Abaı • 29 Qańtar, 2020

Hakim tutynǵan jádigerler

105 retkórsetildi

Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik qoryq-mýzeıiniń uıymdastyrýymen Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵynda «Abaı mýzeıi jáne qoljazbalar álemi» taqyrybynda kórme ashyldy. Kórme aıasynda Nur-Sultan qalasynyń turǵyndary men meımandary úshin mýzeı qoryndaǵy Abaı Qunanbaıulynyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna qatysty tarıhı qujattar men arhıvtik derekter, qundy qoljazbalar, dombyrasy jáne aqynnyń 1885 jyly tarıhı ólketaný mýzeıine óz qolymen tapsyrǵan jádigerleri tanystyryldy.

Abaı tálimin jastar sanasyna myqtap sińirýdi maqsat etken taǵylymdy jıynǵa qatysqan el aǵalary men zııaly qaýym ókil­deri adamshylyq jolǵa tár­­bıeleıtin ósıet-naqylyn tar­­qata kelip, búgingi tańdaǵy ult­tyq bolmysymyzdyń, adamı maq­sat-mindet jolyndaǵy baǵyt-baǵ­dar ekendigine toqtaldy. Qol­jaz­balar jáne sırek kitap­tar ult­tyq ortalyǵynyń dırek­tory min­detin atqarýshy Nur­lan Ere­jepov kór­meniń el Pre­­zıdenti Qasym-Jo­mart To­qaev­­tyń aqyn, oıshyl, aǵartý­shy Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyl­dyq mereıtoıyn atap ótý tý­raly jarlyǵyna sáıkes, «Abaı já­ne XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» at­ty maqalasynyń aıasynda uıym­dastyrylyp otyr­ǵanyn jetkizdi.

– Prezıdentimiz Abaıdyń 175 jyldyǵyn merekeleý bo­ıynsha bergen birqatar tapsyr­malarynyń nátıjesinde qazirgi tańda elimizde aımaqtardan bólek respýblıkalyq kólemde 500-den asa is-sharalar josparlanyp otyr. Atqarylyp jatqan ju­mystardyń ishindegi eń mańyz­dysy Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» mýzeı-qoryǵyna ǵylymı-res­tav­rasııalyq jumystar júr­gizý, Abaı úıi-mýzeıiniń jan-jaq­­ty tanymaldylyǵyn art­tyrý is-sharalary sııaqty ir­geli ju­mystar atqarylyp jat­qany bári­mizge belgili, – degen ol «Qol­­jazbalar jáne sırek kitap­tar» ulttyq ortalyǵyndaǵy atal­­­ǵan baǵyttar boıynsha bir­qatar is-sharalar qolǵa alyn­ǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Ulttyq ortalyq qorynyń sırek basylymdar qatarynda Abaı Qunanbaıulynyń baspadan shyqqan birqatar eńbekteriniń kolleksııasy saqtaýly. Bul rette aı saıyn «Uly dalanyń uly aqyny» taqyrybynda jastarǵa arnalǵan ǵylymı-dárister ótki­zilip keledi. Dáristerge 300-den asa stýdent pen mektep oqý­shy­sy qatysqan. Sondaı-aq Abaı óleńderin oqý chellendjine or­ta­lyqtyń qyzmetkerleri de óz úlesterin qosqanyn, ártúrli til­derde jatqa aıtqanyn ári osy ret­tegi nasıhat jumystarynyń jal­ǵasa beretinin jetkizdi.

1885 jyly Abaı Qunanbaı­uly óziniń orys dosy N.Dol­go­polov arqyly qazaq halqy­nyń erteden qoldanyp kele jatqan zattaryn Semeı qalasynda ashylǵan ólketaný mýzeıine tapsyrǵany barshaǵa málim. Olardyń ishin­de qazaq kıiz úıleriniń jabdyq­­­tary, qazaqtyń ulttyq mýzyka­lyq aspaptary, odan bólek naıza, aıbalta, shoqpar, shıti myltyq jáne kise beldik syndy basqa da túrli etnografııalyq zattar bar. Zamanynda Abaı ózi tu­tyn­ǵan qundy jádigerler bú­gin­gi kórmege kelgenderdiń kóz­aıy­myna aınaldy. Kórmege Abaı tapsyrǵan zat­tardyń biri – pis­pek te qoıyldy. Mýzeı maman­dary­nyń aıtýyn­sha, kezinde pis­pek jalǵyz emes, saba­men birge tap­sy­rylyp, saba­nyń saqtalmaı qalýy ábden múm­kin. Pispektiń uzyn­dyǵy 59 sm, tómengi jaǵy jarty sfera tá­riz­di oıylsa, joǵar­ǵy jaǵy tórt qyrly úshkir jebe sııaqty jasalǵan. Pispek orta tusynan qıǵashtaı synǵan, sondyqtan synyqtary bir-birine janasty­ra eki jerden mys symmen oralyp, ornyna bekitilip­ti. Al aǵash quty – Abaı úıiniń múlki. Asa sheberlikpen jasal­ǵan sýsyn quıýǵa arnalǵan quty qaıyń aǵa­shynan tutas oıy­lyp, eki bólik jeke daıyndalyp, óńdelgennen keıin jelimmen biriktirilgen. Qutynyń bir jaq betine aq tústi metaldan jińishke dóńgelek jap­sy­rylyp, ortasyna ósimdik japy­raǵy, múıiz tárizdes «tórt qulaq» oıýlarynyń úlgileri qon­­dy­rylǵan. Qaqpaǵy juqa kú­mis­pen qaptalyp, moıyn jaǵy ádemi bederlene bezendirilgen. Quty qara túske boıalǵandyqtan aq tústi oıý-órnekter óte ja­ra­­sym­­dy kórinedi. Beldikke baı­laýǵa qolaıly bolý úshin qa­ıys ilgegi de bar. Kórme bary­synda Abaıdyń ómir súrgen ke­zeńi jáne onyń aınalasyna qa­tys­­ty tarıhı tulǵalar týraly, Abaı­dyń aqyndyq óner aınalasy jáne Semeı qalasyndaǵy 80 jyl­dyq tarıhy bar qasıetti qara sha­ńyraq Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik qoryq-mý­zeıi­niń tarıhy men abaıtaný ǵyly­mynyń damýy haqynda maz­muny tereń áńgime órbidi.

– Abaı jyly dep arna­ıy be­ki­­­tilgeli beri mýzeıimizdiń kósh­­­­peli kórmeleri el aýmaǵyna shy­­ǵyp ketti. Kúni keshe ǵana Pav­­­lo­­d­arda ashylsa, búgin elorda tórine jetip otyr. Bizdiń mý­zeıi­­­miz Qazaqstandaǵy tuńǵysh áde­­­bı-memorıaldy mýzeı ekeni bel­­gili. Kezinde Abaı oqyǵan med­­­re­sedegi 250 kitap ta bizdiń mý­­­zeı­­diń qorynda saqtaýly. Onda dinı baǵyttaǵy kitaptar ǵana emes, rıtorıka, hımııa, geografııa pán oqýlyqtary da tabylǵan. Abaı toıy barlyǵymyzǵa úl­ken jaýapkershilik mindettep otyr, – dedi «Jıdebaı-Bóri­li» mem­­le­ket­tik qoryq-mýze­ıi dı­­­rek­­tory­nyń ǵylymı ju­mys­­­tar jó­nin­degi orynbasary Meı­­r­am­gúl Qaırambaeva. Maz­mu­ny tereń, maǵynaly kórme astana­lyq­­tar úshin 24 qańtardan 7 aq­pan­ǵa deıin qyzmet kórsetetin bolady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Mańǵystaýda qan tapshylyǵy sezilýde

Aımaqtar • Búgin, 12:26

Qyzylorda: Test synamalary jetkizildi

Aımaqtar • Búgin, 11:56

Til saıasatyna reforma kerek pe?

Suhbat • Búgin, 10:45

Petropavl: 16 jastaǵy boıjetken ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 10:28

Elimizde indet juqtyrǵandar sany 500-ge jetti

Koronavırýs • Búgin, 09:19

Juma: Almatyda 28 indet oshaǵy karantınde tur

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar