Ol – adaldyqtyń úlgisi. Aınymas adaldyqtyń. Otyzdan endi asqan jasynda:
..Kúlkimdi, jaıly kúnimdi,
Azapty, qaıǵy-muńymdy
О́zimmen bóliskeniń úshin,
Qatem men jeńisterim úshin,
Meniń mynaý qıyndaý
taǵdyrym bolyp
O basta kóriskeniń úshin,
О́leń, men seni aıalap ótem! – dep ar aldynda, jyr aldynda bergen sertine ǵumyrynyń sońǵy sátine deıin beriktik tanytty. Sol asyl qasıeti Atyraýdyń Manash degen shaǵyn ǵana aýylynan qanat qaqqan aqyn qyzdy Poezııa padıshasy dep halqy bergen bıikke kóterdi.
Kórnekti aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, qoǵam jáne memleket qaıratkeri Farıza Ońǵarsynova bıyl 80 jasqa keler edi... О́zi ómirden ótse de, óleńin qurmettegen, barsha qazaq úshin aıaýly esimge aınalyp ketken atyn qasterlegen týǵan jeri ardaqty perzentin saǵynyshpen eske aldy. «Patsha-sózdiń Farızasy» aptalyǵynyń aıasynda Atyraý oblysynda keń aýqymdy sharalar ótti.
Qalanyń eń kórnekti jerine ornatylǵan Farıza Ońǵarsynova eskertkishiniń janyna atyraýlyqtar jıi jınalady. Bul joly da osy úrdis jalǵasyn tapty. Mektep oqýshylary men stýdentter bir apta boıy eskertkish aldyna kelip gúl shoqtaryn qoıyp, aqyn óleńderin oqydy. «Patsha-sózdiń Farızasy» aptalyǵyna kelgen qonaqtar, zııaly qaýym ókilderi de Atyraýǵa saparlaryn osy jerden bastady. «Qazaq poezııasynda aıryqsha qoltańbasymen daralanǵan Farıza Ońǵarsynova – tunyq jyrdyń qaınaryndaı, ar-namystyń qaıraǵyndaı bolǵan shyǵarmashylyǵymen mıllıondardyń júregin jaýlaǵan aqyn. Bul eskertkish – el-jurttyń, alty Alashtyń aqyn qyzyna degen qurmeti dep bilýimiz kerek», dedi Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Basqarma tóraǵasy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Ulyqbek Esdáýlet.
Halel Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıteti – aqyn bilim alǵan joǵary oqý orny. О́tken jyly ýnıversıtet qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy. Al 80 jyldyǵyna oraı respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa uıymdastyryldy. «Stýdent Farıza, biz ony Fárý dep ataıtynbyz, erekshe izdengish edi. Qolynan kitap túspeıtin. Ádebıet úıirmesine birge qatystyq. Jazýy óte ádemi bolatyn, sóılemdegi ár sóz, árbir árip qatarda turǵan soldattardaı, biri ilgeri, biri keıin emes, tizbektelip túsetin», dep eske aldy aqynnyń kýrstasy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Qadir Júsip.
Memlekettik syılyqtyń laýreaty Aqushtap Baqtygereeva: «Farıza – baqytty aqyn. Eliniń mahabbatyna ıe boldy. Bul sharadan da halyq súıispenshiligin kórip, kóńilimiz qýandy», dep ádebıet álemine birge kelgen kezderinen estelik aıtty. Syrtqy ister mınıstrliginiń keńesshisi, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Gúlsim Eńsepova Farıza Ońǵarsynovanyń jýrnalıstik qyzmeti tóńireginde sóz qozǵady.
Oblys ákimdiginiń qoldaýymen oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń tapsyrysy boıynsha «Biregeı» qoǵamdyq qory shyǵarǵan «Ar men aqyn» derekti fılmi jáne «Jyr – meniń jalǵyz tarlanym» aýdıoóleńder jınaǵynyń tusaýkeser rásimi de osy aptalyq aıasynda ótti.
Asqaqtyq pen náziktik
Baǵzy kúnderden beri aqyn ataýlynyń mıssııasy qandaı edi? Ataq pen laýazymnyń shyǵarmashylyq adamy úshin mańyzy qandaı? Áıel aqynǵa ózin moıyndatý qanshalyqty qıyn? Farıza fenomeniniń syry nede? Mahambet atyndaǵy oblystyq qazaq drama teatry sahnalaǵan «Ar men aqyn» spektakli osyndaı saýaldarǵa jaýap izdeýimen de áserli boldy. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, aqyn Álııa Dáýletbaevanyń dramatýrgııadaǵy alǵashqy qadamy patsha kóńil kórermenniń kóńilinen shyqty. Rejısser Janat Teltaev, sýretshi Temirbek Muhtarov, kompozıtor Bolat Qohamanov, horeograf Anar Esenǵalıevalar bas qosqan shyǵarmashylyq ujymnyń eńbegi aqtaldy. «Kez kelgen sahnaǵa uıalmaı alyp shyǵýǵa bolatyn dúnıe. Kóńilimizdegini qozǵady. Shabyttanyp turmyz. Atyraý óńirindegi sahnalyq qoıylymdarda Farıza motıvi paıda bolǵan. Bul bizdi qýantady», dep spektaklden keıingi áserimen bólisti Memlekettik syılyqtyń laýreaty, jazýshy Ánes Saraı.
Úsh jyl buryn oblys ákimi Nurlan Noǵaevtyń qoldaýymen Atyraýda «Farıza juldyzdary» atty jas aqyndar klýby quryldy. О́ńirdegi mádenı-kópshilik sharalarǵa belsendi qatysyp júrgen talantty jastar aqyn toıyna da úlken daıyndyqpen keldi. Aptalyq aıasynda uıymdastyrylǵan «Asqaqtyq pen náziktik» atty poezııa keshinde klýb músheleri óner kórsetti. Memlekettik syılyqtyń laýreaty, jazýshy Qajyǵalı Muhambetqalıuly: «О́leńi ózine, ózi óleńine uqsamaıtyn aqyndar bolady. Farıza ol qatardan emes edi. Onyń ózi óleńi edi, óleńi ózi edi. Bútin bolmys, tutas talanttyń osy qasıeti onyń atyn enshilegen klýbtyń ár múshesine juǵysty bolsyn dep tileımin», – dep batasyn berdi.
«Jyr juldyzy – Farıza» respýblıkalyq aıtysy da Atyraýǵa elimizdiń túkpir-túkpirindegi jas aqyndardy jınady. Eki kúnge sozylǵan jyr alamanynyń bas báıgesin batysqazaqstandyq Talǵat Myqı jeńip aldy.
«Poezııa padıshasy – boıaýlar tilinde»
Kemeńger Ábish Kekilbaev: «Maǵan Qurmanǵazy óleń jazsa, ózine qaı jaǵynan da jaqyn turǵan Mahambetshe emes, búgingi Farızasha jazatyn sııaqty, al eger Farıza aıaq astynan kompozıtor bolyp ketse, tap Qurmanǵazysha silteıtin tárizdi bolyp kórinedi de turady. Eger sýretshi bolsam, bul ekeýiniń kózinde tebirengen tereń muńnan ytqyp shyqqan móldir tamshy kóz jasy men ytyrynǵan yzanyń oınaqshyǵan shoq ushqynyn qatar beıneler edim. Bir-birine qyryq qaınasa sorpasy qosylmaıtyn kúırektik pen ótkirliktiń, náziktik pen jigerdiń, qasiret pen qaırattyń mundaı úılesimi rýh bolmysynyń eń tuńǵıyq dramatızmin dál ustaı alatyn uly sýretkerlerde kezdesse kerek», dep jazady. Al naǵyz sýretshiler aqyn Farıza beınesin qalaı kóredi? Qaryndashpen qaǵaz betine túsken shaıyr sýreti qandaı syr aıtady? «Poezııa padıshasy – boıaýlar tilinde» atty respýblıkalyq sýretshiler sımpozıýmyna qatysýshylar tórt kún boıy talmaı talaptandy. Elimizge belgili sýretshiler Jaıyq jaǵasyndaǵy mýzeıge jınalyp, Farıza Ońǵarsynovanyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna qatysty sýretter saldy.
– Bir adamnyń obrazyn jasaýǵa arnalǵan stýdııalyq sımpozıým Qazaqstanda alǵash ret ótip otyr. Osy jumystyń halqymyzdyń ardaqty aqyn qyzynyń qurmetine arnalǵany da bizge shabyt berdi, – deıdi Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Túrkistan oblysy beıneleý óneri mýzeıiniń basshysy Aınabek Ospanov. –Farıza Ońǵarsynovanyń «Sandýǵash» atty tuńǵysh jyr jınaǵynyń negizinde jas kezindegi beınesin qaǵazǵa túsirdim. Ekinshi eńbegim – «Namysqoı urpaq» arqyly aqynnyń qazaq poezııasyna naızaǵaıdaı jarqyldap, namystyń aldaspan qylyshyndaı ótkirlikpen kelgenin kórsetýge tyrystym.
Asylynda, «Talantty adam barlyq jaǵynan talantty» degen sózdiń jany bar. Farıza Ońǵarsynova qara sózdiń ǵana sheberi emes edi. Tógiltip kúı tartatyn, áýeletip án shyrqaıtyn ónerin kópshilik jaqsy biledi. Onyń óleńderine jazylǵan ádemi ánder talaı sahnanyń sánin keltirip júr. Respýblıkalyq estrada ánshileriniń baıqaýyna qatysqan ónerpazdar aqyn týǵan jerine kelip, eldiń rızashylyǵyna bólendi. Baıqaýdyń bas júldesin N.Jantórın atyndaǵy Atyraý oblystyq fılarmonııasynyń ánshisi Aıbar Ǵanıuly ıelendi.
– Abaıdyń «О́ldi deýge bola ma, aıtyńdarshy, ólmeıtuǵyn artyna sóz qaldyrǵan», degen sózi osyndaıda eske túsedi. Farıza Ońǵarsynovanyń aqyndyq, jazýshylyq, memlekettik qaıratkerligine baılanysty ataqtaryn aıtpaǵanda, biz úshin eń qymbaty – ol Atyraý topyraǵynyń perzenti. Farıza poezııasy – óskeleń urpaqty jigerlilikke, batyldyqqa, otansúıgishtikke tárbıeleıtin qýatty poezııa», dedi aptalyqtyń qorytyndy keshinde oblys ákimi Nurlan Noǵaev. Osy sharaǵa arnaıy kelip qatysqan Mádenıet jáne sport mınıstriniń orynbasary Nurǵısa Dáýeshov: «Asqaqtatyp jyr, kúmbirletip kúı tókken tamasha keshti ult rýhynyń merekesi, óleńniń toıy deýge bolady. Qazaq halqy barda Farıza esimi máńgi jasaı beredi», dep lebizin arnady.
«Jer betinde jumyr basty jan barda, olardyń kókireginde mynaý jaryq dúnıeniń san-sapat qyr-syryn oılap typyrshıtyn júrek barda Ońǵarsynova shabytynyń juldyzy barǵan saıyn bıiktep, barǵan saıyn mazdaı túser. Sýretkerge jaradar janǵa shıpa, sergeldeń sezimge basý, mazasyz oıǵa kóshbasshy bola bilgennen artyq baqyttyń keregi ne?», dep jazǵan edi Ábish Kekilbaev. Sol baqytqa laıyq aqynnyń biri de biregeıi Farıza ekenin el-jurtynyń sheksiz qurmeti de aıqyndap turǵandaı.
ATYRAÝ
