Investısııalar ıgilik ákelýimen qundy

Beısenbi, 7 aqpan 2013 7:32

Investısııa tartýdyń ilkimdi joldary birlesken kásiporyndar qurýmen, ónimder men taýarlar shyǵarýmen ǵana shektelmese kerek. Ol aldymen ozyq tehnologııalar men ómirsheń jobalardy tabystyń naqty kózine aınaldyrý tetikterin qarastyrýy tıis.
Elimizdiń uzaq jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn belgilep bergen «Qazaqstan-2050» Strategııasynda jańa saıası baǵyttyń tórt máni atap kórsetildi.

Beısenbi, 7 aqpan 2013 7:32

Investısııa tartýdyń ilkimdi joldary birlesken kásiporyndar qurýmen, ónimder men taýarlar shyǵarýmen ǵana shektelmese kerek. Ol aldymen ozyq tehnologııalar men ómirsheń jobalardy tabystyń naqty kózine aınaldyrý tetikterin qarastyrýy tıis.
Elimizdiń uzaq jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn belgilep bergen «Qazaqstan-2050» Strategııasynda jańa saıası baǵyttyń tórt máni atap kórsetildi. Qaısysy bolsyn tarıhı qujattyń basty qaǵıdaty – keń aýqymdy ekonomıkalyq pragmatızmniń naqty sıpatyn daralap, búgingi kózqarastarymyz ben ustanymdarymyzdy túbegeıli ózgertý sekildi túpki maqsattardy ditteıtinin ańǵarý qıyn emes. Iá, ekonomıkalyq áleýetti arttyrýdyń joldary kóp. Olardyń ishinde qolaıly ınvestısııalyq ahýal qurý, odan alynatyn kiris pen qaıtarym jaıy úlken mańyzǵa ıe. Biz osy taqyryp aıasynda óńirlik mysaldar keltire otyryp, naqty ekonomıkaǵa otandyq óndirýshilermen qatar sheteldik ınvestorlardyń qalaı tartylyp jatqany jáne keıbir kókeıkesti máseleler jóninde sóz qozǵamaqpyz.

2010 jyldan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdar­lamasy engizilgeli óńirdiń ekonomıkasyna 188 mıllıard teńge ınvestısııa quıyldy. Jyl ótken saıyn onyń mólsheri kóbeıip keledi. Sońǵy jyldary sheteldik ınves­tısııanyń ósýi baıqalady. Byltyr bul kórsetkish 70 mıllıard teńgeni qurap, al­dyńǵy jylǵa qaraǵanda 1,4 ese ósken. Osy ýaqyt ishinde 500-ge jýyq jańa óndiris oryndary qurylyp, ónerkásiptegi tehno­logııalyq ınvestısııalar 8 ese artqan. Indýstrııalandyrý kartasyna 283 mıllıon AQSh dollarynyń jobalary engen. Bu­ryn­dary ınvestısııanyń negizgi úlesi egin­shilikke, agroónerkásip keshenine tıesili bol­sa, endi jańa salalarǵa da basymdyq berile bastaǵanyn aıta ketken jón. Al­daǵy sharalar tipti aýqymdy. О́ńir ekono­mıkasynyń turaqty jáne teńdestirilgen ósimin qamtamasyz etý úshin dástúrli salalardy odan ári damytý, taý-ken, metallýrgııa keshenine, jeńil ónerkásip pen týrızm klasterine aıryqsha kóńil bólý, eksportqa baǵdarlaný, ekonomıkalyq basym sektorlarda ınvestısııalyq baǵdarlamalardy birinshi kezekte júzege asyrý, astyq jáne konteıner tasıtyn júk vagondaryn, munaı ónerkásibi jabdyqtaryn shyǵarý kózdel­gen. Soǵan oraı byltyr 10 mıllıard teń­geniń 6 jobasy iske qosylyp, 400-deı adam jumyspen qamtylǵan. 2014 jylǵa taman 42 mıllıard teńgeniń 30 jobasy boı kóte­rip, 3,9 myń jańa jumys oryndary ashylatyn bolady. Olardyń arasynda óńirge tabys ákeledi dep kútilip otyrǵan ınves­tısııalyq megajobalar barshylyq. Mundaı ómirsheń baǵdarlamalar óńirdiń ınnova­sııalyq damýyna oń yqpal etýimen qatar, ozyq tehnologııalardyń ornyǵýyna tikeleı septigin tıgizeri anyq.
Prezıdent óz Joldaýynda ınvestorlar aldyna tyń talaptar qoıdy. Elimizge zamanaýı óndirý jáne qaıta óńdeý tehnologııalaryn engizý, soǵan oraı eń jańa óndirister qurý shartyn mindettedi. Elbasynyń osy bastamasyna qoldaý retinde Reseı, AQSh, Qytaı, Koreıa, Túrkııa, Shveısarııa sekildi memleket qarjygerleri men bıznesmen­deri­niń qatysýymen ótken aımaqtyq ınves­tısııalyq forým kókeıkesti sıpatymen este qalyp, shetelden qarjyny tartýdyń ilkimdi joldary men ishki múmkindikterin aıqyndap berdi. Jıynda keleshegi zor ınvestısııalyq jobalar usynylyp, qoldaý tapty. Qurylys materıaldary, polımetaldardy barlaý jáne óndirý, kólik qaty­nasy, ken oryndaryn ıgerý sekildi tyń salalar sóz etilip, ınvestorlarǵa barynsha qolaı­ly ahýal týǵyzyldy. «Kazenergoregıon ınvestısııalyq kompanııasy» JShS-niń dırektory Qamarııa Qaıyrbek­qyzy Býlaevo stansasynda jyldyq qýattylyǵy 12 mıllıon tonnaǵa jeteǵabyl munaı óńdeı­tin zaýytyn salý belgilengenin, jalpy quny 8 mıllıard eýro turatynyn, qury­lys ju­mys­taryna 2 mıllıard eýro quıyl­ǵanyn, birinshi kezegi kelesi jyly qosy­lyp, 6 mıllıon tonnaǵa deıin janar-ja­ǵar­maı jáne dızel otyndary óndirile­tinin málim­dese, shveısarııalyq «RV REVA-Group SA» kompanııasynyń prezı­denti Abım Salıhı «Plastbau» tehnologııasy boıynsha ózindik quny arzan turǵyn úıler qurylysy júr­giziletinin, bul jóninde «Soltústik» ÁÁK-men kelisim or­natylǵanyn jetkizdi. Búginde turǵyn úı kombınatyn salýǵa jer telimderi bólinip, alǵashqy qarajat be­rilipti. «Tore-Chıngızıd LTD» kompanııa­sy­nyń quryltaıshysy Igor Ovchınnıkovtyń úni de senimdi shyqty.
Qazaqstan rynogyn zertteı kelip, Sol­tústik Qazaqstan oblysynda qaǵaz kombınatyn salýdy uıǵardyq. Sizderge syrttan jylyna 70 myń tonna karton jetkizilse, 70 paıyzy Reseıden tasymaldanady. Demek, ózara áriptestik ornatýǵa múmkindik mol degen sóz. Agrarly óńir bolǵandyqtan, shıkizattan tapshylyq bolmasy anyq, dedi. Onyń sózin amerıkalyq «Hýssan Ko» kompanııasynyń ókili Okan Sıýrgıt qoldap, ınvestısııalyq demeý kórsetýge tas-túıin ázirligin ańǵartty. Taǵy birqatar ınves­tısııalyq jobalar usynylyp, jınalǵan­dar kóńilinen shyqty.
Alaıda, ınnovasııalyq jobalardyń bá­ri qoldaýǵa turarlyq desek, asyra aıtqan­dyq bolar edi. Forým, bir jaǵynan, ınves­tısııalyq qyzmet deńgeıiniń áli de tómen­digin kórsetip berdi. О́ńirlerdi damytýǵa baılanysty ótken byltyrǵy keńeste Elbasy Keden odaǵy shekarasynda turyp, ınvestısııa tarta almaǵan teriskeı oblystardy synǵa alyp, óńirlerdiń syrttan qarjy tar­týǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrý úshin jer qoınaýyndaǵy baılyqtardy paı­dala­nýǵa qoıylǵan moratorııdi alyp tastaıtynyn málimdegen bolatyn. О́ńirlerge múm­kindik berý maqsatyn kózdeıtin sheshim jer­gilikti jerlerde úndestik tapsa da, ıge­rilmeı jatqan rezervter jetkilikti. О́ıt­keni, ınves­tısııa ıgilikterin tek qarjy quıý, birlesken kásiporyndar ashý arqyly ónimder men taýarlar ǵana shyǵarý degen túsinik áli basym. Investısııa engizý saıa­satynyń bir ushyǵy adamdardyń ómir sapasyn jaqsartýǵa, jańa jumys oryndaryn ashýǵa, kásipkerlikti ór­kendetýge umtyl­dyratynyn bile tura, eski tehnologııalarǵa ıek artatyn, túpki oıy jeke bastyń baıýyn kózdeıtin qarjygerlerdiń kezdesip qala­tyny ókinishti. О́zderin ınves­torlar retin­de tanystyrǵan alpaýyt fırma ókilderi osydan birneshe jyl buryn orga­nıkalyq-mıneraldy tyńaıtqysh óndiretin zaýyt, taǵy bir kelgenderinde avtomobıl­derdiń gaz ballondaryn shyǵaratyn kásip­oryn salýǵa mol qarjy quıatyndaryn jarııa­laǵan bolatyn. Osy joly da taǵy bir tyń joba usyndy. Nıet jaqsy-aq! Alaıda, teh­nologııalyq áleýettiń jan-jaqty eskeril­meýi saldarynan ýádeler sóz kúıinde qal­dy. Onyń sebepteri kóp. Birinshiden, ın­ves­tısııalyq usynystarǵa qatań talap qo­ıyla bermeıdi. Ekinshiden, usynylyp otyr­ǵan jo­banyń túp-tamyryna tereńdep baratyn tájirıbeli mamandar tapshy. Sonyń saldarynan ınvestısııa degen qur atqa ıe, tabys, qaıtarym ákelmeıtin, ıel­e­ri júz kúndik paıdamen shekteletin, onyń sońy bastapqy baǵytynan aınyp, basqa salaǵa burylyp jatatyndar ushy­raspaı qoımaıdy. Úshinshiden, jospar oryn­daý degen bıýrokrattyq uǵym qaǵaz­bastylyqqa, nemquraıdylyqqa soqty­ryp júr. Osyndaıda «jyltyraǵannyń bári altyn emes» degen ataly sóz oıǵa oralady. Taıynsha stansasynda «Qyzyljar» kombaınyn shy­ǵarýǵa arnalǵan birlesken ká­siporyn bá­sekelestikke tótep bere almaı jumysyn toqtatty. Endi kórshiles Reseı eliniń bir fırmasy qomaqty qarjy salyp, osyndaı birlesken óndiris ornyn salýǵa talap qylyp júr. Estýimizshe, nıetiniń qabyl bolatyn túri bar. Mine, arnaıy komıssııa múshe­le­riniń belsene qımyldaıtyn tusy osy! Egiz­diń syńaryndaı bir-birine uqsas, áleýetsiz ınvestısııalyq jobalardy ábden ıleýden ótkizip, el men jerge paıdaly jaqtaryn, tabys ákeletin múmkindikterin jan-jaqty saralap, eń tańdaýlylaryn tańdap alsa qol­daryn eshkim qaqpas edi. Áıtpese, qurǵaq ýádeni úıip-tógip, artynan «jalt etti de joq boldynyń» kerimen ush­ty-kúıli joǵalatyn «arpa ishindegi bir bıdaı» qusap kezdeset­in­der, ınvestor atyn jamylǵandar joq emes.
Elbasy 2012 jyldyń qorytyn­dyla­ry­na jáne Joldaý tapsyrmalaryn oryndaý mindetterine arnalǵan jýyrdaǵy keńeste alda turǵan barlyq sheshimder Qazaqstan­nyń tabystylyǵy men ınvestısııalardyń qaıtarymdylyǵy, básekege qabilettiligi men uzaq merzimdi múddelerin saqtaý esepke alyna otyryp, qabyldanýy tıistiligin atap kórsetti. Soǵan oraı elge tek sheteldik qarjygerlermen qosa talantty menedjer­lerdi de tarta otyryp, ınvestısııalyq saıasatqa degen kózqarastar men usta­nym­dardy túbegeıli ózgertý mindetin qoıdy. Investısııalar tartýda tıisti oryndar men mamandardyń jaýapkershiligin kúsheıtpeı bolmaıdy. Olardy shaqyryp, jergilikti jaǵdaımen, óńirlik, ekonomıkalyq artyq­shylyqtarymen tanystyrýǵa múddeli bolý kerek. Elbasy belgilep bergen asqaraly mindetterdi oryndaýǵa bılik apparattaryn jumyldyrý arqyly turǵyndardyń ál-aýqatyna, turmys sapasyna óte-móte áser etetin, yqpaldy sheshimder qabyldaý qa­shan­da mańyzdy. Bıliktegilerdiń shynaıy jumysy osyndaıda bilinse kerek.
Investısııalyq ilkimdiliktiń ishki resýrsyn jan-jaqty qarastyrý arqyly basqa da qarjylyq muqtajdyqtardy sheshýge bolady. Máselen, kópten beri túıindi problemaǵa aınalyp, aqyry kommýnaldyq menshikke alyn­ǵan Petropavl áýejaıyn halyqaralyq deń­geıge aınaldyrýdyń sáti túspeı tur. Bıznes-josparǵa zer salsaq, bolashaǵy kemel. Olaı bolsa, ınvestorlar nazaryn aýdartý úshin tı­isti oryndardyń belsendi qımyly qajet-aq!
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».

Soltústik Qazaqstan oblysy.