Qoǵam • 19 Qańtar, 2020

Qazaqy tanym jáne ekologııa týraly kitap oqyrmanǵa jol tartty

472 retkórsetildi

Astanada ekosana men mádenıetti qalyptastyrýdy maqsat tutqan «Esosophy nemese kıeli tabıǵat» kitabynyń tusaýkeseriótti. Qazaqstanda alǵash ret qolǵa alynyp otyrǵan erekshe joba «Otbasy hrestomatııasy» qorynyń kezekti jumysy. Qazaq halqynyń dástúrli nanym-seniminde, ádet-ǵurpynda jaqsylyqtyń jyrshysy, yrys-quttyń nyshany sanalatyn kıeli jan-janýarlar týraly ańyz-áńgimeler jeńil baıandalyp, jas urpaqty tabıǵatty aıalaýǵa, súıýge shaqyrady.

Jınaqta ejelgi túrki dáýirinen bastalatyn qazaq folkloryntabıǵat jáne janýarlar álemi týraly qyzyqty mıfter, ańyzdar jınaqtalǵan.Osy arqyly ań-qus pen ósimdikterdiń ereksheligin ańyz, qıssa túrinde baıandap, qorshaǵan ortaǵa sakraldi mán sińirýdi kózdeıdi. Ideıany usynǵan Baǵdar Qudııar bolsa, jınaqty ázirleýge dintanýshy Muhıt Tólegen, dintanýshy magıstr Ádilbek Nábı jáne fılologııa magıstri Sáken Nurqabekuly syndy avtorlar atsalysqan. Kitap etnopedagogıka ǵylymyna qyzyǵatyn mektep oqýshylaryna, stýdentter men ǵalymdarǵa arnalyp otyr. Al joba avtory, PhD doktoranty Sanjar Kerimbaıdyń aıtýynsha, ekosofııa dep qorshaǵan ortany mán men mazmunǵa toltyrýdy aıtady ári zańdyq shekteýlerdi kúsheıtip, aıyppuldardy arttyrýmen ekologııany qorǵaý máseleleri birjaqty sheshilmeıdi. Sondyqtan azamattardyń boıynda eko-mádenıet qalyptastyrýdy kózdeıtin ekosofııa ǵylymy osy olqylyqtyń ornyn toltyrýdy maqsat etetindigin tilge tıek etti.

Jan alysyp, jan berisip júrgen Erlan Men Qanyshtaı batyrlarymyz bostan bosqa qaza tapqan joq. Bolmys (human being) sanaly túrdi fılosofııamen ózin emdemese qorshaǵan ortań da, ormanyń da osylaı qırap, tozyp, tonalyp, órtenip kete beredi. Otbasy hrestomatııasy jigitteri osyndaı qaýiptiń aldyn alýǵa qamdanyp baqty. Eki kún buryn oılaǵan, bir kún buryn boljaıdy degen. Ekosofııa degen órkenıettiń tyń salasy qazaq qoǵamyna sińip bastady. Muny ǵylymda sýbekti men obektıvti álemniń dostasýy deıdi. Iаǵnı, adam qorshaǵan ortamen ne istese durys baılanys ornata alady? Tabıǵat pen adamnyń arasy Kıe, Mán, Logos arqyly ǵana baılanady. Ony ǵylymda Web of meaning ıaǵnı Hıkmet órnegi dep ataıdy, – deıdi Sanjar Kerimbaı. Jıynǵa qatysqan L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti Omar Jálel halyq uǵymyndaǵy týǵan jer, ósken el, atameken, aıaýly ólke, aýyl syndy qasterli túsinikter týraly aıta kelip, qorshaǵan orta men qoǵam arasyndaǵy ara-qatynas tabıǵatyn saqtaýǵa baǵyttalǵan búgingideı jıynnyń mańyzynyń zor ekenin atady.

Kitap balalardyń tiline arnalyp jazylǵan. Balalarǵa arnalǵandyqtan aldaǵy ýaqytta osy kitapty mektep baǵdarlamasyna engizý týraly usynys jasaý josparda bar. Ázirge 3 myń danamen shyqty, suranys bolsa taǵy da shyǵaratyn bolamyz. Erekshe aıtyp ketetin jaıt, biz bul týyndyny tabıǵat janashyrlary men qorǵaýshylary, kıeli kıikterdi qorǵaımyn dep jazataıym bolǵan otandastarymyz Erlan Nurǵalıev pen Qanysh Nurtazınovtyń rýhtaryna arnap otyrmyz, deıdi kitap qurastyrýshylarynyń biri, psıholog Seıilbek Myrzabaev.

Ekosofııa uǵymyn 1973 jyly ǵalym Arne Ness ǵylymı aınalymǵa engizdi, maǵynasy tabıǵattyń kıeli mánine úńilý degenge saıady. Qazir álemniń aldyńǵy qatarly damyǵan elderi ekosofııany mektepte qosymsha pán retinde engizip jatyr. Sebebi jer shary – adamzattyń ortaq úıi, ortaq dúnıesi. Ony qorǵaý úshin jumyla kirisý kerek. Sondyqtan qazaq aıryqsha qasterleıtin obal men saýap, kıe men qasıet uǵymdaryn óskeleń urpaq qana emes, eresekterdiń sanasyna da tereń sińdirý órkenıetti qoǵamǵa qalyptastyrý jolyndaǵy eń bir qat dúnıe bolyp turǵany ras.

1

Sońǵy jańalyqtar

Eljan Birtanov Qytaı elshisimen kezdesti

Qazaqstan • Búgin, 19:17

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:56

Semeıde stýdentter jataqhanasy órtendi

Aımaqtar • Búgin, 17:40

Memleket basshysy birqatar kezdesý ótkizdi

Prezıdent • Búgin, 17:08

Qańǵybas ıtter de qorǵalatyn boldy

Aımaqtar • Búgin, 12:04

Barlyq másele ashyq aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:56

Tenderdi maıshelpek kóredi

Saıasat • Búgin, 06:55

Uqsas jańalyqtar