Qazaqstan • 10 Qazan, 2019

Shetke mal satýdy shekteý kerek

66 retkórsetildi

Malsyz qazaqtyń kúni qarań. Ásirese, qazaqtyń basym bóligi turatyn aýyldar úshin maldyń orny tipten bólek. Eshkimge qol jaımaı, óz kúnin ózi kórip, tipti birqatary mal basyn ósirip, birshama adamǵa jumys berip otyrǵanyn da bilemiz. Desek te kez kelgen taýarǵa shyǵarylyp satylatyn naryq kerek. Árıne, et jegishtigimiz jaǵynan salystyrmaly túrde keı elderden alda turǵanymyzben mal sharýashylyǵy úshin ishki rynok tym tar. Sondyqtan da alys-jaqyn shetelge mal ónimderin shyǵarýǵa talpynyp, kelisimsharttar jasalyp ta júr. Áńgime osy mal ónimderi degennen shyǵady. Biz rasynda sol shetelge mal ónimderinen góri maldyń ózin satý jaǵyna qaraı oıysyp bara jatyr ekenbiz. Darıǵa Nazarbaevanyń tóraǵalyǵymen ótken búgingi Senat otyrysynda senator Álı Bektaev depýtattyq saýalynda osy máselege qatysty úlken qaıshylyqtardyń betin ashyp, Úkimetti synǵa aldy.

Senatordyń aıtýynsha, Qazaqstanda maldyń basyn shetelge satý boıynsha kúrdeli jaǵdaı qalyptasyp otyr. Kórshi memleketter, ásirese, О́zbekstan Respýblıkasy memleketaralyq saýda-sattyq qarym-qatynastyń ońtaılyǵyn paıdalana otyryp qazaqstandyqtardan iri qara mal men ýaq maldardy jappaı satyp alý saıasatyn júrgizýde. Mysaly, 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstannan tys jerge 88 myńǵa jýyq mal satylsa, tek bıylǵy toǵyz aıdyń ózinde 333 myńnan astam mal shyǵarylǵan. Bul byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 3,8 ese kóp. Satylǵan iri qaranyń sany 2 ese, al ýaq maldyń sany 7 esege ósken. Syrtqa satylǵan mal basynyń 80 %-yn О́zbekstan Respýblıkasynyń azamattary satyp alǵan. Olar Qazaqstannyń shekara aýmaǵynda ornalasqan Túrkistan, Qyzylorda oblystarynan ǵana emes, Shyǵys Qazaqstan, Aqmola, Qaraǵandy, Almaty, Jambyl oblystarynan da maldyń sapaly bóligin iriktep alýda. Eń soraqysy shetke satylǵan maldardyń 50 %-ǵa jýyǵy reprodýktıvti analyq bastar, ıaǵnı kórshiles memleketter Qazaqstannyń maldaryn etke ǵana emes, óz maldarynyń sapasyn jaqsartýǵa jáne mal basyn kóbeıtý úshin de satyp alýda.

Bul, óz kezeginde, áli de 1991 jyldyń deńgeıine jete qoımaǵan Qazaqstandaǵy mal basynyń ósýine keri áserin tıgizedi degen sóz.

  Árıne, naryq zamanynda árbir fermer, bolmasa aýyl turǵyny ózderi ósirgen maldaryn qaıda jáne qaı baǵamen satamyn dese de óz erki. Memleket tarapynan ol úshin ońtaıly jaǵdaılar da jasalynýy tıis. Aýyl turǵyndarynyń baı, qýatty bolǵany ózderine de, memleketke de mańyzdy ekendigin bárimiz de jaqsy túsinemiz. Biraq shetelge mal shyǵaryp, satýmen aınalysyp júrgenderdiń kópshiligi sharýalar emes, ortada júrgen deldaldar. Shekara aýmaǵyndaǵy bazarlardan arzymaıtyn baǵaǵa mal satyp alyp, arǵy bette qymbat baǵaǵa satyp jatqandar da, Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen mal saýdalap júrgender de eki jaqtyń saýdagerleri. Sebebi naǵyz sharýa, adal eńbek adamy, mańdaı terin tógip júrgen fermer eshqashanda maldyń analyq basyn shetke satpaıdy. Maldyń kóbeıýi úshin analyq bastyń qanshalyqty kerek ekendigin sharýa jaqsy túsinedi. Naǵyz fermer maldyń qaısysyn saqtaý kerek, qaısysyn etke jiberýge, qaı bóligin satýǵa bolatynyn jaqsy biledi.

  «Qazaqstanda sońǵy jyldary agrarlyq sektordy memlekettik qoldaýdyń arqasynda mal sharýashylyǵynyń sapalyq kórsetkishteri jaqsara tústi. Maldyń basy kóbeıdi, sapasy men ónimdiligi artty. Bólingen aýqymdy qarjyǵa shetelden qanshama elıtalyq mal tuqymdary alyndy, seleksııalyq jumystar jaqsardy. Qazaqstannan jappaı mal satyp alýshy shetel azamattarynyń da osynyń bárin kórip-bilip otyrǵandyǵy aıdan anyq.    Osyny eskere otyryp, Qazaqstan Respýblıkasy ókimetiniń tarapynan mal eksportyna qatysty aýqymdy jáne utymdy sharalar qabyldanýy qajet dep esepteımiz. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń shetke shyǵaratyn maldardyń analyq bastaryn shekteý týraly qabyldaǵan sheshimi jetkiliksiz dep oılaımyz», - dedi senator.

  Senat depýtatynyń pikirinshe, shekaradaǵy beketterden bólek maldy zańsyz ótkizýge bolatyn ótkelder de az emes. Sondyqtan veterınarlyq qyzmetten bólek, keden jáne kiris, taǵy da basqa quqyq qorǵaý organdarynyń bul baǵyttaǵy jumystaryn úılestiretin Úkimettiń arnaıy normatıvtik qujaty qabyldanýy kerek. Bul jerde naryq talabyna saı ózge de mehanızmderdi paıdalanǵan tıimdi bolmaq.

  Ásirese, jergilikti jerlerde maldardy soıyp, etin qaıta óńdeıtin óndiristi jappaı damytý mańyzdy. Shetelge tiri mal emes, et jáne et ónimderin satý áldeqaıda tıimdi bolar edi.

Senator Álı Bektaev Úkimet basshysy A.Mamınge arnalǵan depýtattyq saýalyn túıindeı kele: «Bul baǵytta mal bordaqylaý men et óndirisin sýbsıdııalaý saıasatyn da naqty qarap, pysyqtaý qajet», - degen talabyn jetkizdi. Sonymen birge Senat depýtaty bıylǵy jyldyń segiz aıynda shet memleketterge 4800 tonna qara mal men qoıdyń eti satylsa, onyń 300 myńy tiri mal kúıinde satylǵanyna erekshe nazar aýdartty. О́ıtkeni ony etke aınaldyrǵanda 26 myń tonnadan asady eken, bul mólsherden 5,4 ese kóp eken. «Bizdiń memlekette, astyq óndirisi sııaqty, eksportqa et ónimderi emes, maldyń ózin satý ádetke aınalyp barady. Budan biz jumys oryndary men qosymsha tabys pen salyq kózderin joǵaltatynymyz daýsyz» dedi Á.Bektaev.

Shynynda da eger maldy jan-jaqqa osylaı tirideı tarata beretin bolsaq, kúnderdiń kúninde tigerge tuıaq qalmasyna kim kepil?

Ádilbek QABA

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Atyraýlyq sarbazdar áskerge attandy

Aımaqtar • Búgin, 17:27

Almatyda taǵy da jylý qubyry jaryldy

Qoǵam • Búgin, 16:20

Jambylda aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy

Aımaqtar • Búgin, 16:02

Taldyqorǵanda tekstıl shyǵarylady

Aımaqtar • Búgin, 15:42

Eń qysqa áńgime. Qanat Ábilqaıyr

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:33

Eń qysqa áńgime. Arman Álmenbet

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:26

Kúlki kerýeni № 2

Rýhanııat • Búgin, 10:27

Qylqalamnyń ushynda – Qaraǵandy

Rýhanııat • Búgin, 09:48

«Qoıanqasqa» tulpar top jardy

Rýhanııat • Búgin, 09:11

Qazan meshitiniń úlgisin tańdapty

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Qazaq dastarqanynan dám tatty

Aımaqtar • Búgin, 09:03

Baqyt Bókebaev: Bekzat óner belesteri

Rýhanııat • Búgin, 08:59

Aqyn qalamyndaǵy akademık beınesi

Rýhanııat • Búgin, 08:56

Baıanǵalı týraly baıan

Rýhanııat • Búgin, 08:52

Joldyń jaıy qalaı: Mamandar jetispeıdi

Aımaqtar • Búgin, 08:50

Semizdik túrli syrqatqa sebepshi

Qoǵam • Búgin, 08:39

«Nurly kósh» kúnin belgilesek...

Qoǵam • Búgin, 08:35

Jańa aıaldamaǵa jany qas

Aımaqtar • Búgin, 08:31

Jańaózende jańa joba bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 08:24

Taǵzym men taǵylym toǵysqan toı

Rýhanııat • Búgin, 08:19

Bizdiń belsendiligimiz de mańyzdy

Qoǵam • Búgin, 08:16

Ekonomıkada turaqty ósim bar

Ekonomıka • Búgin, 08:06

Kraýdfandıng qazaqqa da jat emes

Qazaqstan • Búgin, 08:00

Elbasy Qyrǵyzstan basshysymen kezdesti

Saıasat • Búgin, 07:56

Uqsas jańalyqtar