Qoǵam • 21 Qazan, 2019

Jazýdyń mashaqaty

71 retkórsetildi

Qara jolǵa túsken iz kóp. Bir izdiń ústin bir iz taptap jatyr. Júrektegi qaırat, janardaǵy úmit árkimdi ár saqqa jeteleıdi. Dittegenine bireý jeter, bireý jetpes. Álimsaqtan zańdylyq – osy.

Qubylmaly ómirde pendesiniń (jazýshynyń) tańdaıyna móldir sóz  quıyp, kókiregine bir ýys talantty  menshiktep bergen jal­ǵyz Jaratqannyń qudireti netken sheksiz. Jazýshy – talant bolǵanda, onyń jazǵany – óner. Jalpylama aıtýdan aýlaqpyz: «shımaılaǵannyń bári shedevr emes» jáne qaǵazǵa túsken «shımaıdyń» bárin shyn talanttyń shyǵarmasy demesimiz taǵy anyq. О́tken ýaqyt jazýda qara terge túsken qalamgerdiń bárin shyńǵa shyǵarǵan joq. Birin bilsek, birin shyramytamyz. Ýaqyttyń súzgisinen ótý asa qıyn bolǵanymen, qala­myn saılap, qaırat-jige­rin jıyp kelgen ár júrekke áde­bıette oryn bar. Alaıda kóptiń arasynda júrip, olarǵa uqsamaý – biz aıtqandaı, siz oılaǵandaı oń jambasqa keler is emes. Jazýdaǵy jalǵyz bı-qoja – ózińiz. Aq qaǵazdyń betine oı qazanyńyzdan ne tú­sirseńiz de patsha kóńilińiz ben ǵazız júregińizdiń qalaýy. Tek ýaqytyn bólip oqyǵan oqyr­man­nyń túısigine adamdyq qasıet­tiń qyldaı sáýlesin túsire alsańyz bolǵandaı-aq. 

«Bolǵandaı-aq» dep esh tol­qýsyz, kúmiljýsiz, aýyzǵa je­ńil bolǵan soń, op-ońaı aıt­qanymyzben, osy bir asyl ónerde keýdesine jan bitirip, sóz aıtý, oı qarmap, qııýy kelisken oqıǵa quraý, shyǵarmanyń ón boıynan ómirdi, tirshilikti kórsete alý áste qıyn hám mehnatty jumys. Jaıshylyqta týǵan oıdy qanyn sorǵalatyp qaǵazǵa túsirý, syzdyqtatyp baıandaý, taǵysyn taǵylar haqynda týra sózdi kesip aıtý múmkin emes hám oǵan qaýqar da jetpeıdi. Jazýdyń azabyn oqyǵan adam emes, jazǵan adam túsinse kerek. Jaqsy shyǵar­manyń sheti kórinse, bir demmen oqyp shyǵýǵa asyǵatyn biz – jazýshynyń oı eńbegin asa bir yqylaspen sezine bermeımiz. Kirpııazdyǵymyz taǵy bar. Oǵan belgili bir dárejedegi egoızmdi qosyńyz. Ámanda tek klassıka oqyǵymyz keledi. Rahatqa bergisiz lázzatqa bólenip, kórkem shyǵarmadan áser alsaq deımiz. Alakóńil kúıimizdi kitaptan taýyp, qushaq aıqasa qaýyshsaq, Qudaıdyń bergeni dersiń. Kó­ńildiń jyrtyǵyn jamap, dátke qýat eterlik júrekke jyly dú­nıe izdep, úmitiń aqtalsa, qanekı. Adamnyń jan-daýasyn kórkem shyǵarmadan izdep, jer betindegi barsha lázzat ataýlydan jalyǵyp, baz keship, túbi julma-julma kóńilin arqalap, kitaptyń aldyna kelýi – kózin hám kóńilin toıdyratyn ádebıettiń qudireti. Osy qudiretke bas ıgennen bolar, oqyrmannyń talǵamy alasarǵan emes. Álimsaqtan bıik qalpynda. Jazýdyń mehnatyn túsine almadyń dep olardy taǵy kinálaı almaısyz. Oqyrman klassıka oqyǵysy keledi jáne onysy zańdy. Sodan bolar, aqynnyń bárinen Abaıdy, jazýshynyń deninen Áýezovti izdeımiz. Ara-tura Tolstoıdyń talanty men Dostoevskııdiń darynyn saǵynyp qoıamyz. О́leńdi «taqpaq», aqyndy «aqynsymaq», jazýshyny «qatardaǵy jaýynger» dep keleke etetinimizdiń de tórkini alys emes. Sýyq aqylmen qarasaq, jazýdan asqan aýyr qyzmet joq. Jazýdyń bar azabyn tartyp, toqpaǵyn jeıtin jazýshy ǵana. Qasıetti jazý paı­da bolǵaly ádebıettiń qara taqtasyna qanshama myń-mıllıon qalamgerdiń izi tústi. Bári shama-sharqynsha, qadarı-halinshe jazyp baqty. О́kinishtisi sol, bálkim ádili bolar, ýaqyt súzgisinen «jaza alamyn» degenniń bári ótken joq. Kim qaı ǵasyrda ómir súrdi – sol dáýirdiń jylnamasynda qalyp qoıdy. Arasynda shyn talanty da, kem talanty da bar. Ýaqytqa aıtar ýájimiz bolǵanymen, sózimiz qazaqtyń qalyń saharasyna sińip keterin bilgen soń, ishten tynamyz.

Sóz ónerine ımene kirip, talaby men talantyn toǵystyryp, jazýǵa bar qyzyq ómirin sar­qyǵan, «ardyń isine» balaǵan mehnatty jumysyn ar sotyna salyp, jazýyna adal jazýshy bolyp ómir súrý – jankeshtilik. Taǵdyr táleıi jazýǵa buıyrtqan soń, qashyp ketýim joq. Kór­kem sózge degen ystyq peıil, baǵytsyz úmit jazýǵa otyr­ǵy­zady. Mine, osy sátten jazý­shylyqtyń tátti azabyna engen qalamger óziniń ádebıet jasap júrgenin de baıqamaıdy. Oıy men oıy talasyp, birin-biri tópelep, shyǵarǵa sańylaý tappaı, ne qaǵazǵa túspeı, ne sanadan joǵalmaı jazýshyny ishteı azapqa salar jazýdyń mashaqaty taǵy bar. Osyndaıda jazýshynyń eńbegi eńbek-aq deısiń. Mehnaty aýyr oı eńbeginen týǵan jaqsy shy­ǵarmanyń elenbeýi, tipti oqylmaýy, avtory sýretker bola tura beımálim kúıde qa­la berýi úlken qasiret. Eń­begiń esh bolyp, túý júrek túk­pirinen tol­qyp, tolǵatyp shyqqan shyǵar­mań topyraqqa quıǵan sýdaı sińip kete barady. Ádebıette ádilettiliktiń ámanda bolatynyna osy sátte kúmán­danasyń. Sanada beımaza bir saýal týady: ulardaı shýlaǵan oıyn tún kúzetip, kún túzetken qalamger eńbeginiń oqyrman aldynda eshteńege tatymaı qalýynyń obaly kimge?..

Jazý eńbeginiń myń san mashaqatyn ótkergen ár qalamger ádebıettiń ǵanıbetin kórse eken deısiń. Al úıirge dúbir qosý­shylar ámanda bolǵan. Bú­gingi esepsiz shyǵyp jatqan kitap­tar sonyń dáleli. Tek osy kóp «kórkem» shyǵarmalardyń áserinen jaqsy men jamannyń arajigin hám ólshemin bilmeı qalmasaq bolǵany.

Sońǵy jańalyqtar

Almaty jasyl qalaǵa aınalady

Ekologııa • 17 Qańtar, 2020

Elimizde UFC TV telearnasy iske qosyldy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Tátti ómirdi tárk etkender (vıdeo)

Vıdeo • 17 Qańtar, 2020

Kókshetaýda beti ashyq qudyq kóp

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Shymkentte Poezııa minberi ashyldy

Rýhanııat • 17 Qańtar, 2020

Bulandydaǵy berekeli is

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Mal baqqanǵa bitedi...

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Batys Qazaqstanda jańa jobalar maquldandy

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Kýveıt týrnırinde top jardy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Gran-prı jarysyna qatysady

Sport • 17 Qańtar, 2020

Ekinshi qolany qorjynǵa saldy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Atqa miný mádenıetin nasıhattady

Qoǵam • 17 Qańtar, 2020

Mammografııanyń ornyna tomosıntez keldi

Medısına • 17 Qańtar, 2020

Tekeli – eńbekshiler mekeni

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Jer ıesin tapsa ıgi

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

О́zara teń dárejeli áriptestik

Qoǵam • 17 Qańtar, 2020

Qala mańyndaǵy mekender damıdy

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Shahar qurylysyna úles qosqym keledi

Qoǵam • 17 Qańtar, 2020

Mańyzy joǵary jaıttar qozǵaldy

Parlament • 17 Qańtar, 2020

Ǵasyrlarǵa ulasar uly tuǵyr

Rýhanııat • 17 Qańtar, 2020

«Ádilet, shapqat kimde bar...»

Rýhanııat • 17 Qańtar, 2020

Uqsas jańalyqtar