Qoǵam • 15 Qańtar, 2020

Partızandar

669 retkórsetildi

Sonaý kúndeı kúrkirep ótken surapyl soǵysta oq boraǵan, otqa oranǵan maıdan dalasynda fashıstermen jan berip, jan alysyp shaıqasqan jaýyngerlermen birge Uly Jeńiske partızandar da úlken úlesin qosqany tarıhtan belgili. Jaý tylynda jasyryn júrip, ozbyr oıly basqynshylardyń janyn murnynyń ushyna keltiretin, úreıin ushyryp, shoshytyp oıatatyn halyq kekshilderi nebir aýyr aıqasta olardyń adymyn ashtyrmaı oıran saldy. Biraz aýmaqty basyp alyp erkinsigen, esirgen dushpannyń talaıyn jer jastandyrdy. Ásker, qarý-jaraq tıelgen júk poıyzdaryn qulatty, derevnıalardaǵy toptap qyrylǵan jazyqsyz beıbit halyqtyń jaqyndaryn jubatty, Otanyn satqandardy (mundaılar da kezdesti ǵoı) sulatty...

Ýkraına, Belorýssııa ormandarynda, Reseı jerinde, tipti Eýropa elderindegi jaý tylynda áreket etken partızandardyń ishin­de júzdegen qaharman qazaq­stan­dyqtyń bolǵanyn da jaqsy bilemiz.

Myna sýrette sol bir er eti­gimen sý keshken, at aýyzdyǵymen sý ishken soıqan soǵysta qar tósenip, muz jastanǵan, batyr­lyq pen erliktiń eren úlgisin kór­setken tórt qazaq partızany beınelengen. Atap aıtsaq, olar Ǵalym Ahmedııarov (soldan ońǵa qaraı) Qasym Qaısenov, Toqtaǵalı Jangeldın jáne Úsenbaı Tastanbekov.

Sýret 1965 jyly 6 mamyrda, týra jeńis merekesiniń 20 jyl­daǵy qarsańynda túsirilgen. Qaı jerde, qandaı jaǵdaıda, anyq­taý múmkin bolmady. Se­bebi Úsenbaı atanyń jeke mu­ra­ǵa­tynan alynǵan sýrette aty-jón­deri, jyly, kúni ǵana ja­zylǵan. О́zimizdiń oıymyz­sha, kos­tıým kıip, galstýk taq­qan­daryna qa­ra­­ǵan­da bir saltanatty shara ke­zinde ári burynǵy astanamyz Al­matyda túsirilgen-aý...

Halyq qaharmany, dańqty Qasym Qaısenovty el-jurty erek­she súıgen, áli de rýhyn aı­ryqsha ardaqtaıdy. Toqta­ǵalı Jangeldınniń kezinde partızandyq joryqtary týraly birneshe kitaby shyqqan. Ǵa­lym Ahmedııarov ta Otan úshin keýdesin oqqa tosqan maıdan­ger­diń biri ǵoı. Al ózimiz jaqsy bile­tin qarasaılyq júz jasaǵan qarııa, soǵys ardageri (2019 jyly sáýir aıynda dúnıeden ótti) Úsenbaı Tastanbekov kim bolǵan edi, endi osyǵan az-kem toqtalsaq deımiz.

Úsenbaı ata Baqtııaruly tanki­shi retinde qan maıdannyń qaq ortasynda júrgen, qaharly partızan da bolǵan. Ol kisiniń «Jalyndy kúnderdegi jazýlar» atty kitaby jaıynda Qasym Qaısenov: «...Kóp jyl­dar ótkennen keıin, bas­tan ke­shirgenderin oı eleginen ót­kiz­gennen keıin sol surapyl so­ǵys­ta jaý tylynda shaıqasqan par­­tızandar T.Jangeldın, Á.Shá­ri­pov, N. Kóshekbaev, Ú.Tas­tan­­­bekov óz estelikterin jazdy.

...Kitapty oqyp shyqqannan keıin avtordyń kim ekenin ańǵarý qıyn emes. Bul – Uly Otan soǵysynyń batyr partızany, armııamyzdyń tájirıbeli de bilgir, tapqyr komandıri Úsenbaı Tastanbekov. Ol «Qyryq jyl qyrǵyn bolsa da ajaldy óledi» degendeı, ajal aýzynan aman qalyp, sol soıqan soǵystyń tiri kýágeri retinde jas urpaqqa sol jyldardyń shyndyǵyn jetkizip otyr» dep pikir jazǵan.

Ú.Tastanbekovtiń Jambyl, Eń­bek­shiqazaq, Qaskeleń aýdan­dyq gazetteriniń redaktory bol­ǵanyn, shákirtteriniń ishinde tu­ma jyrdyń tunyǵy, uly aqyn Tumanbaı Moldaǵalıev (al­ǵashqy óleńderin jarııalaǵan), án óleńiniń klassıgi Nursultan Álimqulov, jazýshylar Muhamet­jan Etekbaev, Zamanbek Jákenov, belgili jýrnalıst Jumash Ar­ǵyn­baev, ataqty fototilshiler Saı­laý Pernebaev, Nurmanbet Qı­zatov, kóp jyl «Sosıalıstik Qazaq­stannyń» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») Shymkent obly­syndaǵy menshikti tilshisi qyz­metin atqarǵan Altynbek Jol­dasbekov bar ekenin de aıta ket­kenimiz jón. О́zi Almaty ob­lysynyń, Qarasaı aýdanynyń qurmetti azamaty atanǵan edi, naǵyz ana tiliniń janashyry edi...

 

Berikbaı QADYQOV,

jýrnalıst 

 

Almaty oblysy,

Qarasaı aýdany

 

Sońǵy jańalyqtar

Elbasy Túrkııa halqyna kóńil aıtty

Qazaqstan • Búgin, 14:17

Elektiń sory – alty valentti hrom

Ekologııa • Búgin, 14:05

BQO polısııasy 440 otbasyn tekserdi

Aımaqtar • Búgin, 13:20

Túrkııada jer silkinisi boldy

Álem • Búgin, 10:14

Qyzylorda: Qazalydaǵy qonys toı

Aımaqtar • Búgin, 09:07

Uqsas jańalyqtar