Aımaqtar • 13 Qańtar, 2020

Nıkolskıı bazary – tarıhı mańyzy bar eskertkishter sanatynda joq

9 retkórsetildi

Almaty qalasy ákimdigi úshin trend taqyryp – shahardyń tarıhı kelbetin saqtaý.Qalalyqtardyń «saqtaıyq» dep kózdiń qarashyǵyndaı qorǵap otyrǵan nysandardyń basym kópshiligi ortalyqta ornalasqan. Apta basynda sonyń biri «Nıkolsk bazary súriledi» degen máselege eriksiz nazar aýdarýǵa týra keldi. Qala ákimdiginiń buǵan qatysty kózqarasy 2018 jyldyń basynda-aq belgili bolatyn. Biraq «qalanyń ortasyndaǵy bazar súrilip jatyr. Onymen birge Almatynyń tarıhy súrilip jatyr» degen aqparat ǵalamtor aıdynyn kezip ketti.

«Qazir qurylys kompanııasy bazar ornalasqan jerdi bosatyp berýdi surap jatyr. Olardyń da óz sharttary, óz josparlary bar. Olar munda kelgende, birden jer qazýǵa kirispeıdi. Konteınerlerdi ákelip, ınjenerlik jelilerdi syrtqa shyǵarý kerek. Bólshekteý jumystary júrgiziledi jáne bul kem degende eki aıǵa sozylýy múmkin» delingen Almaty ákimdigi taratqan aqparatta.

Almatylyqtar «Nıkolsk» dep atap ketken bazarǵa jaqyn jerde Svıato-Nıkolskıı shirkeýi men Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy gúlzar bar. Bazar ákimshiligi jýrnalıstermen kezdesken kezde jumystaryn jyl aıaǵyna deıin ǵana jalǵastyrýǵa múmkindik beretin habarlama alǵanyn aıtty.

Bazar basshylyǵy 12 kásipker­diń jumystaryn basqa jerde jalǵas­ty­ratynyn jetkizdi. Qala ákimdigi olar­dyń jumyspen qamtylýyn, Alma­tydaǵy ózge bazarlardan oryn alýyn­ óz jaýapkershiligine alyp otyr. Iаǵnı, «Nıkolskiniń» birde-bir kásipkeri jumyssyz qalmaıdy. Mundaı qujat bazarda saýda jasap turǵan kásipkerlerge de berilgen. 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap jańa saýda úıiniń qurylysy bas­talady.

Qalanyń sáýletshileri «Nıkolsk» bazarynyń tarıhy Almatynyń tarıhy úshin asa mańyzdy ról atqara qoımaǵanyn aıtady. Olardyń tú­sindirýinshe, bazardyń «ataq-dań­qy­nyń» básin asyryp turǵan faktor – qasyndaǵy Qasıetti Nıkolsk shirkeýi. Osy shirkeýge qatysty biz biletin má­limet – Turar Rysqulovtyń Almaty kópesteriniń biri Prıhodkanyń erke uly Arkadıı Prıhodkany shirkeýge alyp keletini, býyny qatpaǵan balany shoqyn dep májbúrlese de aýlaǵa shyǵyp ketip, qojaıyndaryn syrtta kútip turatyny... Sáýletshi Almas Ordabaev bizben áńgimesinde bazardy súrip, ornyna zamanaýı úlgidegi saýda úıin salýdan eshbir ábestik kórip turmaǵanyn aıtady. Sebebi etek-jeńi salbyrap turǵan árbir bazardyń jalyna jarmasyp, qorǵaı beretin bolsaq, aty-zaty belgisiz mundaı bazarlar júzdep sanalady.

Al jazýshy Halıd Amın jýrnalıs­termen kezdesken kezde bazardyń súrilýi ataqty «Prıvoz» bazaryn súrgenmen birdeı ekenin aıtypty. 1920-1950 jyldary almatylyqtardyń turmystyq deńgeıdegi sharýalaryn sheship alýǵa osy bazar sebep bolypty. Olar osy bazarǵa kelip, altyn, kúmis áshekeılerin azyq-túlikke aıyrbastap, jan saqtap qalǵan. Desek te, 90 jyldyq tarıhy bar bazar ashyq saýda naryǵyndaǵy básekelestikke tótep bere almaǵanyn moıyndaýymyz kerek. Bazardyń aksıonerleri saýda or­nynyń ınfraqurylymyn zama­naýı­landyrýǵa umtylǵan joq. 1990 jyl­dar­daǵy jaıma bazar deńgeıinen ári asa almady.

«Nıkolsk» bazary týraly málimet­ter ǵalamtor kózderinde kóp: 1942 jyly munda Profýra laqap atymen tanymal bolǵan Tamarý Fastovskaıa asa qat taýarlardy úsh ese qymbat baǵasymen sat­qany úshin ustalyp, atylǵan.

Aqparat quraldarynyń málimetinshe, Almaty qalasynda 757 qundy tarıhı ǵımarat anyqtaldy. Qoǵam qorǵaýy ke­rek dep tapqan tarıhı eskertkishter qa­tarynda «Nıkolsk» bazary joq. Demek, ol qasyndaǵy shirkeý básin asyryp turǵan kóshe bazary deńgeıindegi saýda orny. Qala bıliginiń ony súrip tastap, oıyn-saýyq keshenin salaıyn degen nıeti joq.

Aldaǵy birer jylda bazar ornynda burynǵy ataýyn saqtap qalǵan zama­naýı saýda úıi salynyp, qalaǵa kó­rik beretin sáýletti ǵımarattardyń qata­ryn tolyqtyrady. Qala bıligi onyń qury­lysyn jobalaý kezinde Almatynyń shy­ǵys­tyq-azııalyq kelbetine basymdyq beriledi dep otyr. 

Almatyda bazarlardyń súrilýi jańa­lyq emes. Sebebi kóbiniń qurylysqa qa­tys­ty zańdardy óreskel buzǵany belgili bol­dy. Bul degenińiz – bazar ornalasqan aýmaqtyń shekteýli jerden asyp ketýi. Ol azdaı, erejege sáıkes kólik turaqtary múl­dem salynbaǵan. Sondyqtan qala ákimdigi tizege batyryp bolsa da bazar reformasyn júrgizýdi qolǵa aldy. Eger osy reformasy sátti iske assa kólik tyǵyny azaıyp, Almatynyń ajary qaıta qalpyna kelgeli tur. Sapasy syn kótermeıtin bazar­lardyń ornynda sándi de sáýletti saýda núkteleri ashylmaq. Aıtpaqshy, Almatyda súrilmeıtin, talapqa saı kele­tin bir ǵana bazar bar eken. Bul – «Kók bazar».

Alaıda, bul bazardyń da bir kemshiligi – kólik qoıatyn jeri joq. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta «Kók bazarda» jerústi jáne jerasty kólik turaqtaryn salý qurylysy júredi.

Al qalǵan bazarlar ret-retimen súri­ledi. Ony «tarıhı nysan» dep attan salý­dyń jóni joq.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Bul – jańa ekonomıkalyq baǵyt

Qoǵam • Búgin, 07:12

Ýhandaǵy 61 stýdent elge qaıtady

Qoǵam • Búgin, 07:04

Traktormen kelgen feldsher

Aımaqtar • Búgin, 07:00

Tolǵaq qyssa, qarly boranǵa qaraı ma?!.

Aımaqtar • Búgin, 06:55

Sabaq toqtady, joldar jabyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:53

Qar qalyń, qaýip kóp

Aımaqtar • Búgin, 06:51

Yrǵyn qar yryq berer emes

Aımaqtar • Búgin, 06:50

143 jolaýshy qutqaryldy

Aımaqtar • Búgin, 06:47

Máselelerdi birigip talqylady

Qoǵam • Búgin, 06:45

Jyraqtaǵy juldyzdar

Qoǵam • Búgin, 06:43

qolań kúńkili

Rýhanııat • Búgin, 06:41

Ázİl-ospaq, syn-syqaq

Qoǵam • Búgin, 06:39

Tońazytqyshtyń topalańy

Rýhanııat • Búgin, 06:38

Qojanasyr hıkaıalary

Rýhanııat • Búgin, 06:35

Shaıtannyń kókesi

Rýhanııat • Búgin, 06:34

Shyǵystaný ǵylymynyń jańa jetistigi

Rýhanııat • Búgin, 06:31

Tarbaǵataıda dárilik shópter kóp

Qoǵam • Búgin, 06:29

Elektiń sory – alty valentti hrom

Qoǵam • Búgin, 06:27

Taksı jáne toıymsyzdyq

Qoǵam • Búgin, 06:14

Hakim tutynǵan jádigerler

Abaı • Búgin, 06:10

Balabaqsha bos tur

Qoǵam • Búgin, 06:00

AÁK: jańa tártip tıimdi me?

Medısına • Búgin, 05:56

Árbir tapsyrma oryndalýymen qundy

Úkimet • Búgin, 05:54

Uqsas jańalyqtar