Rýhanııat • 24 Qańtar, 2020

Ájeler mektebi

179 retkórsetildi

Bala tárbıesindegi qazaqtyń bir ozyq úlgisi – áje mektebi edi. Qazir ol joıylýdyń az-aq aldynda tur. Tipti «áje» degen janyńa jaqyn aıaýly ataýdyń ózi de kóp jaǵdaıda jalpyǵa ortaq «apaǵa» aýysqan.

Al biraq, áje tárbıesin kórgen azamattardy anadaıdan tanısyń. Eń basty ereksheligi sol, ondaı jan baryn­sha baýyrmal bolady. О́ıtkeni ájesi ondaı balany kóbinese qushaǵyna alyp, qashan kózi ilingenshe aınalyp-tol­ǵanyp, boıyn­daǵy bar jylýyn berip, baýy­ryna basyp jatatyn. Osyn­­daı qamqorlyq kórgen soń óren meı­i­­rimdi bolyp ósetin. Qolyndaǵy oıyn­­shy­ǵyn, táttisin bireýge berýge ty­rysatyn.

О́zimiz áje mektebin kórgenderdi dál osy – baýyrmal minezinen tanımyz. Qandaı qyzmette, qandaı laýa­zymdy atqaryp júrse de áje mekte­binen shyqqandar boıyndaǵy aıryq­sha jy­ly­lyǵynan kimnen tár­bıe alǵanyn bil­dirip turady.

Shesheler qansha talapshyl bolsa, ájeler sonshalyq jumsaqtyq kór­­setetin. «Osydan bala búlinip ketedi» de­gen túsinik bilmestikten týǵan. О́rke­nıettiń órine shyqqan ja­pondar da bóbekterin bes jasyna deıin erkeletip, ne istese de bizdiń ájelerimiz sııaqty betinen qaqpaıdy eken. Sodan japonnyń balalary artyq bolmasa kem bolǵan joq. «Balany bes jasqa deıin patshańdaı kút, 5-ten 15-ke deıin qulyńdaı jumsa, al 15 jastan keıin qurbyńdaı kór» degen danalyq solardan shyqqan. Árıne, erkeletýdiń de jóni bar, eshkim de shekten shyǵaryp jibermeıdi. Ájelerimiz de solaı bolatyn, esti erke bolsań – betińnen qaqpaıdy, al essiz bolyp bara jatsań, aq taıaǵy arqańnan sart ete qalady...

Japondar bóbektiń erkelep, erkin oınap-kúlgenin qalaıtyny – olardyń ómirdi ózdiginen tanysyn degenge saıa­dy eken. Erkindikte bárin de óz qolymen ustap, óz kózimen kórsin, sonda alǵan áseri mol bolady, tanymy zor bolady dep sanaıtyn kórinedi. Al on beske kelgen balany olar tolyq, derbes adam dep sanaıdy. Qazaq ta «on úshte otaý ıesi» demeıtin be edi? Ájelerimiz de osy kezden úı ıesi bolýǵa úndep, senim bildirip, kelin ákelgenniń, qyzyq kórsetkenniń, bópe súıgenniń qyzyqtaryn áńgimelep otyratyn edi ǵoı.

Balanyń erte damyp, eseıýin qaz­ir ǵylym da jetistikke sanaıdy. Damý­dyń jolyna erte bastan túsý kerek­tigin de alǵash usynǵan halyq­tar­dyń biri japondar eken.

Uzaq jyldar orystyń yqpalynda bolyp, solardyń tárbıelik salttaryn boıymyzǵa sińirgen bizdiń kóptegen zamandasymyz áje mektebinen kemis­tik tappaqqa tyrysady. Balany erte eseıtýdi de ondaılar qatelik sanap, úlkenderdiń áńgimesin estirtpeýge, úıdegi úlken-kishili problemalardan alys ustaýǵa tyrysady. Bul ja­s­­­ós­­pirimdi sol balalyq qalpynda qal­dyryp, eshteńeden habarsyz, tek ata-anasy aıtqan áńgimelerge ǵana maldanýǵa úndeıdi. Budan balanyń ómirge degen kózqarasy damı almaı qalady. Árıne qazirgi, ınternet qolyna erkin tıgen bala ómirdiń barlyq qyrlaryn ózi kóredi. Biraq sonyń bári ájeniń áńgimesi sııaqty jumsaqtyqpen, jylylyqpen emes, dórekilikpen, raqymsyzdyqpen jetip, balanyń sanasyn qatygez, meıirimsiz qylyp qalyptastyrady. Ondaı balalardan keıin ne shyǵatynyn kórip júrmiz. Tipti qylmystyq jol­ǵa tús­peı, ýnıversıtetke túsip oqy­ǵan bolsa da keıin maman bolyp shyq­qanda, bastyq bolyp otyrǵanda bo­ıyn­da jylylyq, adamgershilik joq ekeni kórinip qalady. 

Qansha paıdaly bolsa da, qansha tıimdi bolsa da ájeler mektebin qaı­tadan qalpyna keltirý ońaı emes. Ol úshin analardyń ózi áje bolýǵa tár­bıelenýi, tyrysýy kerek. Árıne, qazirgi ájeler Muqaǵalı aıtqandaı, aq kımeshek, mási kımeı-aq qoısyn, biraq ájeniń ulaǵatyn boıyna sińirip, paıdaly qasıetteri men tárbıesin alýyna bolady. Arnaıy zerttep, ájeler mektebiniń ozyq úlgileri men tıimdi tustary terilip kitaptar jazylsa, eń­bekter jaryq kórse, sosyn qazirgi apa­lar arasynda kýrs­tar júrgizilse, ondaımen aınalysatyn úkimettik emes uıymdar paıda bolsa – ájeler mek­tebiniń qaıtadan ashyl­maıtyn nesi bar? Ol bizdiń Rýhanı jańǵyrýymyzǵa da qosylǵan úles bolmas pa edi?

 

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Ýálıhan QALIJAN (1948)

Basylym basshylary • Búgin, 16:57

Alysty jaqyndatatyn qurylǵy

Qoǵam • Búgin, 16:23

Qaıyrymdylyq – qasterli qasıet

Qoǵam • Búgin, 15:54

Almatydaǵy ıesiz jeliler qala balansyna beriledi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:49

Almatyda 39 medısınalyq uıym ashylady

Medısına • Búgin, 15:31

Basylym basshylary - Nurlan ORAZALIN (1947)

Basylym basshylary • Búgin, 15:24

Memleket basshysy Dáýren Abaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Jaqsylyq júrek jylytady

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Basylym basshylary - Ábish KEKILBAIULY (1939-2015)

Basylym basshylary • Búgin, 15:06

Mektep bitirýshi túlekter jol qurylysy salasymen tanysty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:03

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Uqsas jańalyqtar