«Ulttyq tarıh jáne kórkem ádebıet» taqyrybynda
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń «dóńgelek ústeli» basyndaǵy áńgime
Táýelsiz elimizdiń jahandaný úderisi týyndatqan jańa belesterge kóterilýi, jańa syndarǵa tótep berýi úshin ulttyń tarıhı sanasyn qalyptastyrýǵa basymdyq berilýge tıis. Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýynda Qazaqstan tarıhyn ǵylymı tanýdyń jańa joldaryn izdestirý máselesiniń kún tártibine qoıylýy osynyń aıqyn dáleli. Memlekettik hatshy Marat Tájınniń jetekshiligimen Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq tarıhyn zerdeleý jónindegi vedomstvoaralyq jumys tobynyń keńeıtilgen otyrysy ótkizilip, osy oraıdaǵy mindetter jan-jaqty talqylanyp, ata tarıhtan asyl taǵylym alý joldary aıqyndalǵaly birshama ýaqyt ótti.
Keńeıtilgen otyrysta qozǵalǵan áńgime kóptiń kókeıinde júrgen túıinderdi dóp basqany, Memlekettik hatshynyń ulttyq tarıhty naqtylaý, jańǵyrtý jáne damytý haqynda aıtqan sózderi el tarıhyn zerdeleýge qatysy bar adamdardyń arasynda serpilis týǵyzǵany anyq baıqalady. Tarıh taqyrybyna qalam terbep júrgen, esimderi elimizge jaqsy tanymal jazýshylar: Ákim TARAZIDIŃ, Ánes SARAIDYŃ, Qajyǵalı MUHANBETQALIULYNYŃ, Marat MÁJITOVTIŃ, Aldan SMAIYLDYŃ jáne Tursyn JURTBAIDYŃ qatysýymen «Ulttyq tarıh jáne kórkem ádebıet» degen taqyrypta ótken «Egemenniń» «dóńgelek ústeli» basyndaǵy áńgime de osy baǵytta órbidi.
«Dóńgelek ústel» basyndaǵy áńgimeni «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» aksıonerlik qoǵamynyń prezıdenti Saýytbek Abdrahmanov júrgizip otyrdy.
«Ulttyq tarıh jáne kórkem ádebıet» taqyrybynda
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń «dóńgelek ústeli» basyndaǵy áńgime
Táýelsiz elimizdiń jahandaný úderisi týyndatqan jańa belesterge kóterilýi, jańa syndarǵa tótep berýi úshin ulttyń tarıhı sanasyn qalyptastyrýǵa basymdyq berilýge tıis. Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýynda Qazaqstan tarıhyn ǵylymı tanýdyń jańa joldaryn izdestirý máselesiniń kún tártibine qoıylýy osynyń aıqyn dáleli. Memlekettik hatshy Marat Tájınniń jetekshiligimen Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq tarıhyn zerdeleý jónindegi vedomstvoaralyq jumys tobynyń keńeıtilgen otyrysy ótkizilip, osy oraıdaǵy mindetter jan-jaqty talqylanyp, ata tarıhtan asyl taǵylym alý joldary aıqyndalǵaly birshama ýaqyt ótti.
Keńeıtilgen otyrysta qozǵalǵan áńgime kóptiń kókeıinde júrgen túıinderdi dóp basqany, Memlekettik hatshynyń ulttyq tarıhty naqtylaý, jańǵyrtý jáne damytý haqynda aıtqan sózderi el tarıhyn zerdeleýge qatysy bar adamdardyń arasynda serpilis týǵyzǵany anyq baıqalady. Tarıh taqyrybyna qalam terbep júrgen, esimderi elimizge jaqsy tanymal jazýshylar: Ákim TARAZIDIŃ, Ánes SARAIDYŃ, Qajyǵalı MUHANBETQALIULYNYŃ, Marat MÁJITOVTIŃ, Aldan SMAIYLDYŃ jáne Tursyn JURTBAIDYŃ qatysýymen «Ulttyq tarıh jáne kórkem ádebıet» degen taqyrypta ótken «Egemenniń» «dóńgelek ústeli» basyndaǵy áńgime de osy baǵytta órbidi.
«Dóńgelek ústel» basyndaǵy áńgimeni «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» aksıonerlik qoǵamynyń prezıdenti Saýytbek Abdrahmanov júrgizip otyrdy.
S.ABDRAHMANOV: – Bul taqyrypty tańdaýymyz tegin emes. Tarıh pen ádebıettiń tabıǵaty ortaq. El shejiresin tek tarıhshylar jazbaıdy. Oǵan zııaly qaýymnyń, onyń ishinde qalamgerlerdiń qosar úlesi de ólsheýsiz.
Elimizdegi ıgilikti sharýa ataýlynyń báriniń derlik basynda Elbasy turady. Bizdiń búgingi áńgimemizge sebep bolyp otyrǵan Memlekettik hatshy Marat Tájın ótkizgen májilistiń qozǵaýshysy da Prezıdent. «Qazaqstan – 2050» Strategııasynda Nursultan Ábishuly: «BIZ ULTTYŃ TARIHI SANASYN JAŃǴYRTÝ JUMYSYN JALǴASTYRÝYMYZ KEREK» dep atap kórsetti. Biraz ýaqyttan keıin Memlekettik hatshy Marat Tájın úlken jınalys ótkizdi. Oǵan birazyńyz qatystyńyzdar. Qatyspaǵandaryńyz gazetten oqyp, radıodan, teledıdardan tyńdadyńyzdar. Úlken áńgime qozǵalyp jatyr. Bizdiń qazirgi kúnimizge qajetti áńgime. Ábden pisip-jetilgen másele. Keıde ýaqytynan erte aıtylatyn áńgimeler bolady. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary nda osyndaı áńgime qozǵala qalsa, halyq onsha qabyldaı qoımaýy múmkin edi. Májiliste qozǵalǵan máselelerdiń keń aýqymdylyǵyn, problemalardyń jańasha qoıylysyn barsha jurt kórip, baǵalap otyr. Qoǵamnyń pisip-jetilgenin osydan da ańǵarýǵa bolady.
Ýaqyt tarıhtyń damý úderisi syzyp qoıǵan zańdylyqtarǵa syımaıtynyn kórsetip berdi. Neshe túrli, kóńilge qona qoımaıtyn oqıǵalar bolyp jatyr álemde. Demek, tarıhtyń damýy degenimiz áldeqaıda kúrdeli dúnıe. Bizdiń halqymyz ótkenge qurmetpen qaraǵan. Alashtyń ardaqtysy Ahmet Baıtursynov: «Sózdiń eń ulysy, eń sıpattysy tarıh», depti. Bizdiń Prezıdenttiń «Tarıh kim-kimnen de joǵary uǵym» degen sózi bar. Osylardyń bárin eskere otyryp, tarıh taqyrybyna jazyp júrgen qalamgerlerdiń basyn shaǵyn aıada qosýdy jón kórdik.
Búgingi áńgimemizdiń taqyryby – «Ulttyq tarıh jáne kórkem ádebıet». Qazir kún tártibine ulttyq tarıhty zerdeleý máselesi qoıylyp otyrǵanda oǵan qalamgerlerdiń qosatyn úlesi, kórseter kómegi qandaı degen áńgimeni aıtsaq deımiz. О́tken ǵasyrdyń 70-shi jyldary alǵashqy romandar jazyla bastaǵan kezde bizde, ózderińiz kýásizder, tarıhı taqyrypty qyzyqtaýshylyq, qýalap ketýshilik bar degen bir syndar aıtylǵan. Zeınolla Serikqalıevtiń «Tarıhı roman tabıǵaty» degen maqalasy shyqqany esimizde. Onda: «Biz Máskeý aıtqan áńgimeni qaıtalaı beremiz. Negizinde qazaq ádebıetiniń jaǵdaıy basqashalaý. Tarıhı romandarynyń dástúri erterek qalyptasqan orys ádebıetindegi áńgimeni qazaq topyraǵyna kóshirip ákelýge bolmaıdy. Bizde tarıhı taqyrypqa muqtajdyq olardan áldeqaıda kúshti» degen oı aıtylǵan. Odan bergi ýaqytta bizdiń ádebıette kóp ózgerister boldy. Bir zamandarda sanada talaı dúnıeni ózgertip jibergen «Qahardan» bastap kóptegen romandar jaryq kórdi. Olardyń qoǵamnyń damýyna aıtarlyqtaı yqpal jasaǵany sózsiz. Aıtalyq, 86-shy jyly alańǵa shyqqan jastardyń belgili bir dárejede qýat alǵan kúshteriniń biri «Meniń Qazaqstanym», «Atameken» sııaqty ánder bolsa, ekinshi jaǵynan tarıhı romandar edi. Solardy oqyǵan urpaq alańǵa shyqty desek qatelespeımiz. Elý-alpys myńdyq tırajben shyqqan shyǵarmalardy oqyǵan, sóıtip, óziniń tarıhı sanasyn jańǵyrtqan urpaq totalıtarlyq rejimge qarsy bas kóterdi. Aıta bersek, qalamger sóziniń qýaty kúshti ekenin aıǵaqtaıtyn osyndaı mysaldar kóp-aq. Jazýshynyń qarapaıym adamdar paıymdaı bermeıtin dúnıelerge óziniń kókirek kózimen qarap kóp jaıdy baıqaıtyny shyndyq qoı. Tarıhı taqyrypty ıgerýde sizderden, jazýshylardan ne kútemiz, qandaı máseleler bar degendi áńgimege arqaý etip otyrsaq.
Ákim aǵa, sózdi aldymen ózińizge bereıin. Tarıhı taqyrypty ıgerýde de qalam qarymyn tanytyp kele jatqan jazýshylardyń birisiz. Seksen jastyń seńgirine shyǵar shaqta Bıchýrınniń eki tomyn aýdardyńyz. Onyń ústine Mustafa Shoqaıdy jazdyńyz.
Á.TARAZI: – Zaman ótse de, ǵasyrlar ótse de adamzat tarıhqa qaıta-qaıta oralyp otyrýy kerek. Men Bıchýrın aqsaqaldyń eńbegin aýdarýǵa kezdeısoq otyrdym deı almaımyn. Biz mektepte oqyp júrgende «Qazaq KSR tarıhy» degen óte qalyń kitap boldy, sender ony kórgen joqsyńdar dep oılaımyn. Sol tarıhta, meniń tańǵalǵanym, osy bizder aıtyp júrgen, myna Bıchýrınniń kitabyndaǵy jaǵdaılardyń bári bar bolatyn. Osydan eki myń eki júz jyl burynǵy gýndardyń tarıhy qazaqtyń tarıhy retinde aıtylatyn. Keıin sol kitap joǵalyp ketti. Bekmahanovty sottady. Men muny nege eske alyp otyrmyn? Sol kezde bizdiń tarıhymyzǵa kózqaras basqasha, erkinirek bolǵan sııaqty. Keıin elýinshi jyldardyń basynda jaǵdaı kúrt ózgerdi. Ásirese, bılik basyna Hrýshev kelgennen keıin qysym kúsheıdi. «Pravda» gazetiniń qazaqtar ómirde bolmaǵan babalaryn dáripteı beredi dep jazǵany meniń esimde. Sodan keıin olarǵa bizdiń tarıhshylar da qosylyp, tarıhymyzdy qaı ýaqyttan bastaýymyz kerek degen saýal tóńireginde neshe túrli oılardyń ushyǵyn shyǵaryp jatty. Jas ta bolsam, bul ne sumdyq dep qınalyp júrdim. Osylaı, tól tarıhymyzdyń kókparǵa túsýi ult sanasyna áser etpeı qoıǵan joq. Egemendik alyp, arqamyz keńip, óz tarıhymyzdy ózimiz jaza bastadyq desek te, sol kezeńniń salqyny áli seziledi.
Tarıhı romanǵa qoıylatyn talaptardy jazýshylardyń bári birdeı eskere bermeıdi. Bir-eki ret gazetterde juqalap aıttym da. Abylaı týraly bolsa Abylaı sóıleıdi kep, sóıleıdi kep, odan keıin Qabanbaı batyr sóıleıdi kep, sóıleıdi kep, osylaı jalǵasyp kete beredi. Sonyń ara-arasynda kishkentaı birer sóılemmen qazaqtyń jigitteri baryp qalmaqty qyryp keldi deıdi. Sol kezdegi ómir shyndyǵyna tereń boılaý degen múlde joq. Ondaılarmen kúresýdiń qajeti joq dep oılaımyn. Zamannyń óz
