Ádebıet • 07 Qarasha, 2019

Hosh keldińiz, Ázız beı!

59 retkórsetildi

Túriktiń ataqty satırık jazýshysy Ázız Nesınniń shyǵar­malary qazaq qoǵamyna jazýshynyń kózi tiri kezinde aq etene boldy. Ázız beıdi bizdiń qalamgerler bastapqyda orys tilinen aýdarǵan bolsa, sońǵy jyldary tikeleı túrik tilinen aýdarýshylar da bar.

 

Nesın shyǵarmalarynyń shynaıylyǵy, shor bop qatqan túıindi máselelerdi jeńil ıýmormen jetkize biletindigi, áńgimeni qıynnan qıystyryp jatpaı-aq, birden bastap ketip, oqyrmandy magnıtteı tartyp turýy túrik jazýshysynyń týyndylaryna qyzyǵýshylyqty, suranysty arttyra bermek.

Nesındi qazaqsha sóılet­ken qalamgerlerdiń ishinde Ha­lyqaralyq «Alash» syıly­ǵynyń laýreaty, jazýshy Ǵab­­­­bas Qabyshulynyń orny erek­­­she. Olaı deıtinimiz Ǵa­bań Nesın shyǵarmalaryn aýda­­­rýǵa ótken ǵasyrdyń 80-jyl­­dary kirisken adam. О́zi es­te­likterinde Ázız Nesınmen 1981 jyly Máskeýde KSRO jazý­shylarynyń jetinshi qu­ryltaıynda kezdeskenin ja­zady. Sol kezdesýde Nesın tý­raly ma­qalasy bar kitabyn syılap turyp, ataqty sa­tı­rıktiń tórt áńgimesin aýdar­ǵanyn ózine baıandaıdy. Odan keıin de jazýshynyń Nesın shyǵarmalaryn qazaqsha sóı­letkenin kóbimiz bilemiz. Atap aıtqanda «Fýtbol sultany» romany men «Áńgime oqı oty­ryńyz» degen atpen áńgi­meler jınaǵyn shyǵarǵan. Al jýyrda dál osy avtordyń tárjimasymen Nur-Sultandaǵy «Folıant» bas­pasynan Ázız Nesınniń «Sıqyr aına» kitaby shyqty. «Sıqyr aına» «Úzdik shetel klassıkasy» serııasymen jaryq kórdi.

Nesın sońyna baı mura qal­dyrǵan qalamger. Ol qo­ly­na qalam ustaǵan 56 jylda ázil-syqaq áńgimeleriniń 34 jı­na­ǵyn, 5 óleń jınaǵyn, 8 romany men 6 pesa qaldyrypty. Sonsha kóp dúnıeni búkil adam­zatqa ortaq dúnıe desek te, túbi bir túrki dú­nıesiniń ókili retinde onyń keıipkerleri dini men dili bólek bótenderden  góri ózimizge etene, tipti olardy biz jaqsyraq tanıtyn sııaq­tymyz. Bul bir jaǵynan mentalıtetke qatysty bolsa, ekin­shiden, keıipkerleriniń qııal dúnıesinde emes, kádimgi tur­mystyq-áleýmettik máse­lelermen kúnine birneshe márte jolyǵyp, «jer betinde» ómir súrýimen de baılanysty bolýy múmkin. Túrli taǵdyr, túrli mamandyq ıesi, túrli minez-qulyq, túrli sıpattaǵy beıneler Ázız Nesın qalamyna ilingende tiri beınelerdeı áser etetinin de aıtý kerekpiz. My­saly, «Gazet nege jabyldy?» áńgimesiniń keıipkerin ózimiz jýrnalıst bolǵan soń ba, shynaıy qabyldaımyz. Ol keıipker ne deıdi: «Meniń maqalam gazettiń eń eleýli, eń kólemdi materıaly boldy. Jýrnalıstik tirliktegi eń bi­rinshi iri tabysym boldy. Sóıtip bizdiń gazet basqa gazetterge shańyn da kórsetpeı ketti. Basqa gazetterdiń bári de konsert jaıynda birinshi betterine birer jol ǵana habar berip, onyń keıinge qal­dy­rylǵanyn aıtypty. Al men qoıylmaǵan konsert týraly maqala jazýda dúnıe júzindegi tuńǵysh synshy bop shyǵa keldim». Kúlkili ıá. Biraq gazet odan jabylmaǵan ǵoı. Sheteldi aralaýǵa attanǵaly turǵan mem­leket qaıratkerlerinen qu­ryl­ǵan delegasııa sýretiniń astyna «Jergilikti asyl tu­qym­dy sıyrlar» dep, al asyl tuqymdy sıyrlardyń sýre­tiniń astyna «Bizdiń dele­ga­sııanyń Eýropany aralaýǵa ush­qaly turǵan sáti» dep túsinikteme berilgen. Mun­daı kúlkili de qyzyqty jaıttar bizdiń gazetterde de talaı oryn alǵan shyǵar!

Ázız Nesınniń «Sıqyr aına» kitabyna jıyny elý tórt áńgime engizilgen. Onyń ishinde ózimizge etene tanys «Po­lıseılerge j­anym ashıdy», «Báleniń bári shulyqtan bastalady», «Sharaphanadaǵy syrlasý», «Shermende qashan týǵan?», «Sırek kezdesetin sumyraı», «Mysekeń sorlady», «Úsh perishteniń sheshesi», «Kádimgi esekpiz», «О́zin ózi tanymaǵan korol» syndy áńgimelerdi de kórip qýanyp qaldyq. Klassıkanyń aty klassıka emes pe? Qashan oqysań da jańa qyrynan ashyla beredi. Ázız Nesın áńgimeleri de sondaı. «Buryn oqyǵam» dep tomsaryp qalmaısyń. Oqyr­mandaryn kúldirip otyryp mu­ńaıtatyn, muńaıtyp otyryp oılantatyn Nesın áńgimelerine «hosh keldińiz» deımiz.

Sońǵy jańalyqtar

21 jyl boıy qujatsyz júrgen

Aımaqtar • Keshe

VII PR forýmy Almatyda ótti

Aımaqtar • Keshe

Bas basylymnyń baıtaq belesi

Aımaqtar • Keshe

Qaıta oralǵan qumarshyq

Aımaqtar • Keshe

Termeshiler tereńnen terbedi

Ádebıet • Keshe

Haziretter qazynasy

Rýhanııat • Keshe

«Speshranda» saqtalǵan...

Rýhanııat • Keshe

Zań kerek!

Ekologııa • Keshe

El qurmeti erekshe

100 • Keshe

It júgirtip, qus saldy

Aımaqtar • Keshe

Senim hám serpin

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar