Qoǵam • 12 Qyrkúıek, 2019

Sábıt Dosanov: Eń bastysy – halyq qamy, el jaıy

36 retkórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev­tyń «Syndarly qoǵam­dyq dıalog – Qazaq­stannyń turaq­tylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Qazaqstan halqyna Jol­daýyn oqyǵanda meniń oıy­ma Ońtústik Afrıka Res­pýb­lı­kasynyń Prezıdenti, Nobel syılyǵynyń laýreaty, kózi tiri­sin­de-aq aty ańyzǵa aınalǵan Nelson Mandelanyń: «Vse nasıonalnye grýppy polzýıýtsıa ravnymı pravamı. Bogatstvo strany prınadlejat vsemý narodý. Zemlıa prınadlejıt tem, kto ee obrabatyvaet. Vse ravny pered zakonom. Rabota ı obespechennost vsem. Pýt k obrazovanııý ı kýltýre otkryt dlıa vseh. Lıýdıam doljny byt predostavleny ýdobnye jılısha. Doljny sarıt mır ı drýjba» degen sózderi oraldy. Bul tegin emes. Munyń tereń syry, symbaty bólek jyry Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqqa Joldaýyndaǵy alǵa qoıǵan mindetteri men oıla­ry­nyń úndestiginde, egizdiń syńa­­ryndaı uqsastyǵynda. Bul bizdiń sú­ıikti, ıyqty Prezıdentimizdiń Mustafa Kemel-Pasha Atatúrik, Frank­lın Rýzvelt, Den Sıaopın, Lı Kýan Iý, Mahathır Muhamad, Margaret Tetcher, Lıývıch Erhard syndy alyptar­men qatar turǵan álemdik deńgeıdegi asa salmaqty, asqan para­sat­ty saıasatker ekendigine aıqyn aı­ǵaq.

Eń ótkir, ózekti máseleniń biri – Jer. Ult kósemi Álıhan Bókeıhannyń sózimen aıtsaq: «Jer, jer jáne jer. О́ıtkeni jer­siz Otan joq, jersiz adam joq, jersiz memleket bolmaıdy». Tiride – tóriń, ólgende – kóriń jerden qymbat ne bar?! Shetelderden izdemeńder jaq­ut­­­ty, elsiz, jersiz bola almaı­syń baqytty. Úndisterdiń kóse­mi Sıetl Dıývamash AQSh Prezı­denti Franklın Pırske 1885 jyly jazǵan hatynda: Vashıng­ton­daǵy úlken kisi, Siz bizdiń jerimizdi satyp alý jaıly aı­typ­­syz. Al onyńyz bizdiń kó­keıi­mizge qonbaıdy. Aspan aıasyn, jer jylýyn satý, satyp alý múmkin be eken?! Jerdiń jibek jeli, ózen-kóldiń ajar reńi bizdiń menshikti múlkimiz emes, ony bizden satyp alý degen ne sóz? «Jer – adamnyń múlki emes, adam – jerdiń múlki!» depti. Qandaı danalyq, netken kóregendik! Úndisterdiń hat tanymasa da aqyl oıy men parasatty asyl sózi AQSh syndy uly derjava patshasynyń oıyn on orap, ózin júz búktep turǵan joq pa?! Al bizdiń Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan Joldaýynda bylaı deıdi: «Mem­leket basshysy retin­de taǵy da málimdeımin: jer­imiz she­tel­dikterge satylmaı­dy.Oǵan jol berilmeıdi.

Bul másele boıynsha qaýe­set taratýdy doǵarý kerek. Biraq jerdi tıimdi paıdalaný­dy qam­ta­masyz etý – bizdiń minde­ti­miz.

Jer resýrstaryn tıimsiz paı­­dalaný máselesi óte ózekti bo­lyp otyr.

Jerge salynatyn tikeleı salyqtar deńgeıiniń tómendigi jaǵdaıdy kúrdelendire tústi.

Memleketten jerdi tegin jal­ǵa alý quqyǵyna ıe bol­ǵan­dar­dyń kópshiligi jerdi ıgermeı, bosqa ustap otyr.

Elimizde «shóp qoryǵan ıttiń» kebin kıgen latıfýndıs­ter kóbeıip ketti.

Paıdalanylmaı jatqan aýyl sharýa­­shylyǵy jerlerin qaı­taryp alatyn kez keldi. Jer – biz­diń ortaq baıly­ǵymyz jáne ony kim ıgerse, soǵan tıesili bolýy tıis.

Úkimet pen Parlament osy túıtkildi retteýdiń tıimdi joldaryn usynýy kerek.

Bul – óte mańyzdy másele. Muny sheshpeı, otandyq agro­óner­kásip kesheniniń sapaly damýy múmkin emes».

Úndi kóseminiń oıymen bir jerden shyǵyp, Álıhan Bókeıhan sózimen ádemi úılesip, úndesip turǵan joq pa?!

Búginde kóp adamnyń, ásire­se kóp balaly otbasynyń bas ýaıy­my – baspana. Kóptiń kóńi­lin kúpti etken osy kúrmeýi qatty kúrdeli problema jaıly Jol­daýda qysqa da nusqa, naqty, myq­ty da myǵym aıtylǵan. Oqyp kórelik:

«Sondyqtan bıyl Elba­sy­­nyń bas­tamasy boıynsha 2 pa­ıyzdyq jeńil­de­tilgen mól­sher­lememen, paıyzdyq alǵash­qy jarnasy 10 paıyz bolatyn jańa «Baqytty otbasy» baǵ­dar­la­ma­sy iske qosyldy. Bul – óte tıim­di jeńildik.

Jyl sońyna deıin bul baǵ­dar­lama boıynsha kem degende 6 myń otbasy baspanamen qamtamasyz etiledi. Birinshi kezekte, kóp balaly jáne múgedek balalar tárbıelep otyrǵan otbasylar qamtylatyn bolady. 2020 jyldan bastap jyl saıyn osyn­daı 10 myń otbasy baspanamen qamtylady.

Úkimet baǵdarlamaǵa qa­ty­sý­ǵa arnal­ǵan aıqyn krıterıı­ler belgi­lep, ony qatań ákim­shi­lendirýdi qamta­masyz etýi kerek. Shyn máninde kómek­ke muqtaj jandarǵa ǵana qoldaý kór­setilýi tıis.

Meniń Úkimetke tapsyrmam – kezekte turǵan az qamtylǵan kóp balaly otbasylarǵa baspana berý máselesin úsh jyl ishinde sheshý kerek. Búginde olardyń sany 30 myńǵa jýyq».

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bergen ýáde­si­ne beriktigin onyń saılaýaldy baǵdarlamasyn kezek-kezegimen oryndap jatqanyn eskersek, bul – sertke soqqan semserdeı sóz ekenin oılap, kóńil shirkin kókke órleıdi.

Aıta bersek, Joldaýdan úzindi keltirip, keremetterdi tizbeleı bersek, sóz uzaı beredi. Mádenıet pen ádebıet, óner jaıly, til týraly tolymdy oılar tolǵap, oǵan baılanysty problemalardy sheshýdiń joldaryn aıqyn aıtqan parasatty pikirlerdiń jóni tipten bólek. Joldaýdan: «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin» degen sózderdi oqyǵanda, júrek shirkin attaı týlaıdy. Prezıdent Joldaýynda aıtylǵan adam zorlaý, esirtki taratý, pedofıl, adam saýdasy sekildi asa aýyr qylmystarǵa qatysty jazalaý sharalaryn kúsheıtý jaıly sózi de asa mańyzdy. Búginge deıin osyndaı aýyr qylmys jasaǵandar birer jyl túrmede otyryp, jeńil jazamen qutylady da temir tordan shyǵa salyp, qaıtadan qylmys jasaıdy. Endi olarǵa qylburaý salynatyn boldy. Bárekeldi! Aıýandarǵa aıaý joq!

Prezıdent Joldaýy – el ómi­rindegi asa eleýli oqıǵa. Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev halyqqa Jol­da­ýynda:

«Bereke men birlik, aqyl men parasat halqymyzdy únemi alǵa bastap keledi.

Baǵytymyz – aıqyn, jolymyz – ashyq.

Bárimiz birge bolsaq, elimiz budan da zor jetistikke jetedi dep senemin!

Barshańyzǵa amandyq, tabys tileı­min!» dep túıipti.

Maqsat – aıqyn, mindet kóp.

Táýelsiz Qazaqstannyń jańa tarıhy jaqsy bastaldy. Alda eńbekpen, birlikpen eńseriletin tarıhı mindetter tur. Endi Mem­le­ket basshysynyń: «Men el taǵdyryna jany ashıtyn ár­bir azamatqa zor senim artamyn» degen sózine oraı is-áreket jasaýy­myz kerek. Joldaýdy halyqqa túsin­dirý paryz. Túsindirý az, árqaısysymyz asqaraly min­det­­ter­di oryndaý úshin aıanbaı eńbek etýimiz aýadaı qajet.

Men bilemin ne tabýdy, neni izdep,

Eńbek qana eldiń uly de­gizbek, – degen Muzaǵań, Muzafar Álimbaev sózi árdaıym ja­dy­myzda bolyp, soǵan oraı eń­bek etsek nur ústine nur.

 

Sábıt DOSANOV,

Memlekettik syılyqtyń laýreaty

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Atyraýlyq sarbazdar áskerge attandy

Aımaqtar • Búgin, 17:27

Almatyda taǵy da jylý qubyry jaryldy

Qoǵam • Búgin, 16:20

Jambylda aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy

Aımaqtar • Búgin, 16:02

Taldyqorǵanda tekstıl shyǵarylady

Aımaqtar • Búgin, 15:42

Eń qysqa áńgime. Qanat Ábilqaıyr

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:33

Eń qysqa áńgime. Arman Álmenbet

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:26

Kúlki kerýeni № 2

Rýhanııat • Búgin, 10:27

Qylqalamnyń ushynda – Qaraǵandy

Rýhanııat • Búgin, 09:48

«Qoıanqasqa» tulpar top jardy

Rýhanııat • Búgin, 09:11

Qazan meshitiniń úlgisin tańdapty

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Qazaq dastarqanynan dám tatty

Aımaqtar • Búgin, 09:03

Baqyt Bókebaev: Bekzat óner belesteri

Rýhanııat • Búgin, 08:59

Aqyn qalamyndaǵy akademık beınesi

Rýhanııat • Búgin, 08:56

Baıanǵalı týraly baıan

Rýhanııat • Búgin, 08:52

Joldyń jaıy qalaı: Mamandar jetispeıdi

Aımaqtar • Búgin, 08:50

Semizdik túrli syrqatqa sebepshi

Qoǵam • Búgin, 08:39

«Nurly kósh» kúnin belgilesek...

Qoǵam • Búgin, 08:35

Jańa aıaldamaǵa jany qas

Aımaqtar • Búgin, 08:31

Jańaózende jańa joba bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 08:24

Taǵzym men taǵylym toǵysqan toı

Rýhanııat • Búgin, 08:19

Bizdiń belsendiligimiz de mańyzdy

Qoǵam • Búgin, 08:16

Ekonomıkada turaqty ósim bar

Ekonomıka • Búgin, 08:06

Kraýdfandıng qazaqqa da jat emes

Qazaqstan • Búgin, 08:00

Elbasy Qyrǵyzstan basshysymen kezdesti

Saıasat • Búgin, 07:56

Uqsas jańalyqtar