketaný, «Balaýsa» poezııalyq, «Parasat» debattyq, KVN, «Ádebıet múıi­si» sııaqty úıirmelerin aıtsam da jetkilikti. Sportqa keńinen oryn berilgen.

Damýy álemdik deńgeıde mo­ıyndalǵan kez kelgen memle­ket­tiń basty baılyǵy – adam kapıtaly. Eldiń ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etetin adam, al áleýmettik jaǵdaıdyń da bar­lyǵy adam úshin jasalady. Jas­tar tııanaqty bilim alǵanda ǵana Qazaqstannyń ekonomıkalyq jáne áleýmettik damý yrǵaǵynyń irgetasy berik bolady jáne ózi­mizdi ult retinde bekite túsemiz.

Qýat BAIMYRZAEV,

Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq

ınstıtýtynyń rektory, geografııa

ǵylymdarynyń doktory, professor.

QOSTANAI.