О́tken ǵasyrdyń birinshi jartysynda qoldan uıymdastyrylǵan ashtyqtan qazaq ta bir tilim nanǵa zar bolyp, baýdaı tústi. Halqymyzdyń: «Altyn, kúmis – tas eken, arpa, bıdaı – as eken» degeni, basynan ótken aýyr kúnderdiń elesindeı estiledi. Al as tóresi – nan. Elimizdiń soltústik óńiri Qazaqstandy astyq derjavalarynyń qatarynan kórsetip otyr. Arqa tósindegi teńizdeı tolqyǵan egis alqaptary maqtanyshtan kóńildi de tolqytqandaı bolady. Elimizdiń astyq óndirisinde, jalpy egin sharýashylyǵynyń damýyna Qarabalyq aýylsharýashylyq tájirıbe stansasynyń qosqan úlesi eresen. Jaqynda ǵana óziniń 90 jyldyǵyn halyqaralyq «Alqap kúni» retinde atap ótken bul ǵylymı ortalyq osy kezeńniń ishinde bıdaı men basqa da dándi daqyldardyń, jem-azyqtyq ekpe shópterdiń 150 surybyn shyǵarypty, kópshiligin aýdandastyrdy. Merekeli basqosýǵa elimizben qatar kórshi Reseıdiń ár shalǵaıynan seleksıoner ǵalymdar qatysty. 90 jyl bir mekeme úshin az ýaqyt emes, al onda atqarylǵan ıgilikti ister odan da kóp.
– Qarabalyq aýylsharýashylyq tájirıbe stansasynyń 90 jylda atqarǵan jumysy elimizdiń astyq ındýstrııasyna qosylǵan úlken úles. Ujymdaǵy ǵalymdar men seleksıonerler, dıqandar eńbeginiń jemisi tek oblys emes, elimizdiń maqtanyshy der edim, – dedi oblys ákiminiń orynbasary Ǵaýez Nurmuhambetov.
Qarabalyq aýylsharýashylyq tájirıbe stansasynyń dırektory Dámir Qaldybaev mereke qonaqtaryn egis alqaptaryndaǵy jańa suryptardy tamashalaýǵa shaqyrdy. Dalada qatty, jumsaq bıdaıdyń, maıly daqyldardyń, kópjyldyq jemazyqtyq shópterdiń alqaptary jaıqalady. Mamandar olardyń artyqshylyqtaryn áńgimelep berdi. Ǵylymı-tájirıbe stansasy elimiz táýelsizdigin alǵan jyldardan beri qaraı aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń jańa 34 surybyn shyǵarǵan, sonyń 14-i sońǵy bes jylǵa tıesili eken. Qarabalyq AShTS-nyń shyǵarǵan 45 suryby respýblıka óńirinde aýdandastyryldy. Byltyr jumsaq bıdaıdyń «Aına» jáne «Lamıs» dep atalatyn jańa suryptary, qatty bıdaıdyń «Sharıfa», arpanyń «Medıkým 18» jáne sulynyń «Sulý» suryby aýdandastyryldy. Ǵalymdar aýyl sharýashylyǵy ónimi ózindik qunynyń arzandaýy ósimdik aýrýlaryna tózimdi jáne hımııalyq óńdeýdi asa qajetsinbeıtin jańa suryptar shyǵarýǵa tikeleı baılanysty ekenin aıtady. Negizi daqyldyń basty jaýy – túrli ósimdik aýrýlary. Mysaly, tat aýrýynan bıdaı alqaptarynyń ónimi 25-30 paıyzǵa deıin kemıtin. Osy oraıda qarabalyqtyq ǵalymdar bıdaıdyń tat aýrýyna tózimdi «Aına» surybymen maqtana alady. Qarabalyq aýylsharýashylyq tájirıbe stansasy dırektorynyń orynbasary, ǵalym-agronom, arpa, bıdaı, suly daqyldary birneshe jańa suryptarynyń avtory Vladımır Chýdınov munda shyǵarylǵan suryptardyń gendik negiziniń turaqtylyǵy jóninen balamasy joqtyǵyn aıtty.
– Daqyl suryby úsh jyl tálimbaqta ósirilip, synaqtan ótedi de, aýdandastyrylady, sosyn dıqandarǵa beriledi. Gendik qory óte turaqty suryptar oblys, respýblıkaǵa taraıdy. Bizdiń dıqandarǵa bergen suryptar tuqymy fýngısıdti óńdeýdi qajet etpeıdi, ony elimizdiń ońtústigine de, soltústigine de egýge jaraı beredi, – deıdi V.Chýdınov.
Qarabalyq aýylsharýashylyq stansasynyń toıyna kelgen ǵalymdardyń lebizi ǵylymı ortalyq jumysyna berilgen shynaıy baǵa retinde estildi.
– Qarabalyq aýylsharýashylyq tájirıbe stansasy – jazdyq bıdaıdyń Mekkesi, al Kýban – kúzdik daqyldardy ósirip, óndirý ortalyǵy. Biz yntymaqtasa jumys isteýge, tájirıbe almasýǵa daıarmyz, – dedi Krasnodar ólkelik ǵylymı-zertteý ınstıtýtynan kelgen ǵalym Aleksandr Borovık. Elimizdegi agrarlyq ǵylymnyń draıveri sanalatyn Ulttyq agrarlyq ǵylymı-aǵartý ortalyǵynyń basqarýshy dırektory Esenbaı Islamov eldiń ǵylymı-tehnıkalyq damýyna Qarabalyq aýylsharýashylyq tájirıbe stansasynyń qosqan úlesi qomaqty ekenin, dándi, maıly jáne burshaq tuqymdas daqyldar men jem-azyqtyq shópterdiń ol óndirgen joǵary ónimdi suryptary úlken suranysqa ıe bolyp kele jatqanyn aıtty.
Merekelik konferensııada Qarabalyq aýylsharýashylyq tájirıbe stansasyndaǵy ǵalymdar men seleksıonerler marapattaldy.
Qostanaı oblysy,
Qarabalyq aýdany
