Abaı • 24 Qańtar, 2020

Abaı murasyn jańasha zerdeleý kerek

55 retkórsetildi

Memleket basshysy Q.Toqaev uly oıshyl, danyshpan aqyn A.Qunanbaıulynyń týǵanyna 175 jyl tolýyna oraı «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasyn jarııalap, Abaı murasyn bolashaqta qalaı tıimdi paıdalaný, álemge tanytý, merekesin laıyqty atap ótý sekildi máseleler týraly oı qozǵap, óz oı-tujyrymdaryn ortaǵa saldy. Jurtshylyq ony asa rızashylyqpen qabyldady. О́ıtkeni Abaı – rýhanı kósemimiz. Onyń salǵan týra, ádiletti jolymen júrsek adas­paımyz. Onyń ilimi alǵa qoıǵan bıik murat-maqsattarymyzǵa jetkizýge kómektesedi.

Prezıdent Abaı murasyn qaıta zerdelep, halqymyzdyń rýhanı damýyna paıdalaný kerektigi jóninde qundy pikirler aıtty. Abaı álemi ulty­myzdyń sapasyn, oı-órisin, dúnıe­ta­nymyn damy­týǵa qyzmet etedi. Mem­leket al­dyn­daǵy basty mindet bilimdi, kemel, mádenıetti, zııaly, adam­gershiligi joǵa­ry adam qalyptas­tyrý bolyp tabylady. Osyndaı qa­sıet­terdiń bári Abaı eńbekterinen ta­bylady. Sondyqtan onyń ilimin qaıta zerdelep, ony jas urpaqty tárbıe­l­eý isine tıimdi paıdalaný kerek degen oıy asa quptarlyq.

«Júregimniń túbine tereń boıla, men bir jumbaq adammyn, ony da oıla», deıdi Abaı. Nege olaı dep aıtty eken? Abaı – jumbaǵy kóp adam.Son­dyqtan bolashaqta onyń jumbaǵyn, qupııasyn sheship, jurtshylyqqa usyný kerek. Q.Toqaev Abaıdyń danalyq oı-tu­jyrymdaryn qalyń buqara arasynda júıeli túsindirý qajettigin aıtty. «Bul úshin eń aldymen Abaıdy durys túsinip alý kerek» dedi. Irgeli, órke­nıetti el bolýymyz úshin Abaı iliminiń mańyzy zor ekenin, onyń eńbek­teri ultymyzdy jańǵyrtyp, jańa belesterge kóterilýde mańyzdy ról at­qara­tynyn eske saldy.

Osy kezge deıin Abaı shyǵarmalary týraly uly jazýshy M.Áýezovten bas­tap kóptegen ádebı shyǵarmalar, ǵylymı eńbekter, maqalalar jazyldy. Ǵalymdar ǵulama eńbekteriniń ıdeıalyq, tárbıelik, fılosofııalyq mazmunyn ashýǵa tyrys­ty. Alaıda kóp eńbek keńestik ıdeologııa sarynynda jazyldy. Sondyqtan qazirgi zaman talaby Abaı murasyna jańasha kózqaraspen qaraýdy qajet etedi.

Abaı – ultymyzdyń bas ıdeology. Ol adam bolyp qalyptasý úshin jas urpaqtyń zerdesine qandaı asyl qasıet­terdi sińirý, qaı baǵytta tárbıeleý, bolashaqta qaı baǵytpen júrý kerektigin aıtyp ketken ǵulama adam. Ultynyń boıyndaǵy mindi, kemshilikti aıaýsyz synap, odan arylý joldaryn kórsetip berdi. Bolashaqta ár adam óz boıyndaǵy jaǵymsyz ádetterdi joıýǵa umtylyp, qoǵamda oryn alǵan keleńsizdiktermen kúrese bilýi kerek.

Abaı – uly aǵartýshy. Týǵan halqyn oqý-bilimge, ǵylymdy úırenýge, ónerdi, kásipkerlikti ıgerýge shaqyrdy. Eńbekti dárip­tedi. Ǵylym-bilimi ozyq elderdiń tilin bilýge úndedi. Ony bilseń, kókirek kóziń ashylady, dúnıege kózqarasyń keńeıedi, bilimin, ǵylymyn bilýge jol ashylady dedi. Bolashaq jastardan úmit kútip, olardy qandaı baǵytta tárbıeleý kerektigin ósıet etip ketti.

Aǵartýshy Abaı «Tolyq adam» ıdeıa­syn usyndy. Qoǵam aldyna jan-jaqty jetilgen, kemel, bilimdi, zııaly, máde­nıetti, adamgershiligi joǵary, hal­qyna adal qyzmet etetin azamat tárbıe­leý máse­lesin kóterdi. Prezıdent bola­shaqta Abaı ýaǵyzdaǵan «Tolyq adam» tujy­rym­damasyn zerdelep, jurtshy­lyqqa usyný­dy Úkimetke mindettedi.

Uly oıshyl, ǵulama Abaı bir ult deńgeıinde qalyp qoımaı: «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep» degen gýmanıs­tik oıy ony álem aqyl-oıynyń ushar bıi­gine kóterdi. Barlyq ulttyń adam­daryn súıýdi, olarmen tatý-tátti ómir súrý­­di nasıhattady. Prezıdent Abaı ále­min jahan halyqtaryna jetkizýdi usyn­dy. Ol úshin onyń shyǵarmalaryn 10 til­ge aýdarý kerektigin, oǵan bilikti aýdar­ma­shylardy, ǵalymdardy tartýdy usyn­dy. Sonda Abaı shyǵarmalary ar­qyly álem halyqtary qazaqty tanı alady dedi.

«Eń aldymen, Abaıdy ultymyzdyń mádenı kapıtaly retinde nasıhattaýymyz kerek» degen Memleket basshysy­nyń oılary quptarlyq. Osyndaı shara­l­ar­dyń bári halqymyzdyń oı-órisin keńeıtip, ósip-órkendeýimizge negiz qalaıdy.

 

Kóshkinbaı ELIKBAEV,

bilim salasynyń ardageri, Tólebı aýdanynyń  qurmetti azamaty

 

Túrkistan oblysy,

Tólebı aýdany,

Qaratóbe aýyly

Sońǵy jańalyqtar

Taraz qalasy karantınge jabylady

Aımaqtar • Búgin, 21:48

Asqar Altaı. VIRÝS-MÝTANT (Novella)

Ádebıet • Búgin, 19:07

Tankerlerdiń qaıda baratyny belgisiz

Ekonomıka • Búgin, 18:32

Ár teńge úshin esep berýge daıynbyz

Ekonomıka • Búgin, 17:01

Esik nege «tesik»?

Qoǵam • Búgin, 15:25

Betperde kıgen kóktem - 5

Qoǵam • Búgin, 15:10

Qyzylorda oblysy: Taǵy 3 adam vırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 13:31

COVID-19 vırýsy mysyqtan tabyldy

Álem • Búgin, 12:03

Syrdarııaǵa jylanbalyq qaıdan kelgen?

Aımaqtar • Búgin, 11:32

Koronavırýs hám kóshe sýretteri

Álem • Búgin, 10:51

Uqsas jańalyqtar