Tarıh • 07 Qańtar, 2020

Alyp adamdardyń mekeni

954 retkórsetildi

Este joq eski zamandardaǵy adamzattyń qandaı bolǵany búgingi adamdardy qyzyqtyrady. Olardyń bolmysy, bitimi týraly da oı sheksiz. Máselen, dinı ádebıetterde Adam paıǵambardyń boıynyń aspanmen talasqan asa bıik bolǵany, myń jyl ómir súrgeni aıtylady. Al halyq aýyz ádebıetinde de batyrlardyń alyp bolǵany sýretteledi.

Mıfologııalyq jazbalar­da da ejelgi adamdardyń bo­ıynyń bes metrge deıin bar­ǵany jóninde málimetter bar. Kózben kórmegen soń mu­­nyń bárin ańyzǵa balasaq ta, búgingi tańda arheologter adamzat úshin áli de beı­má­lim kóptegen jańalyq ashýda. Adam tańǵalarlyq ja­ńa­­lyqtar erte zamandaǵy adam­­dardyń qandaı bolǵany jó­ninde túrli qorytyndy ja­saýǵa jeteleıdi.

Jýyrda Jýaly aýdanynyń «Býrnooktıabrskoe» qala­shy­ǵynan ejelgi adamnyń úlken bassúıegi tabylǵan bolatyn. Mamandardyń aıtýynsha, bul adam bizdiń zamanymyzǵa deıin ómir súrgen. Alaıda, onyń naqty kezeńin búginde Ýkraına memleketiniń ǵa­lym­­dary arnaıy zerthanada anyqtaý ústinde eken. Atal­ǵan «Býrnooktıabrskoe» jaı ǵana kóne qalashyq emes, ejel­gi Barkýab qalasy bolýy da múmkin degen boljam­dar bar. Tipti, onyń eki myń jyldan astam tarıhy bar Taraz qa­lasynan da kóne ekeni ári shahardan asa uzaq emes ekeni aıtylady. Jalpy, Barkýab qalasy týraly málimetter arab derekterinde kezdesedi. Bul qala 1895 jyldan beri zert­telip keledi. Sonymen qatar áıgili orys ǵalymy Vasılıı Bartold óz eńbekterinde Bar­kýab qalasy týraly keńinen tolǵap, onyń tarıhı meken ekenin anyqtaǵan.

«Býrnooktıabrskoe» qa­la­shyǵynan tabylǵan bul bassúıek týraly da túrli boljamdar bar. Arheolog Es­kendirbek Tórebekov bassúıek buryn Qańǵy kóseminiń saraıy bolǵan jerden tabyl­ǵanyn aıtady. Tarıhı derek­terge súıensek, kezinde mun­da ómir súrgen halyqtyń deni egin sharýashylyǵymen aı­nalysqan. Al qazba jumys­tary kezinde mamandar bul jerden 3500 artefaktini qum­nyń arasynan arshyp alǵan. Jergilikti bıliktiń jospary boıynsha atalǵan qalashyqty bolashaqta týrıstik ortalyqqa aınaldyrý kózdelip otyr eken. Keleshekte kóne tarıhı meken elimizdiń sakraldy oryndar kartasyna da engizilýi múmkin.

Negizinen Barkýab qa­la­­syndaǵy qazba jumys­ta­rynyń jańa kezeńi ótken jyly bas­talǵan bolatyn. Qaz­ba ju­mystary barysyn­da bul jerden taǵy da adam­nyń úlken bassúıegi tabylǵan edi. Tipti, ǵalymdar bul bassúıekti ataq­ty Kır patshanyń bas­súıegi bolýy da múmkin degen boljam jasaǵan. Alaıda, bas­súıektiń bolmysy men bitimi keıbir ǵalymdardyń basqasha tujyrym jasaýyna da yqpal etken. Kezinde mundaı úlken bassúıek ejelgi Mysyr aı­maǵynan da tabylǵan eken. Búgingi tańda bul bassúıekti Qy­taı eliniń ǵalymdary zert­teýde. Mundaı derekter­ge qarap, búgingi Jýaly aýma­ǵynda erte zamanda alyp adamdar ómir súrgen degen de baılam jasaýǵa bolady.

 

Jambyl oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Sabannan jasalǵan qalashyq

Aımaqtar • Keshe

Aýylǵa kel, jas dáriger

Aımaqtar • Keshe

Tarıh. Tulǵa. Túrkistan

Rýhanııat • Keshe

Adamdyqtyń qaınary

Rýhanııat • Keshe

Berik Ýálı: Abaı men Alash

Rýhanııat • Keshe

Elimizdiń birqatar aımaǵynda joldar jabyldy

Qazaqstan • 19 Qańtar, 2020

Baıanaýylda boranda joǵalǵandar tabyldy

Aımaqtar • 19 Qańtar, 2020

Uqsas jańalyqtar