Rýhanııat • 04 Jeltoqsan, 2019

Túrki áleminiń tuǵyrly tulǵasy

42 retkórsetildi

Túbi bir túrki jurtynyń erteńin baıandy etý jolynda Elbasy bas­tamashy bolyp, irge kótergen Túrki keńesi, TúrkPA, TÚRKSOI, Halyqaralyq Túrki akademııasy syndy qurylymdar búginde tabysty jumys atqaryp keledi. Osy rette halyqaralyq Túrki akademııasy Qazaqstan halqy Assambleıasymen birlesip, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti kúnin atap ótý aıasynda Nur-Sultan qalasynda «Túrki áleminiń tuǵyrly tulǵasy» atty taǵylymdy jıyn ótkizdi.

Alqaly basqosýǵa Qazaq­stan halqy Assambleıasy Tóraǵa­sy­nyń orynbasary Janseıit Túıme­baev, Parlament Senaty men Májilisiniń depýtat­­tary, Ha­lyq­ara­lyq Túrki akademııa­sy­­nyń prezı­denti Darhan Qydyráli, elimizdegi birqatar eldiń el­shi­leri, ǵy­lymı mekemeler men bilim orda­larynyń basshylary, memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, tanymal ǵalymdar men zııaly qaýym ókilderi qatysty. Alǵash bolyp sóz alǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary Janseıit Túımebaev óte qysqa merzimde egemen eldiń zaıyrly, quqyqtyq jáne birtutas memleket retindegi negizin qalap qana qoımaı, jas memleketti halyq­aralyq qoǵamdas­tyqtyń beldi múshesine aınaldyrǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń tarıhı róli men yqpaly týrasynda keńinen baıandady.

– Ár memlekettiń ózin saq­taýy, keleshek urpaqqa jetýi eń birinshi kezeńde sol eldi basqaryp otyr­ǵan kóshbasshyǵa baılanys­ty. Bul turǵydan kelgende Qazaq­stan baqytty memleket. О́ıtkeni Keńes Odaǵy ydyraǵan 1991 jy­ly enshisin teńdeı bólip al­ǵan memleketter óz kúnderin óz­deri kóre bastady. Osyn­daı kezeńde memleketti bas­­qarý­dyń enshisi bizdiń Tuńǵysh Pre­­zı­­dentimiz Nursultan Nazar­­baevtyń peshenesine jazyl­dy. Jyl saıyn jeltoqsan aıynda esebimizdi túgendep, qorytyn­dylap otyramyz. Salystyrýdyń qarapaıym ǵana ólshemderi bar: ekonomıka, saıasat, mádenıet, ǵy­lym, halyqtyń ál-aýqaty. So­­nyń barlyǵyn ót­ken kezeń­der­men jáne kórshi mem­le­ketter deńgeıimen salystyra otyra, bizdiń úlken jetistikke kóteril­genimiz tarıhı fakt, – degen ol Nursultan Ábishulynyń aımaq­tyq, jahandyq máselelerdiń sheshi­lýine der kezinde atsalysyp, halyq­aralyq jaǵdaıdy retteý maq­satynda tyń ıdeıalar usyna bilgen suńǵylalyǵyna aıryqsha toqtaldy.

– Elbasynyń Túrki áleminiń tuǵyrly tulǵasy bolýynyń ózi úlken áńgimelerge arqaý bolatyn jaǵdaı.Túrki dúnıesi sonaý Túrki qaǵanatynan keıin birlesken emes, sol kezeńnen keıin tek XX ǵasyr sońynda tamyry bir týys jurt qaıta uıysty, – degen Jan­seıit Túı­mebaev túrkııa­lyq pýb­lısıst, professor Kýr­shad Zor­lý­dyń Elbasy N.Á.Nazar­baev­tyń ke­meńgerligi men lıder­lik qyryn zerdelegen «Nazar­baev kóshbasshylyǵy: Uly dala­nyń órleýi» atty eńbegi úshin Assamb­leıa atynan zor alǵys bil­dirip, «Meıirim» medalimen mara­pat­tady. Budan soń atalǵan kitaptyń resmı tanystyrylymy ótip, jınalǵan jurtshy­lyq zor yqylaspen qabyl aldy. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń memleket qurýdaǵy dańǵyl jolyn, el basqarý modeli men kósh­basshylyq qyryn tereń tal­daǵan zertteý eńbek áýeli qazaq tilinde jaryq kórse, taıaý kún­deri Túrkııada 5 myń dana taralymmen basylyp shyqpaq.

Dóńgelek ústelge moderator­lyq etken Halyqaralyq Túrki akade­mııasynyń prezıdenti Dar­han Qydyráli eńbektiń Tuńǵysh Prezıdenttiń memleket qurý jo­lyn­daǵy kóshbasshylyq qy­ryn tanýǵa jáne Qazaqstannyń táýel­sizdik jyldaryndaǵy qa­lyp­tasý kezeńin zertteýshilerge tap­­tyr­maı­tyn kómekshi qural eke­nin atap ótti. Sondaı-aq «Nazar­baev fenome­nin» zertteý ju­mys­taryna arqaý etken saıa­sat­­taný­shy ǵalymdar men pýb­lı­sıst-qalamgerlerdiń kóp ekenin, osy rette avtordyń týyndysy Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń saıası qyzmetin uzaq jyldar boıy turaqty zert­teýi­men erekshelenetinin aıtty. Atalǵan týyndyda Elbasy­­nyń túrki dúnıesiniń ynty­maq­tas­ty­ǵyn nyǵaıtýdaǵy róli keńinen taldanǵan. Eń áýeli N.Nazarbaevtyń kóshbas­shy­ly­­ǵyna qatysty uǵym­dyq jáne teorııalyq maǵlu­mat­tar usyny­lyp, jumystyń empırı­kalyq bóliminde júrgizilgen saýalnamadan alynǵan nátıjeler be­rilgen. Kitapty qolǵa alǵan oqyr­man Elbasynyń dara­lyǵyna ǵana emes, sonymen qatar Qazaqstandy jaqynnan tanyp, túrki álemine qysqa saıahat jasaıtyny anyq.

– «Birlik bolmaı tirlik bolmaıdy» degen qos elge ortaq sóz bar. Sondyqtan jańa dáýir júıesi Qazaqstan men Túrkııanyń tyǵyz baılanysyp, jaqyndasýyn talap etedi. Túrik jurty sizderdiń qysqa ýaqyt ishinde qol jetkizgen jetistikterińizge súısine qarap otyr. Qazaqstan táýelsizdik al­ǵal­y beri Túrkııada qazaqsha bile­tin, qazaqsha sóıleıtin jan­dar kó­b­eıdi. Tarıhtaǵy ǵasyr­­lar boı­­ǵy qazaq dalasynyń damy­­ǵan jetis­­tigi qazirgi ýaqyt­ta Túrkııa álemi­ne baǵyt-baǵdar bolýda. Osy sebep­pen Qazaqstan modelin zert­tep-zerdeleý úshin shamamen 20 jyl boıy Qazaqstandaǵy jańa­lyq­tar men ózgeristerdi muqııat baqyladym. Zertteý eńbek kelesi jyldardan bastap Túrkııa­nyń joǵary oqý oryndarynda oqytylady dep senemin, – deıdi kitap avtory Kýrshad Zorlý.

Qazaqstandaǵy ózbek jurt­shy­lyǵynyń ókili, Májilis depýtaty Fah­rıddın Qarataev atal­ǵan eń­bek­tiń saıasattaný, áleý­mettaný ǵylym­darynyń sońǵy ozyq ádis-tásilderin paıdalana otyryp ja­zyl­ǵanyn, bul rette avtordyń soń­ǵy jyldary jıǵan tyń derekter men jeke tájirıbesin sarp etken orasan eńbegi baıqalatynyn jetkizdi.

– Avtor túrki tektes baýyr­las elderdegi halyq arasynda saýalnama júrgizip, qoǵam­­dyq pikir aınasyn óz eńbeginde dáıekti paıdalanady. Tuńǵysh Prezıdentti Túrki áleminiń daraboz lıderi qarapa­ıym halyq­tyń qaıratkeri retinde tanyl­ǵany, onyń esimi Qazaqstan eliniń balamasyna aınalǵa­nyn aı­qyn­dap jazyp shyqqan, – degen ol oqyrman retinde avtor­ǵa alǵys bildirip, jaryq kórgen eńbek­tiń mán-mańyzy men qundyly­ǵy­nyń joǵary ekendigin atady.

Budan bólek, jıynǵa qatys­­qan Májilis depýtaty Saýyt­bek Abdrahmanov túrki dúnıesin biriktirýdegi Nazarbaev eńbegi­niń orasan ekendigin aıta kelip, jaqsy kúnderdi bylaı qoıǵan­da, qıyn kúnderdiń ózinde túrki bir­li­gin nyǵaıtýǵa ólsheýsiz úles qos­qan tulǵa retinde yqpa­ly zor dep tujyrymdasa, bel­gili qyr­ǵyz­standyq ǵalym, túrko­log Qadyr­aly Qonqobaev, Nazar­baev Ýnıversıtettiń profes­sory Iýlaı Shamıloglý, Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy kitaphanasy­nyń jetekshi zertteýshisi Ǵazız Telebaev, sondaı-aq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ókili Ásker Pırıev jańa basylym týraly oı-pikirlerin ortaǵa salyp, Elbasynyń túrki álemindegi róline qatysty lebizderin bil­dir­di. Jıyn sońynda akademııa basshysy Darhan Qydyráli Kýr­shad Zorlýǵa arnaıy qurmet kór­­se­tip, Halyqaralyq Túrki akade­mııa­synyń Qurmet gramotasymen marapattady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Syrdaǵy dostyq merekesi

Aımaqtar • Keshe

Kúlki kerýeni № 19

Rýhanııat • Keshe

Jas býyn jańǵyrý jolynda

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar