Aımaqtar • 04 Qazan, 2019

Birlik berekege bastaıdy

31 retkórsetildi

Sonaý 1991 jyl bolatyn. Ejelden qalyptasqan ekonomıkalyq júıe qaýsap qalǵan kezde bul aýyldyń da abdyraǵany ras. Tyńǵa túren salǵylary kelip, qyrǵa da shapty, oıǵa da shapty. Qaı taraptan bolsa da mán shyqpaı meseleleriniń qaıtqany. Endi ne istemek kerek. Kóp bolyp aqyldasqan durys. Aqyry bir sheshimge kelmek bolyp jalpaq jurt tegis jınalǵan. Shildeniń qara qarǵanyń mıy qaınaıtyn ystyq bir kúni edi. Bolashaqty boljaǵan, keleshegine alańdaýly jurttyń kókiregindegi árqıly sezimder odan da ystyq. Jınalys uzaqqa sozylmady. Taıly tuıaǵyna deıin jınalǵan jurt buǵan senim bildirgen. Barlyǵy bir aýyzdan eldi Temirhan Muqyshev bastasyn degen uıǵarymǵa keldi. Seriktestiktiń atyn da úr jańa is bolǵan soń ózderinshe yrymdap «Bastaý» dep qoıdy.

О́zi osy ólkeniń týmasy. Áskerı boryshyn ótep kelgen soń Selınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. Joǵary oqý ornynan «Krasnaıa zarıa» ujymsharyna joldama aldy. Bul 1977 jyl bolatyn. Sol jyly eńbek kitapshasyna jalǵyz jazý túsken. Keıin eshteńe qosylǵan joq. Bir jerde taban aýdarmaı jumys istedi. Bólimsheniń mal dárigerinen bastap, ujymshar basqarmasy tóraǵasynyń orynbasaryna deıin ómir jolynan ótken. Alǵashqy jyldary tirnektep tájirıbe jınaqtasa, keıingi jyldary kemeldenip tolysa túsken. Shaǵyn aýylda qolyńnyń qalaı qımyldaıtynyn, qolǵa alǵan isińniń qalaı qaraı ońǵarylǵanyn jurttyń bári kórip otyrmaı ma? Tyndyrymdylyǵyn tanydy, iskerligine kózderi jetti. Jar basynan jol tappaı turǵanda jandaryn shúberekke túıip qolyna tapsyrýy sodan da shyǵar.

Talaptyǵa shynymen nur jaýady eken. Qazir atqan oqtaı túp-túzý kósheler tegis asfalttanǵan, ár úıdiń janyndaǵy qoldyń salasyndaı aǵash bitken appaq bórkin kıip alyp tamsanyp qaraıtyndaı. Keıin salynǵan jańa ǵımarattardyń janyndaǵy baıaǵy tyń kezinde irge kótergen turǵyn úıler kútimniń arqasynda jaınap tur. Aıtpaqshy bul aýyldaǵy áleýmettik-turmystyq jaǵdaı jaqsy, jumys bolǵandyqtan turǵyn úılerdiń baǵasy da arzan emes. Qamqorlyqtan qaǵys qalmaǵandyǵyn beısaýat adam birden baıqar edi. El bolashaǵyn esinen esh shyǵarmaıtyn seriktestik jergilikti mektepke jańa ashana salyp bergen. Oqýshylardyń bári tegin tamaqtanady. Ishi kirse shyqqysyz qurqyltaıdyń uıasyndaı jyp-jyly, sándi, saltanatty. Ashana emes, kádimgi meıramhana derlik. Etek-jeńi keń pishilgen el bolǵan soń toı-tomalaq ta az emes. Sharýashylyq torqaly toıdan da, topyraqty ólimnen de shet qalmaıdy. Bárine qol ushyn sozady. Jumysshylardyń ortasha aılyq jalaqysy 95 myń teńge tóńireginde.

Seriktestik basshysy Temirhan Muqyshev veterınarııa fakýltetin 130 balamen birge bitirgen. Búginde sonyń tórteýi ǵana óz mamandyǵy boıynsha jumys isteıdi. Mine, kadr joqtyqtyń bir sebebi. Aqyq dán aıalap, aqtyly mal ósirip otyrǵan soń bilikti kadr qajet-aq. Seriktestik basshysynyń aıtýyna qaraǵanda, qazir óristi malǵa toltyrýǵa qolaıly jaǵdaı týyp tur. Memleket tarapynan kórsetilip jatqan qamqorlyq eresen. «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Sybaǵa», «Altyn asyq» tárizdi tıimdi baǵdarlamalar bar. Sol baǵdarlamalar durys jumys isteýi úshin aldymen oqý oryndaryndaǵy bilim sapasyn jaqsartqan lázim. Oǵan qosa joǵary oqý ornyn bitirgen túlekterge joldama berilip, óz mamandyǵy boıynsha keminde úsh jyl jumys isteýdi mindettegen durys. Jas mamandarǵa «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha tıisinshe qamqorlyq ta jasalyp jatyr. Al jergilikti jerde tálimgerlerdiń tabylatyny aıqyn. Temirhan Muqyshev ta talapty jas kezinde tájirıbeli tálimgerlerdiń sharapatyn kórgen. Qazir sharýashylyqty uıymdastyrýdyń shyn sheberleri Tólegen Qambatyrovtyń, Leonıd Shımannyń esimderin qurmetpen ataıdy.

Sharýashylyq óz esebinen jergilikti  mektep túlekterin oqytyp jatyr.

– Bir túsiniksizi jıi ótip turatyn semınar-keńesterge ádette basshylardy ǵana shaqyrady, – deıdi seriktestik basshysy Temirhan Muqyshev, – bul arada da myqtap oılaný kerek shyǵar. Men jas mamandardy jiberemin. Eń aldymen solar úırensin deımin.

Sharýasy shalqyp jatsa da, Temekeń «ózinde barmen kózge uryp» maqtanýǵa joq eken. Seriktestik eginshilik pen mal sharýashylyǵyn qatar damytýda. Tizgin – orynbasarlarynda. Bas agronom Qaıyrgeldi Erbalınniń aıtýyna qaraǵanda, alǵashqy jyldary 14 myń gektar alqapqa dán sińirilse, qazir 36 myń gektarǵa jetken. Eginshilik mádenıetin jetildirip, ártaraptandyrý úshin 5 myń gektarǵa kúnbaǵys, 3 myń gektarǵa zyǵyr egiledi. Mal basy ósip kele jatqan soń ekpe shóp egýge de aıryqsha mán berilip otyr. О́nim kólemin kóbeıtý álbette tuqymǵa baılanysty. Qazir bastaýlyqtar bul jumysqa meılinshe nazar aýdarýda. Sonyń arqasynda sońǵy bes jylda gektar berekesi 15-16 sentnerden tómendep kórgen emes. Byltyr da jerine jetkize óńdelgen alqaptarǵa «Aqmola-2», «Astana», «Shortandy-95» bıdaı, sondaı-aq «Arna», «Bitik» tárizdi arpa tuqymdary sebildi. Atalǵan qor Germanııanyń «Penkýs» fırmasynan jet­kizilgen jabdyqtarmen óńdelip, kom­pıýterlik bazada ret-retimen tirkelgen.

Seriktestik jyl saıyn egin oraǵyn erte bastap, erte aıaqtaıdy. Kúzgi dala jumystarynyń erte bitýine sebepshi – qýatty tehnıka. Sý jańa derlik 35 kombaın egin shaq keltire me? Qarbalas shaqta jumysshylardy qanattandyryp, ózara jarys ta uıymdastyrady. Byltyr Qanat Aqylbaev pen Vladımır Sımankov jetekshilik etetin traktor brıgadalarynyń mereıleri ústem bolǵan. Ýaqtyly tolymdy jalaqy tólengen soń jumysshylardyń da yntasy joǵary. Eńbek sabaqtastyǵy da úzilgen emes. Mysaly, Hıt áýletinen jeti jumysshy bolsa, Boloj famılııaly úsh eńbekker bar. Qysqa qaıyryp aıtqanda, seriktestik ózge jerlerdegideı mehanızatordan kemdik kórip otyrǵan joq. Tehnıkalary da saqadaı saı. Aıtpaqshy, deni jańa «Kıroves» traktorlary. Onyń 12-si bar. Shynyn aıtqanda qazir moıny ozyq sharýashylyqtardaǵy sheteldik tehnıkalarǵa kóz úırenip ketken. Sóıtsek Temirhan Qappasuly 3-4 jyl buryn Sankt-Peterbýrgke jol túskende sondaǵy ataqty zaýytta bolǵan eken. Bul traktorlar Qazaqstan jaǵdaıyna óte yńǵaıly ári kútip minse otyz jylǵa deıin paıdalanýǵa ábden bolady. Qyzyǵyp ketip, birden 12-sine birdeı kelisimshart jasaǵan. Qazir ózin-ózi aqtap otyr.

Mal sharýashylyǵy da serpindi damyp keledi. Bul jaıynda seriktestiktiń bas mal dárigeri Ǵaıdar Qospaev shejiredeı tarqatyp aıtady. Munda tórt túliktiń nebir asyly ósirilýde. Deni ettik baǵytta. Bir mezette 5 myń bas iri qarany bordaqylaıtyn ınvestısııalyq joba iske asyrylýda. Qazaqtyń aqbas sıyry men Amerıkadan jetkizilgen angýs tuqymyn qosa eseptegende, úsh myń bas, qazaqy tuqymdy jylqylar myń basqa jetken. Seriktestik Soltústik Qazaqstanda asyl tuqymdy edilbaı qoıyn ósiretin birden-bir zamanaýı kásiporyn. Qoı sany 10 myńǵa jetken.

Asyl tuqymdy seleksııa úshin ár bas analyq malǵa 20 myń teńgeden sýbsıdııa alady eken. О́tken jyly jalpy qarajat mólsheri 60 mıllıon teńgege aınalǵan. Mol tabystyń shyn syry óndiristi ǵylymı júıemen baılanystyrýlarynda. Almatydaǵy mal sharýashylyǵy jáne jem-azyq óndirisi ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń jáne osy jerde zertteý jumystaryn júrgizip jatqan astanadaǵy S.Seıfýllın atyndaǵy agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń professory Rashıd Qazıhanovtyń usynysymen atalyq maldardy tańdaý, irikteý, ósirýge arnalǵan arnaıy baza jabdyqtalǵan. Stýdentterdi osy jerde tájirıbeden ótkizý dástúrge aınalǵan. Malshylardyń maqtan tutary – astanadaǵy «Uly dala» kórmesine qatysyp, talaıdy tańǵaldyrǵan «Arab» esimdi  buqa eken. Gereford tuqymdy eki jasar buqanyń tirideı salmaǵy 800 kılo.

Jalǵyz-aq kemshilik – jerdiń tarlyǵy. Seriktestik enshiliginde 19 209 gektar jaıylym jer, 3 066 gektar shalǵyndyq bar. Bir sıyrǵa 8,5 gektar óris kerektigin eskerseńiz, 5 myń iri qaraǵa 40 myń gektardan artyq jer kerek. Jeri tar bolǵan soń bastaýlyqtar jaz shyǵa maldy Qaraǵandy oblysyna deıin aıdaıdy. Bulaı baǵýdyń qaýpi de bar. Aıdaǵany asyl tuqym ǵoı.

– Búkil elimiz tárizdi «Bastaý» da asqaraly bıikke umtylýda, – deıdi «Qurmet» ordeniniń ıegeri, aýdannyń qurmetti azamaty Temirhan Muqyshev, – bul bir sonyǵa soqpaq salǵan uly kósh tárizdi ǵoı.

Sol kóshtiń aldyńǵy leginde ózderi de kele jatyr. 

 

Aqmola oblysy,

Atbasar aýdany

 

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar