Ekonomıka • 03 Qazan, 2019

Ettiń baǵasy kún sanap qymbattap barady

194 ret kórsetildi

Ettiń baǵasy kún sanap qymbattap barady. Sıyr etiniń qara bazardaǵy kóterme baǵasy 1900 teńgeden assa, qoı etiniń bir kelisi 1600, al jylqy eti 2200 teńgeden túspeı tur. Bul baǵa byltyrǵy jyldyń osy mezgilimen men salystyrǵanda 20-30 paıyzǵa joǵary. 

«Qazaqstan et odaǵy» qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Maqsut Baqtybaevtyń aıtýynsha,  baǵanyń qymbattaýyna eksport emes,  ishki naryqtaǵy qymbatshylyq sebep bolyp otyr. Sońǵy  úsh jylda janar maı baǵasynyń ósýinen fermerler mal baǵasynyń baǵasyn kóterip jatyr. 

Ettiń qymbattaýyna birinshi kezekte janar-jaǵarmaı baǵasynyń ósýi sebep. Mysaly, sońǵy úsh jylda dızel otyny úsh esege ósti. Bul mal baǵyp otyrǵan fermerlerdiń negizgi qajettiligi. Ekinshi, elimizdegi jalpy ınflıasııa. Tórt túlik -  fermerlerdiń negizgi kásibi. Olarda shyqqan shyǵyndarynyń ornyn toltyrý kerek. Eger bári qymbat bolsa, olar qalaısha baǵany bir orynda ustap tura alady. Birqatar sarapshylardyń pikirinshe, bu­ǵan ımport kináli. Syrttan keletin ettiń 85 paıyzy alys shetelderden tasylady. Osy alys elden keletin ettiń baǵasy ótken jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda 80,5 paıyzǵa ósken. Jalpy, et naryǵyndaǵy ortasha baǵany kóterip otyrǵan jergilikti sharýa qo­ja­lyqtarynyń emes, naq osy syrttan keletin ettiń baǵasy deıdi mamandar. Muny resmı statıstıkalyq derekter de dá­leldeıdi. Et ımportynyń 83,7 paıyzy alys shetelderdiń úlesine tıedi. Qalǵan 16,3 paıyzy TMD-nyń úlesinde.

Baǵanyń kóterilýine sebep bolyp jatqanyn aıtady. Memleket tarapynan áleýmettik máselelerge qarajattyń jıi aýdarylýy ettiń qymbattaýyna alyp kelýi múmkin. Másele, tezirek sheshilmese jurt, halyqtyń negizgi azyǵy qoljetimsiz bola ma dep alańdaýly. Malshylar mal baǵasynyń ósýine jem-shóp quny sebep dese sarapshylardyń aıtýynsha ettiń bári shetel asyp jatyr degen shyndyqqa janaspaıdy.

Sarapshylar ishki naryqtaǵy et baǵasy ázirge qol jetimdi ekenin aıtyp otyr.  Et eksporty máselesi úkimette sóz bolǵanymen, jalpyhalyqtyq sıpat alyp úlgergen joq, Biraq munyń ýaqytsha qubylys ekeni baıqalyp qaldy.  Et eksporty otandyq kásipkerler úshin óte tıimdi joba. Qazaqstanda kelisin 1500 teńgege saýdalaıtyn etti QHR-da nemese Saýd Arabııasynda  30-50 dollardan satýǵa bolatynyn memlekettik deńgeıdegi sheneýnikter talaı ret aıtty. Sol sebepti, kásipkerler  Qazaqstannyń etine sheteldikterdiń suranysy artqan saıyn, ishki naryqtaǵy ettiń de baǵasy qymbattaı beretinin aıtyp otyr. Akademık Kópmaǵambet Elemesov et eksporty ishki naryqqa zııanyn tıgizbes úshin elimizde mal sharýashylyǵymen aınalysyp júrgen sharýa qojalyqtaryna belgili bir mólsherde kvota engizgen durys ekenin aıtady. Sebebi et eksporty jalpyǵa birdeı mindettelse, tonna qýalap júrgende, shóp-shalammen kún kóretin ultqa aınalyp ketýimiz múmkin.   

Ekonomıst Toqtar Esirkepovtyń túsindirýinshe,   úkimet eksportqa et shyǵarýdan buryn, aldymen ishki naryqty etpen qamtamasyz etýge nazar aýdarýy tıis . Azyq túlik taýarlarynyń standarttary boıynsha sovet úkimeti kezinde adam basyna shaqqanda jylyna 82 kılogram etten keletin. Bul ǵalymdar anyqtaǵan norma eken.  Al 2000 jyldardyń basynda bizdiń úkimet 82 kıllogramdy 41-ge túsirgen. Ekonomıkalyq seriktestik jáne damý uıymynyń málimetinshe, qazaqtardyń et ónimderin tutyný kórsetkishi budan da tómen kórinedi. Olardyń esebinshe, 2017  jyly jan basyna shaqqanda árbir qazaqstandyq orta eseppen 36.5 keli etten jegen eken. Sonyń ózinde bul álemdegi orta deńgeıden áldeqaıda joǵary. Biraq, jyl saıynǵy tómendep kele jatqan kórsetkish jaqsylyqtyń nyshany emes.

Máselen, bıylǵy jyl bastala salysymen Qazaqstan qalalarynda et baǵasy taǵy qymbattady. Bir jerlerde 100-200 teńgege ósse, keıbir qalalarda baǵa 500 teńgege deıin qymbattap ketken. Al Almatynyń keıbir bazarlarynan tipti qoıdyń eti joǵalyp ketti degen sóz bar.

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanda taǵy bir Arbat salynady

Elorda • Búgin, 15:35

Adamdardyń alǵysyna esh nárse jetpeıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:05

Qostanaıda muz arenasy salynyp jatyr

Aımaqtar • Búgin, 10:56

Elimizde jumyssyzdar sany artty

Qoǵam • Búgin, 10:38

29 qyrkúıekke arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:34

Dollardyń búgingi baǵamy belgili boldy

Ekonomıka • Búgin, 09:25

Mektepterde shekteý kúsheıtildi

Bilim • Búgin, 08:43

Indettiń betalysy irkilissiz

Álem • Búgin, 08:41

33 mln teńge aıyppul salyndy

Qoǵam • Búgin, 08:39

Balalarǵa bazarlyq kóbeıdi

Aımaqtar • Búgin, 08:38

Emhanaǵa tirkelý joldary qandaı?

Medısına • Búgin, 08:28

Eski kompıýterler jańartylady

Aımaqtar • Búgin, 08:16

Aımaq mektepteri abattandyryldy

Bilim • Búgin, 08:15

Ashyqtyq – qoǵam damýynyń kepili

Saıasat • Búgin, 08:13

Mal urlyǵy órship tur

Oqıǵa • Búgin, 08:01

Ekologııalyq bilim berýdiń tetikteri

Saıasat • Búgin, 07:58

Basym mindetter – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 07:56

Salany jańǵyrtý – ýaqyt talaby

Pikir • Búgin, 07:42

Alty aqynnyń alǵysy

Rýhanııat • Búgin, 07:40

Til tutastyǵy – el tutastyǵy

Rýhanııat • Búgin, 07:37

Altyn astyqty aýyldar

Aımaqtar • Búgin, 07:29

Jambylda júzege asqan jarqyn joba

Aımaqtar • Búgin, 07:27

Qazaq tilin tórge shyǵaratyn ýaqyt jetti

Rýhanııat • Búgin, 07:25

Qarttarǵa qamqorlyq qajet

Aımaqtar • Búgin, 07:19

Balshyq sorǵysh kemeni sýǵa túsirdi

Tehnologııa • Búgin, 07:15

Sózimen demep, ánimen jebep...

О́ner • Búgin, 07:13

Uqsas jańalyqtar