Ekonomıka • 03 Qazan, 2019

Ettiń baǵasy kún sanap qymbattap barady

175 retkórsetildi

Ettiń baǵasy kún sanap qymbattap barady. Sıyr etiniń qara bazardaǵy kóterme baǵasy 1900 teńgeden assa, qoı etiniń bir kelisi 1600, al jylqy eti 2200 teńgeden túspeı tur. Bul baǵa byltyrǵy jyldyń osy mezgilimen men salystyrǵanda 20-30 paıyzǵa joǵary. 

«Qazaqstan et odaǵy» qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Maqsut Baqtybaevtyń aıtýynsha,  baǵanyń qymbattaýyna eksport emes,  ishki naryqtaǵy qymbatshylyq sebep bolyp otyr. Sońǵy  úsh jylda janar maı baǵasynyń ósýinen fermerler mal baǵasynyń baǵasyn kóterip jatyr. 

Ettiń qymbattaýyna birinshi kezekte janar-jaǵarmaı baǵasynyń ósýi sebep. Mysaly, sońǵy úsh jylda dızel otyny úsh esege ósti. Bul mal baǵyp otyrǵan fermerlerdiń negizgi qajettiligi. Ekinshi, elimizdegi jalpy ınflıasııa. Tórt túlik -  fermerlerdiń negizgi kásibi. Olarda shyqqan shyǵyndarynyń ornyn toltyrý kerek. Eger bári qymbat bolsa, olar qalaısha baǵany bir orynda ustap tura alady. Birqatar sarapshylardyń pikirinshe, bu­ǵan ımport kináli. Syrttan keletin ettiń 85 paıyzy alys shetelderden tasylady. Osy alys elden keletin ettiń baǵasy ótken jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda 80,5 paıyzǵa ósken. Jalpy, et naryǵyndaǵy ortasha baǵany kóterip otyrǵan jergilikti sharýa qo­ja­lyqtarynyń emes, naq osy syrttan keletin ettiń baǵasy deıdi mamandar. Muny resmı statıstıkalyq derekter de dá­leldeıdi. Et ımportynyń 83,7 paıyzy alys shetelderdiń úlesine tıedi. Qalǵan 16,3 paıyzy TMD-nyń úlesinde.

Baǵanyń kóterilýine sebep bolyp jatqanyn aıtady. Memleket tarapynan áleýmettik máselelerge qarajattyń jıi aýdarylýy ettiń qymbattaýyna alyp kelýi múmkin. Másele, tezirek sheshilmese jurt, halyqtyń negizgi azyǵy qoljetimsiz bola ma dep alańdaýly. Malshylar mal baǵasynyń ósýine jem-shóp quny sebep dese sarapshylardyń aıtýynsha ettiń bári shetel asyp jatyr degen shyndyqqa janaspaıdy.

Sarapshylar ishki naryqtaǵy et baǵasy ázirge qol jetimdi ekenin aıtyp otyr.  Et eksporty máselesi úkimette sóz bolǵanymen, jalpyhalyqtyq sıpat alyp úlgergen joq, Biraq munyń ýaqytsha qubylys ekeni baıqalyp qaldy.  Et eksporty otandyq kásipkerler úshin óte tıimdi joba. Qazaqstanda kelisin 1500 teńgege saýdalaıtyn etti QHR-da nemese Saýd Arabııasynda  30-50 dollardan satýǵa bolatynyn memlekettik deńgeıdegi sheneýnikter talaı ret aıtty. Sol sebepti, kásipkerler  Qazaqstannyń etine sheteldikterdiń suranysy artqan saıyn, ishki naryqtaǵy ettiń de baǵasy qymbattaı beretinin aıtyp otyr. Akademık Kópmaǵambet Elemesov et eksporty ishki naryqqa zııanyn tıgizbes úshin elimizde mal sharýashylyǵymen aınalysyp júrgen sharýa qojalyqtaryna belgili bir mólsherde kvota engizgen durys ekenin aıtady. Sebebi et eksporty jalpyǵa birdeı mindettelse, tonna qýalap júrgende, shóp-shalammen kún kóretin ultqa aınalyp ketýimiz múmkin.   

Ekonomıst Toqtar Esirkepovtyń túsindirýinshe,   úkimet eksportqa et shyǵarýdan buryn, aldymen ishki naryqty etpen qamtamasyz etýge nazar aýdarýy tıis . Azyq túlik taýarlarynyń standarttary boıynsha sovet úkimeti kezinde adam basyna shaqqanda jylyna 82 kılogram etten keletin. Bul ǵalymdar anyqtaǵan norma eken.  Al 2000 jyldardyń basynda bizdiń úkimet 82 kıllogramdy 41-ge túsirgen. Ekonomıkalyq seriktestik jáne damý uıymynyń málimetinshe, qazaqtardyń et ónimderin tutyný kórsetkishi budan da tómen kórinedi. Olardyń esebinshe, 2017  jyly jan basyna shaqqanda árbir qazaqstandyq orta eseppen 36.5 keli etten jegen eken. Sonyń ózinde bul álemdegi orta deńgeıden áldeqaıda joǵary. Biraq, jyl saıynǵy tómendep kele jatqan kórsetkish jaqsylyqtyń nyshany emes.

Máselen, bıylǵy jyl bastala salysymen Qazaqstan qalalarynda et baǵasy taǵy qymbattady. Bir jerlerde 100-200 teńgege ósse, keıbir qalalarda baǵa 500 teńgege deıin qymbattap ketken. Al Almatynyń keıbir bazarlarynan tipti qoıdyń eti joǵalyp ketti degen sóz bar.

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Izgilik elshisi

Aımaqtar • Búgin, 17:38

Soltústik oblystarda boran bolýy múmkin

Qazaqstan • Búgin, 16:18

Kún energııasy Oralǵa jetti

Aımaqtar • Búgin, 15:46

«Aqyny aq Ertistiń – Qımadıden...»

Rýhanııat • Búgin, 12:46

Fýtbol: Makedonııamen teń oınadyq

Fýtbol • Búgin, 12:24

Kúlki kerýeni № 3

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Eń qysqa áńgime. Jandos Júsipbek

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:32

Eń qysqa áńgime. О́mirjan Ábdihalyquly

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:29

Eń qysqa áńgime. Baýyrjan Babajanuly

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:24

Dala úni Almatyda bastalady

Rýhanııat • Búgin, 10:19

Tekti sózdiń tóresi Almatydan bastalady

Aımaqtar • Búgin, 10:11

Taǵylymdy tulǵa

Rýhanııat • Búgin, 09:36

Ǵylym qanatyndaǵy ǵumyr

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Moıynqumǵa ushaq qatynaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:29

«Para berme» chellendji bastaý aldy

Aımaqtar • Búgin, 09:27

Kásipodaq úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:26

Bı-aǵa salǵan án eken...

Rýhanııat • Búgin, 09:17

Qaıta oralǵan «Don Karlos»

Rýhanııat • Búgin, 09:15

Jeti óner qonǵan jampozym

Rýhanııat • Búgin, 09:12

Taǵdyry tańdalǵan patshaıym

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Naǵyz qazaq

Rýhanııat • Búgin, 09:05

«Brakoner» biraz basbuzardy quryqtady

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Reseıden de úırenýge bolady

Saıasat • Búgin, 08:52

Zań jobasyn talqylady

Qoǵam • Búgin, 08:46

IýNESKO-nyń syılyǵyn jeńip aldy

Qazaqstan • Búgin, 08:45

Uqsas jańalyqtar