Rýhanııat • 21 Qańtar, 2020

Qazaqy as: dástúr men dám

66 retkórsetildi

Ulttyq dástúr men jergilikti erekshelik qarqyndy kúsheıip, qandaı da bir el týraly pikir qalyptastyrýda qaı kezde de ulttyq taǵam erekshe mańyzǵa ıe. Sondyqtan da bolar, búginde san alýan mázirdegi taǵamnyń túr-túri zamanaýı mádenıettiń qyzǵylyqty úrdisteriniń birine aınalyp úlgerdi. Osy oraıda ázirlenýi bylaı tursyn, ataýynyń ózi umyt qala jazdaǵan kádeli ári orny bólek ulttyq taǵamdarymyz týraly as máziri jınaqtalyp, qalyń oqyrmanǵa jol tartýy kóńil qýantarlyq is boldy.

Elordada tusaýkeseri ót­ken «Qazaqy as: dástúr men dám» kitaby taǵamtaný sa­la­synyń mamandary men teh­nologtarǵa, etnograftarǵa, so­nymen qatar jalpy ulttyq ta­ǵamǵa qyzyǵýshylyq tanyt­qan oqyrman qaýymǵa arnalyp otyr. Atalǵan kitapta qazaq ta­ǵamdary týraly ǵa­syr­lar boıǵy qorshaǵan or­taǵa beıimdelý tá­jirıbesi jı­naqtalyp, salt-dás­túr erek­sheligi retinde kó­rinis tap­qan. О́ńirlerge zert­­teý eks­pe­dı­sııasyn jó­nel­­te otyryp, umytylýǵa shaq qalǵan, áıtse de áli de qol­danystan tús­pegen 200-den as­tam taǵam týra­ly málimet el aýy­zynan jazyp alynǵan.

Kitap avtory – etnograf, Ult­tyq mýzeıdiń «Halyq qa­zynasy» ǵylymı-zertteý ıns­tıtýtynyń materıaldyq emes muralarynyń jetekshisi ári QazaqGeography, res­pýb­­lı­kalyq qoǵamdyq bir­les­tiginiń múshesi Áıgerim Musa­ǵajınova, al fotosýretke tú­sirgen – Dınara Júnisova. Sondaı-aq kitaptyń jaryq kó­rýine septigin tıgizgen ári eks­pedısııalyq jumystardy ótkizýge, kitaptyń basylyp shy­ǵýyna Integra construction kz JShS, «ERG Kómek» qo­ry, sonymen birge Rashıd Kú­zem­baev, Dıas Súleımenov, Bo­lat Smaǵulov, Jaras Izǵu­lov, Jarqynbek Bekbaýov, Abaı Júnisov syndy azamattar úl­ken yqpal etken.

– Áıgerim óziniń komandasymen birge Qazaqstannyń aı­maq­taryn túgel aralap shyqty. Qazaq ashanasy dese kóz al­dymyzǵa et pen qýyrdaqty ǵana elestetemiz. Osy turǵyda baı mádenıetimizdi ulttyq ta­ǵamdarymyz arqyly kórsetýge tamasha múmkindik týdy. Ke­zinde atalǵan jobanyń bas­tamashysy bolǵan «Qazaq Týrızm» ulttyq kompanııa­syna alǵysymyz zor. Osy jol­da jobany qoldap, qa­zaq má­denıetiniń nasıhaty­na beıjaı qaramaıtyn bir­qatar janashyr azamatpen tanystyq, – degen QazaqGeography respýb­lı­­­ka­lyq qoǵamdyq birles­ti­­gi­niń tóraǵasy Janna Mu­hamedjanqyzy jarty jyl­dan astam ýaqyt iske asy­rylǵan ekspedısııa men ki­tapty daıarlaý jumystaryna atsalysqan jandarǵa alǵys bildirdi.

– Bul jeke bir adamnyń ǵana emes, úlken ujymnyń yn­tymaǵymen iske asyrylǵan dúnıe. Qazirgi kúni ulttyq ta­ǵamdarymyzdy tanymal etý – basty mindet. Kúndelikti kúı­beńmen júrgende de qara­paıym ádetke aınaldyryp, taǵamnyń mańyzdy ulttyq qundylyq ekenine nazar aýdarýymyz tıis. Biz tek alǵashqy satysyn ǵana iske asyrdyq, ony ári qaraı damytyp, keńinen taratý keleshektiń en­shisinde, – degen etnograf, kitap avtory Áıgerim Musa­ǵajınova halyqaralyq deń­geıde tanymal bolýy úshin ulttyq dastarqanymyzdyń áleýeti zor dep sanaıtynyn jet­kizdi. Onyń aıtýynsha, Sol­tústik óńir men Mańǵystaý aıma­ǵynda taǵamnyń ózin ǵana emes, paıdaly qasıet­te­rin uzaq merzimge saq­taı­tyn ári as ázirleýge qa­tys­ty ádister saqtalǵan kóri­nedi. Máselen, Soltústik Qazaq­­­stan aımaǵynan jetken «О́k­pe sút» taǵamy erekshe ǵuryptyq mánge ıe. Renish saq­taǵan aǵaıyn-týystyń ara­syn jaqyndastyryp, tatýlastyrý úshin, ıá qandaı da bir ókpe-nazdy tarqatý maq­satynda jasy úlken áıel adam ázirleıtin bolǵan. Aq­saqaly bar úlken áýlet bereke-birlikti nyǵaıtý úshin tońteris júrgen aǵaıyndy shaqyryp, osy taǵamdy aldyna tartqan. Taǵamdy ázirleý óte qarapaıym, ol úshin ókpeni óńeshimen alyp, óńesh arqyly ókpeni sútpen toltyrady. О́ńesh­ti baılap, baıaý otta bir saǵattaı pisiredi. Jal­py, dás­túrli as-aýqat halyq ómi­­rinde mańyzdy oryn alǵany sonshalyq, qonaqqa kór­setiler syı qurmettiń ba­sy ǵana emes, aýyzbirshilik pen bereke-bir­liktiń belgisi sanalǵan. «Qo­lynan dám tatý», «dám tuzy jarasyp», «dámnen úlken emes» degen syn­dy tirkester ar­qyly salt-joralarmen tyǵyz astasyp jatqanyn baı­qaımyz. «Ba­lalyq shaqtaǵy eń aıaýly estelikterimiz týǵan úıdiń qa­­byrǵasynda ázirlengen taǵam­nyń dámimen baılanys­ty ekeni ras. Usynylǵan albom qımas shaqtarǵa qaıta ora­lýǵa, endi bireýlerge taǵam ázir­leý isinde jańasha oı salady degen senimdemiz», deıdi kitap avtory Áıgerim Musa­ǵajınova.

Sońǵy jańalyqtar

Eljan Birtanov Qytaı elshisimen kezdesti

Qazaqstan • Búgin, 19:17

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:56

Semeıde stýdentter jataqhanasy órtendi

Aımaqtar • Búgin, 17:40

Memleket basshysy birqatar kezdesý ótkizdi

Prezıdent • Búgin, 17:08

Qańǵybas ıtter de qorǵalatyn boldy

Aımaqtar • Búgin, 12:04

Barlyq másele ashyq aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:56

Tenderdi maıshelpek kóredi

Saıasat • Búgin, 06:55

Uqsas jańalyqtar