Qoǵam • 06 Qarasha, 2019

Kitaphana salasynda kiltıpan kóp

139 retkórsetildi

Bilim berý jáne mádenı-aǵartý qyzmetinde orny aıryqsha kitaphana ordalary halyqty aqparatpen, bilimmen qamtýdyń zamanaýı talaptaryna qanshalyqty jaýap bere alady? El kitaphanalarynyń búgingi jaı-kúıin baǵamdaý maqsatynda jan-jaqqa suraý salyp kórgen edik, ýaqyt ozdyrmaı sheshilýi tıis birneshe másele aıqyndaldy. Belgili bolǵandaı, kitaphana isindegi eń birinshi másele – salanyń normatıvtik-quqyqtyq negiziniń jetilmegendigi birqatar qıyndyq týǵyzyp keledi.

2019 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha elimizde qy­ryqtan astam kópshilik kitaphana jabylǵan. Bul sońǵy jyldary aýyl turǵyndarynyń jappaı qalaǵa kóshýinen jáne óńirler­degi kitaphana jelisin ońtaılan­dy­rýdaǵy asyǵystyq saldarynan týyndap otyrǵan dúnıe. Al Aqmola, Almaty, Aty­raý oblystary men Nur-Sul­tan qalasynda ashylǵan birli-jarym jańa kitaphanalar óńir­lerdegi qordalanǵan másele­ler­di sheship bermeıtini anyq. Ulttyq ki­tap­hana dırektory, Qazaqstan kitaphanalar odaǵynyń tóraǵasy Baqytjamal Ospa­nova­nyń aıtýynsha óńirlerdegi kitap­hana jelisin ońtaılandyrý sharalarynda asyǵystyqqa jol bermeý kerek, sondaı-aq jaýapty isti naýqanǵa aınaldyrýǵa bolmaıdy.

«Máselen, kópshilik kitap­ha­nalardyń eń kóp shoǵyrlanǵan jeri – Túrkistan, Batys Qazaq­stan jáne Aqmola oblystary. Sońǵy jyldary, ókinish­ke qaraı, aımaqtardaǵy demogra­fııa­lyq jáne basqa áleýmettik-ma­terıaldyq qıyndyqtardyń saldarynan kópshilik kitaphanalary qyzmetiniń negizgi kór­setkishteri tómendese, keıbir óńirde jer­gilikti memlekettik basqarý organdary tarapynan kitaphanalar júıesin ońtaılandyrýǵa jete mán bermeý, taratý sekildi teris tendensııalar baıqa­lady. Sonyń saldarynan kópshilik kitaphanalar sany 44-ke qysqarǵan», deıdi Baqytjamal Ospanova.

Al kitaphana salasyn retteıtin arnaıy zańnyń joqtyǵy kitaphanalarǵa aq­parattyq, mádenı jáne bilim berý qyz­metterin tolyq túrde júzege asyrýǵa múmkindik bermeı keledi. Elimizdegi barlyq júıeler men vedomstvolarǵa tıesili 11 myńnan astam kitaphana qyzmetin «Mádenıet týraly» Zańnyń jalǵyz 24-shi baby ǵana aıqyndaıdy.

«Shynynda da kitaphana isindegi eń birinshi másele – salanyń normatıvtik-quqyqtyq negiziniń jetilmegendigi. Ar­naıy zań elimizdegi kitaphana isin damytýdy quqyqtyq retteýge, túrli deńgeıdegi kitaphanalar jumystaryn qalyptastyrýǵa múmkindik berer edi», degen maman «Kitaphana isi týraly» arnaıy zań ázirleý qajet ekendigin aıtady. Bul óz kezeginde respýblıkalyq jáne ob­lystyq kitaphanalardyń ádistemelik ortalyq retindegi mártebesin arttyrýǵa, oblys kitaphanalarynyń kitaphana qo­ryna basylymnyń mindetti tegin danasyn alý isin bir jolǵa qoıýǵa yqpal etken bolar edi.

 Sıfrly Qazaqstan: Kitaphanalar skanerge jarymaı otyr

Qazaqstandaǵy eń kóne kitaphana­lardyń biri – Semeı qalasyndaǵy Shy­ǵys Qazaqstan oblystyq Abaı atyn­daǵy ámbebap kitaphana. Ke­meńger aqyn Abaı kitaphananyń al­ǵashqy oqyr­­­­mandarynyń qatarynda bolyp,­ E.P.Mıhaelısteı pikirles dosyn tap­qany barshaǵa málim. Atalǵan kitap­hana dırektorynyń orynbasary Gúlmıra Muratqyzy kitaphana qoryn tolyqtyrýǵa baılanysty qıyn­shylyqtardyń kóp ekenin aıtady.

– Buryn baspanyń barlyǵy mem­lekettik bolǵan kezde mindetti dana barlyq kitaphanalarǵa beriletin-di. Qazir baspalardyń kóbi jekemenshik bolǵandyqtan, ondaı júıe joq. Tek Ulttyq memlekettik kitap palatasy men Ulttyq kitaphana qoryna ǵana beriledi. Osydan kelip áleýmettik ma­ńyzy joǵary basylymdarǵa, kórkem ádebıetterge qol jetpeı otyr. Oqyrman eń kóp suraıtyn Qabdesh Jumadilovtiń «Daraboz» romanynyń keıingi basylyp shyqqandary múlde joq. Osyndaı kóp suralatyn kórkem ádebıetter jetpeı jatady. О́ıtkeni bizge bólinetin qarjy kólemi de az, – deıdi Gúlmıra Muratqyzy. Onyń aıtýynsha, 4,5 myńnan asa sırek basylymdar qory tıesili kitaphana áli kúnge deıin jóni túzý skanerge jarymaı otyrǵan kórinedi. Al Elbasy – Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bas­tamasymen júzege asyrylyp jatqan «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda kópdeńgeıli áleýmettik-mádenı ınstıtýt retinde kitaphanalar aldyńǵy orynnan kórinetini ras.

– «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda kitaphana qoryn sıfrly formatqa kóshirý jumystary bastaldy. Osyǵan baılanysty oblystyq kitaphanalarǵa skaner alyp berse deı­miz. Qazir bizge Ulttyq akademııa­lyq kitaphana bir skanerin ýaqytsha berip otyr. Abaı atyndaǵy ámbebap kitap­ha­nanyń qory óte baı. Zamanynda Abaı oqy­ǵan kitaptar, odan beridegi latyn álip­bıimen jaryq kórgen basylym­dardyń kóbi bizde saqtalǵan. Skanerdiń quny 23 mln teńge kóleminde eken, al ondaı qarjy bizge bólinbeıdi, – deıdi ol.

 Aýdan kitaphanalaryna qarjy berilmeı keledi

Memlekettik qoldaýdyń jetimsizdigi, baspalardyń biryńǵaı taqyryptyq-tıptik josparynyń joqtyǵy Semeı kitaphanasyn ǵana emes, Pavlodar oblysyna qarasty birneshe kitaphanany da tuqyrtyp otyrǵanyn baıqadyq. Máselen, S.Toraıǵyrov atyndaǵy Pav­lodar oblystyq ámbebap ǵylymı kitap­hanasynyń kitap qoryna jergilikti bıýdjetten bólinetin mindetti qarjy kólemi bıyl qysqaryp qalǵan.

– Jyl saıyn 5-6 mln teńge kóleminde qarjy beriletin edi, bıyl 3 mln teńge ǵana qarjy bólindi. Biraq aldaǵy jylǵy tapsyrysqa artyǵymen qosyp otyrmyz. Áıtse de kitaphanamyzdyń bazalyq-tehnıkalyq jabdyqtalýy respýblıkalyq kitaphanalardan kóp ozyq, – deıdi atalǵan kitaphana bas­shysynyń orynbasary Barshagúl Baıjanova. Onyń aıtýynsha, Pavlodar oblysyna qarasty Baıanaýyl aýdanyna (2015, 2019 jyldary), Ertis aýdanyna (2014, 2016 jyldary), Sharbaqty aýdanyna (2016, 2019 jyldary) qatarynan birneshe jyl jańa kitap satyp alýǵa múldem qarjy qarastyrylmaǵan.

– Ádette aýdandyq kitaphanalarǵa jylyna 1 mıllıon teńgeden astam qarjy bólinýi tıis. Keı aýdandarǵa tıisti qarjy keıde bólinbeı qalyp jatyr, – deıdi ol.

Mundaı qarjy tapshylyǵy Shyǵys Qazaq­stan oblysy Aıagóz aýdanyna qa­ras­ty aýyldyq kitaphanalarǵa da tán másele bolyp tur. Aıagóz aýda­nyn­­da­ǵy ortalyq kitaphanaǵa habarlas­qa­ny­myzda, kitaphanaǵa 2015 jyldan beri kitap satyp alýǵa tıisti qar­jy bólin­begenin estidik. Tek bıyl ǵana jergilikti bıliktiń peıili túsip, kitap­hana qoryna 375 dana kitap satyp alynǵan.

– Aýdanǵa qarasty 23 aýyldyq kitaphana bar. Búginde olardyń beseýi ǵana ınternet jelisimen qamtylǵan. Jergilikti bıýdjetten bıyl 758 myń teńge shamasynda qarjy berilip, su­ra­­nys­taǵy kitaptardy satyp al­dyq. Oqyrmandar kóbine detektıv janryn­­daǵy kórkem ádebıetterdi surap ke­le­di, – deıdi kitaphana dırektory Mer­ýert Jaqsylyqqyzy. Al kitaphana qo­ryn sıfrly formatqa kóshirý aýdan kitaphanasyna ońaıǵa soqpaı tur, kitaptardy on-onnan 300 shaqyrym qashyqtaǵy О́skemen qalasyna tasýǵa májbúr.

«Qalaǵa 20 shaqty kitapty aparyp, A.S.Pýshkın atyndaǵy oblystyq kitap­hanasynyń skanerinen ótkizgenbiz. Osy joly taǵy 10 kitapty aparyp tastadyq. Negizgi másele osy, basqa jaǵy jaqsy. Aı­tarymyz, kitaphanalarǵa jańa kompıýterler berilip, ınternet jelisin tartsa eken», deıdi ol. Ámanda bılik naza­rynan tysqary jatatyn Aıagóz aýdanynyń mynadaı jylarman halin estip, aýyl kitaphanalaryn jańǵyrtý baǵdarlamasy Aıagózdi aınalyp ótken be dep qaldyq.

Kitaphanalar júıesiniń qazirgi jaı-kúıine jasaǵan sholýymyz ortaq kitaphana standartyn belgileý, aqparattyq elek­trondy derekkóz júıesin biryńǵaı formatqa keltirý, sondaı-aq arnaıy jab­dyqtarmen qamtamasyz etý, kitap­hana qyzmetkeriniń quzyreti máse­leleri qaıta qaraýdy qajet etetinin kórsetip otyr. Úlken megapolısterdegi jaǵdaı jaqsy, «baqytty» kitaphanalardy atamaǵanda, óńirlerdegi kitaphanalar qory halyqty aqparatpen qamtýdyń zamanaýı talaptaryna jaýap bere almaı otyrǵanyn moıyndaýymyz kerek. Bir-birinen oqshaý jumys atqaratyn jáne vedomstvolyq turǵydan da bytyrańqy kúıdegi eli­mizdiń kitaphanalary aqparattyq resýrs­taryn bir júıege túsire almaı keledi. Kitaphanalar Qaýymdastyǵy Halyq­aralyq Federasııasynyń (IFLA) standartyna sáıkes kópshilik kitap­hanalardyń qory únemi jańartylyp otyrylýy  tıis, onyń quramyna  jylyna 5% jańa ónim túsýi kerek. Ki­tap­hanalardy qarjylandyrýdyń aıyr­mashylyǵy saldarynan kitap qory­nyń kólemi men sapasy da ala-qula. Son­dyqtan qorlardy mádenı, ǵylymı jáne kórkemdik qundylyǵy joǵary sheteldik qujattarmen jáne basqa da aqparattyq resýrstarmen tolyq­tyrý qanshalyqty deńgeıde oryndalyp jatqany taǵy beımálim. Atalǵan máselelerdiń jaı-japsaryn surastyryp mardymdy jaýap ala almadyq. Áıtse de «Qazaqstan Respýblıkasynda kitaphana isin da­my­týdyń 2025 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan tujyrymdamasyn» ázirleý boıynsha jumys toby qurylyp, onyń quramynda Nur Otan partııasynyń strategııalyq bastamalar ınstıtýtynyń qyzmetkerleri men kitaphanalar qaýym­dastyǵynyń ókilderi jumys atqaryp jatqan kórinedi.

Sońǵy jańalyqtar

Donor bolýǵa estafeta joldady

Medısına • Keshe

Balalardy baýyryna basqandar

Aımaqtar • Keshe

Jastar úshin oljaly jyl

Qoǵam • Keshe

Myrqymbaı

Ádebıet • Keshe

Qalamgermen kezdesti

Ádebıet • Keshe

Qarashadaǵy qońyr óleń

Aımaqtar • Keshe

Tamyrlastyq kókjıegi

Qoǵam • Keshe

Aqsha aýdarymyn tekseredi

Ekonomıka • Keshe

17,5 myń quıma altyn satyldy

Ekonomıka • Keshe

Tramp taǵy qatelesti

Álem • Keshe

Altynshy raýndta jeńdi

Kásipqoı boks • Keshe

Nur-Sultan: qaı kósheler jaryqsyz otyr?

Qoǵam • 10 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar