Ádebıet • 22 Qazan, 2019

Áýezovtiń jalǵasy

62 retkórsetildi

Qazaq prozasynyń ishinde shy­ǵar­malary álemge jol tartqan birinshi jazýshy – Muhtar Áýezov. «Abaı joly» arqyly álemge qa­zaq degen el bar ekenin tanytty. Áýezovten keıin álemdik oqyr­mandarǵa jol tartqan jazý­shy Ábdijámil Nurpeıisov. «Qan men terdegi» jasalǵan obrazdar – Elaman, Táńirbergen, Súıeý qart, Kálen, Aqbala bári son­shalyqty aıqyn. Tipti kitapty ashyp qalǵanda kezigetin tyrylı Qara­qatynnyń obrazyna deıin oqyr­mannyń esinde saqtalady. Sýdyr Ahmettiń beınesi she? Áde­bıette bul bir erekshe beıne, erekshe keıipker. Jurt ony ázil­kesh, eshkimge zııany joq keıip­kerlerdiń biri dep qabyldaýy múm­kin. Menińshe, onyń beınesi bere­kesizdiktiń sımvoly. Jazý­shy­nyń synı kózqarasy turǵy­synda jasalǵan obraz. Tipti en­sı­klopedııaǵa berekesizdik degen maqala qosylsa, osy Sýdyr Ah­mettiń beınesin bere salýǵa bo­latyn shyǵar dep oılaımyn. Qysqasy, «Qan men ter» arqyly Nurpeıisov álemdik deńgeıdegi jazýshy dárejesine kóterildi.

Ekinshi úlken shyǵarmasy – «Sońǵy paryz». «Sońǵy paryz» «Qan men terge» múlde uq­samaıdy, psıhologızmge jatatyn bólek shyǵarma. Oqıǵalar adam­nyń ishki áleminde ótip jatady. Munda problema kóp. Aral teńiziniń azyp, taıyzdanyp ketip bara jatýy, tabıǵattyń buzylýy, adamdardyń moraldyq beıneleri syndy problemalar kóterilgen. Munyń syrtynda negizgi oqıǵa Jádiger, Bákızat, Ázim arasynda ótedi. Álemdik áde­bıette Odısseıa degen uǵym bar. Gomerdiń «Odısseı» poemasynan shyqqan ǵoı. Adamdardyń ishki ále­minde adasýyn aıtady. Myna romanda da solaı. Aqıqatty, shyn­dyqty, mahabbatty taba almaı óz áleminde adasyp júrgen adam­dardyń psıhologııalyq kúıin dál bergen. Ásirese kitaptyń eń sońynda shyndyqqa kóz jetkizetin Bákızat beınesi aıqyn, anyq.  «Sońǵy paryz» romanyn ishki psıhologızm kórinis tapqan jańa ádebıettiń basy dep aıtýǵa bolady. Nurpeıisov bizge bul romany arqyly týra jol siltep turǵan sııaqty. Bul bir jaǵy.

Ekinshi jaǵynan jazýshynyń adamdyq kelbetin aıtar bolsaq, ol qatal, ózimshil, aıtqanynan qaıtpaıtyn adam sııaqty bop kó­rinýi múmkin. Shyn máninde olaı emes. Ol jek kórgen adamyna ǵana qatal bolýy múmkin. Jaqsy kórgen adamyna sondaı meıirimdi. Tipti bala bolsa da asty-ústine túsip turady. Ábe­keń  bizge jazýshy bolý degen bas­tan keshken nárselerdi jazyp júre berý emes, shyn máninde ol degenimiz – jaýapkershilik, eńbekqorlyq, erlik ekenin óz isimen dáleldep júrgen qalamger. Osyǵan deıin «Qan men terdi» birneshe márte jóndeýiniń ózi soǵan dálel. Úshinshi bir aıtaıyn degenim,  toqsan bes jasqa deıin uzaq ómir súrý, baqytty ómir súrý, qıyn bolsa da aýyr bolsa da abyroıly ómir súrý – shynyn aıta­ıyn bul baqyt. Qudaı Ábekeńe júz jyldyǵyn kórýge jazsyn degen tilek aıtamyn.

 Tólen ÁBDIK,
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty

Sońǵy jańalyqtar

Elorda ortalyǵynda avtokólik órtendi

Qazaqstan • 15 Qarasha, 2019

MMA: Jastardyń Bahreınde baǵy jandy

Sport • 15 Qarasha, 2019

Baspasóz róli – basty másele

Ádebıet • 15 Qarasha, 2019

Elordada Farıza Ońǵarsynova kóshesi ashyldy

Qazaqstan • 15 Qarasha, 2019

Qazaqstanǵa sheteldik bankter keledi

Ekonomıka • 15 Qarasha, 2019

Qostanaı fılarmonııasyna 75 jyl toldy

Rýhanııat • 15 Qarasha, 2019

Jańa úlgidegi kólikter

Qoǵam • 15 Qarasha, 2019

Balýandar Tarazda beldesedi

Kúres • 15 Qarasha, 2019

Grand Slam jarysynda beldesedi

Sport • 15 Qarasha, 2019

Meksıkalyqtyń qarsylasy atanýy múmkin

Kásipqoı boks • 15 Qarasha, 2019

О́zbek etnosynyń mádenı kúni atalyp ótti

Aımaqtar • 15 Qarasha, 2019

Qazaqstannyń 700 ártisi Reseıge estafeta joldady

Rýhanııat • 15 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar