Rýhanııat • 15 Qańtar, 2020

Naýyrzymdaǵy tamyr músinder

36 retkórsetildi

Qostanaı oblysyna qarasty О́leńdi eldi mekeni – Naýyrzym qoryǵynyń bir pushpaǵynda jatqan shaǵyn aýyl. Kezinde «Sosnovskıı» keńshary dep atalǵan. Biraq qaıysyp jatqan qalyń qaraǵaıy joq. Kóne kózderdiń aıtýynsha, 1962 jyly keńshar irgesi qalanyp jatqanda oblys ortalyǵynan shyqqan bir basshy jolaı ósip turǵan jalǵyz qaraǵaıdyń túbine toqtap, tynys alǵan. Sodan keńshar «Sosnovskıı» atalyp ketken.

Bul aýyldyń qaraǵaıy bolma­ǵan­men, qaraǵaıdan bıik tulǵalary kóp. О́leńdiniń qut-berekesin qo­ryp, ár nárseniń jón-josyǵyn sil­tep otyratyn kópke es qazynaly qarty – Ańsaǵan Tórın aqsaqal. Aýyl­dyń aqylmany da, bata­góı qarııasy da ózi. Búginde jetpisti eńserińkirep, seksenniń seńgirine bet alǵan. Biraq áli tyń. Qımyly – shıraq. Oıy – sergek. Kókiregi – kómbe, qoly altyn, isi – ónege. Bir boıynda birneshe óner toǵysyp jatyr.

– Bul aýyldyń О́leńdi atalýy aýyl irgesine tıip jatqan kólge baılanysty. Kóldi aınala malǵa juǵymy mol óleń shóp ósedi, – deıdi qarııa.

Osy О́leńdide álemde joq keremet bir mýzeı bar ekenin kim biledi eken? Áı, eshkim bilmeıdi-aý. Ańsaǵan Tórınniń úıine bas suqsańyz kádimgi faýna áleminiń ǵajaıyp qushaǵyna súńgigendeı bolasyz. Ańsaǵan ata úıiniń úlken bir bólmesin bosatyp, mýzeı jasap qoıǵan. Ishi tolǵan Naýyrzym qoryǵyn mekendeıtin ań-qus, jan-janýar, jándikterdiń aǵash tamyrynan qashalǵan músini. Kompozısııalyq músinder de bar. Mundaı bir músinge birneshe ań-qus beınesi qashalǵan. Usta ár músinge arnaıy ańyz-oqıǵa oılap taýyp, ony bir shýmaq óleńge aınaldyryp, qaǵazǵa túsirip, músinniń bir shetine qystyryp qoıypty.

– 1997 jyly keńshar tarap, jumyssyz qaldyq. Burynǵydaı emes, bos ýaqyt kóbeıdi. Birde qarsy bet kóshedegi kórshilerim  Telman men Tólesh terezeleriniń aldyndaǵy terekterdi kesip, tamyryn traktormen sýyryp alyp, bizdiń úıdiń artyna shyǵaryp tas­tapty. Baryp qarap turdym. Bir ýaqytta álgi tamyrlarda ádemi fıgýralar turǵanyn ańǵardym. Janymda Aslan degen nemerem bar. – Áı, Aslan, úıdiń janynda sákiniń ústinde ara tur, alyp kelshi,  – dep jumsap jiberdim. Álgini qol aramen kesip kórip edim, bolmady. Úlken ara kerek boldy. Odan úlken arany alǵyzyp, bir jaǵyn balaǵa ustatyp, ekeýlep eki-úsh saǵat degende kózime túsken tamyr­dy kesip aldym. Úıge alyp ke­lip, jonyp, áp-ádemi músin jasap shyǵar­dym. Oǵan ekinshisi qo­syl­dy. Osy­laı­sha eselene berdi. Usta­lyq ta shyǵar­ma­shylyq sııaqty. Kóńil­diń kúıin qalaıdy, – deıdi Ańsaǵan aqsaqal.

Qý tamyrdyń boıyna qan júgir­tip, tirshilik syılap, til bitirgen Ańsa­ǵan ustanyń mýzeıinde bú­gin­de 200-den astam qolóner týyndy­sy bar.

Ańsaǵan aqsaqal eldiń, jer­diń tarıhy, odan qaldy aýyl ómi­ri men adamdar arasyndaǵy qarym-qatynas, adamgershilik qundylyqtar sııaqty taqyryptarǵa aýyq-aýyq qalam tartyp, óleń de jazady.

– Bir kúni Aman degen joldasym bir kishkentaı ǵana kitapsha alyp kelipti. Syrtynda «Qoıshylar» degen jazýy bar. Avtory – Erkin Ibitanov. Oqyp kórip em, endi, sóz joq, óleńderi tamasha! Qaıta-qaıta oqı beremin. Erkin óleńderiniń áserimen ózim de janymnan óleń shyǵara bastadym, – deıdi ol.

Búginde Ańsaǵan Tórınniń kólem­di bir kitapqa júk bolarlyq óle­ńi bar. Aq qaǵazǵa marjandaı tizip sııamen jazǵan óleńderiniń bar­lyǵyn qarııa asa uqyptylyqpen kádim­gi qalyń jýrnal sııaqty etip tigip, qattap qoıǵan. Bul óleń­der­­­d­iń deni el men jer taǵ­dy­ry, el adam­darynyń minez-bol­my­sy, týǵan jer tabıǵaty, óske­leń ur­paq­qa nasıhat, t.b. taqy­ryp­tar­dy qam­tı­dy.

1

 

Nurqanat Qulabaev,

jýrnalıst

 

Qostanaı

 

Sońǵy jańalyqtar

Teatrdyń onlaın tartýy

Rýhanııat • Keshe

Úı janýarynan vırýs juǵa ma?

Koronavırýs • Keshe

Aqmolada taǵy bir naýqas anyqtaldy

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar