Sot oryndaý isinde olqylyqtar kóp

Senbi, 1 maýsym 2013 2:43

Qazaqstanda sot aktileriniń oryndalý deńgeıi adam aıtsa sengisiz óte tómen kúıde qalyp otyr. Onyń sebebi, kóptegen ortany sybaılasqan jemqorlyq, tamyr-tanystyq, nemquraıdylyq, toǵysharlyq jaılap alǵan.  Bul týraly keshe «Nur Otan» HDP janyndaǵy Jemqorlyqpen kúres jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń kezekti otyrysynda ashyq aıtyldy.

Senbi, 1 maýsym 2013 2:43

Qazaqstanda sot aktileriniń oryndalý deńgeıi adam aıtsa sengisiz óte tómen kúıde qalyp otyr. Onyń sebebi, kóptegen ortany sybaılasqan jemqorlyq, tamyr-tanystyq, nemquraıdylyq, toǵysharlyq jaılap alǵan.  Bul týraly keshe «Nur Otan» HDP janyndaǵy Jemqorlyqpen kúres jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń kezekti otyrysynda ashyq aıtyldy.

Mundaı soraqy jaǵdaıdyń ashyq aıtylýynyń sebebi de sol, sot aktileriniń jappaı oryndalmaýy tek sot bıliginiń ǵana emes, tutastaı memlekettiń bedeline nuqsan keltirip otyr. Bul múlde tózgisiz jaǵdaı ekendigi belgili. Qaı oblysqa, qaı qalaǵa barmańyz, jappaı sot aktileriniń oryndalmaıtyndyǵyna narazylyq tanytqan adamdar aldyńyzdan atoılap shyǵady.
Atalǵan otyrysqa tóraǵalyq etken Senat depýtaty, joǵaryda atal­ǵan qoǵamdyq keńes tóraǵasy Oralbaı Ábdikárimov elimizde azamattar men zańdy tulǵalardyń quqyqtary men bostandyǵyn, zańdy múddelerin tıimdi qorǵaýdy qamtamasyz etýge qabiletti sot júıesi qurylǵandyǵyn, memlekettik bılik júıesinde sot júıesin bekitý men sottardyń at­qarý­shy organdardan naqty táýelsiz bo­lýyna elimizde júrgizilgen quqyq­tyq reformalar nátıjesinde qol jetkendigin, sondyqtan da mem­le­ketimizdiń Ata Zańynda sot she­shi­miniń buljymastyǵy  jarııa­lan­ǵandyǵyn atap kórsetti. Sot she­shi­miniń buljymastyǵy – qashanda barlyq azamattardyń quqyqtaryna, qoǵamǵa jáne memleketke qol suǵyl­maýshylyqtyń  kepili men negizi.
Alaıda, sottar «Týra bıde týǵan joq» dep ádil sheshim shyǵaryp otyrsa da, onyń Ádilet mınıstrligi tarapynan oryndalmaı aıaqsyz qalatyndyǵy halyqtyń narazylyǵyn týdyrýda. Sondyqtan atalǵan otyrysta jemqorlyqqa qarsy áreket etý boıynsha sot aktilerin oryndaý salasyndaǵy jaǵdaı qarastyrylyp, oǵan eki komıtet – Ádilet mınıstrliginiń Sot aktilerin oryndaý komıteti men Ishki ister mınıstrliginiń Qylmystyq atqarý júıesi komıteti jaýap berdi.
Májilis depýtaty, Sarapshy komıssııa jetekshisi Qaıyrbek Súleımenov sot aktilerin oryndaý barysyndaǵy jemqorlyqpen kúres boıynsha júrgizilip jatqan jumys nátıjesiniń syn kótermeıtindigin jetkizdi. Júrgizilgen taldaý sot aktilerin oryndaý máseleleri boıynsha ókiletti memlekettik organdardyń qyzmetindegi kemshilikterdiń saldarynan sot sheshimderi men úkimderiniń júzege asyrylýy tolyq kólemde qamtamasyz etilmeıtinin kórsetken. Atalǵan saladaǵy negizgi jemqorlyq faktorlar zańnamanyń jetilmegendigi, qyzmetkerlerdiń kásibı deńgeıiniń tómendigi, paıymdy memlekettik saıasattyń joqtyǵy bolyp tabylady eken.
Budan da soraqysy sol, Sot aktilerin oryndaý komıtetiniń qyzmetkerleriniń isti zańsyz qysqartý, atqarýshylyq is júrgizýdi toqtatyp qoıý, boryshkerlerdiń múlkine tyıym salýdy zańsyz alyp tastaý, tárkilengen múlikti zańsyz qaıtarý, alımenttik tólemder boıynsha bereshek mólsherin tómendetý, tárkilengen múlikti jymqyrý jáne zańsyz satý, atqarýshylyq sanksııa­sy boıynsha shara qoldanbaý jáne t.b. úshin aqshalaı aqy bopsalaǵan derekter de anyqtalypty.
Máselen, óz qyzmetin uıym­das­tyrýdaǵy eleýli olqylyqtar Almaty qa­lasy Sot aktilerin oryndaý departamentinde baıqalǵan. 2012 jyly qaýlylardyń 36 paıyzy, ıaǵnı somasy boıynsha 0,8 paıyzy ǵana oryndalǵan. Sot oryndaýshylary jalpy somasy 388 mln. teńge bolatyn 90 atqarýshylyq is júrgizýdi joǵaltyp jibergen. Qaıda jiberdi, eshkim bilmeıdi. Buǵan kim jaýap beredi? Taǵy belgisiz.
Sol sııaqty atalǵan otyrysta Qylmystyq-atqarý júıesi komıtetiniń qyzmetine baılanysty da syn aıtyldy. Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń 2011-2012 jyldary Qylmystyq-atqarý júıesi komıtetinde 14,2 mlrd. teńgege bıýdjettik zańnamany buzýshylyqty anyqtaǵany belgili boldy. Sonymen qatar, qylmystyq-atqarý júıesinde buryn sottalǵan nemese zańnama talaptaryn buzyp, memlekettik laýazymdy qyzmetti kásipkerlikpen qosa atqaratyn qyzmetkerler jumys isteıtin derekter kórinis bergen. Qylmystyq-atqarý júıesinde merziminen buryn bosatý ne jazany neǵurlym jeńil túrine almastyrý máselesin qaraý kezinde de jemqorlyq jaǵdaılaryna jol berilgen.
Ony aıtasyz, mekemelerge búgingi kúni tyıym salynǵan nárselerdiń bá­rin derlik jetkizýge bolady eken, tipti esirtkiden bastap, tyıym salynǵan ádebıetterge deıin. Jem­qorlyq ahýal sottalǵandardyń qu­qyqtaryn buzýmen kúrdelene tús­ken. Osyǵan oraı qylmystyq-at­qarý júıesiniń qyzmetkerlerine qa­tysty jyl saıyn sottalǵandarǵa zor­lyq-zombylyq jasaǵany jáne óki­let­tigin asyra paıdalanǵany úshin talaı márte qylmystyq ister de qozǵalypty.
Otyrys barysynda Jemqor­lyq­pen kúres jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńeske kelip túsken azamattar men zańdy tulǵalardyń aryz-shaǵymdary boıynsha Jemqorlyqqa qarsy medıa-ortalyqtyń jýrna­lıs­teri júrgizgen zertteýler  kór­setildi. Osylaısha, joǵaryda aıtyl­ǵan máselelerdi talqylaý ná­tı­jesi boıynsha atalǵan keńes sot she­shim­deri men úkimderiniń oryndalýy salasyndaǵy jemqorlyqqa qarsy is-qımyl boıynsha jumysty kúsheıtýge baǵyttalǵan usynymdar engizip, qaýly qabyldady.

Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».