Úkimet • 03 Aqpan, 2020

EAEO: ortaq sıfrly júıe qurý múmkin be?

43 retkórsetildi

О́tken apta sońynda Eýrazııalyq odaqqa múshe memleketterdiń nazary Almatyǵa aýdy. Reseılik aqparat kózderi jıyn bas­talardan bir kún buryn Reseı Federasııasynyń jańadan taǵaıyndalǵan Premer-mınıstri Mı­haıl Mıshýstınniń Qazaq­stanǵa bara jatqa­ny, onyń sapary odaq jumy­syna tyń serpin bere­tini jóninde aqparat tarat­ty. Biraq Reseı ǵana emes, odaqqa múshe elder­diń Úkimet basshylary da jıynǵa ánsheıin qatysý úshin kel­megeni jáne EAEO-da úl­ken-kishi memleket­ter degen uǵymǵa jol berilmeıtini alǵashqy sátten belgili boldy.

Qazaqstan Premer-Mı­nıstri Asqar Mamın forým qa­­ty­sý­shylaryna arnap sóz sóılep, Eýrazııalyq eko­nomı­kalyq odaq­tyń sıfr­ly kún tártibin jáne osy ba­ǵyt­­taǵy odaqqa múshe el­der­diń yntymaqtastyq pers­pek­tı­­valaryn talqylaý úshin Al­ma­­­ty­daǵy basqosý iskerlik dás­túrge aınalǵanyn atap ótti.

Reseı Federasııasy Úki­me­tiniń tóraǵasy Mıhaıl Mı­shýstın bul jıynnyń sıfrly transformasııa men jahandyq ekonomıkanyń keleshegi, sondaı-aq EAEO-nyń sıfrly kún tár­tibi talqylanatyn kásibı alańǵa aınalǵanyn jetkizdi. Ol bul basqosýdyń atalǵan másele­ler­diń EAEO-nyń turaqty áleý­­mettik-ekonomıkalyq damýyna yqpalynyń mańyzyn jaqsy túsinýge múmkindik bere­ti­nine jáne kúrdeli zamanaýı syn-tegeýrinderge jaýaptardy ázirleýge yqpal etetinine senim bildirdi.

«Sıfrly tehnologııa eko­no­mı­kalyq sektordyń keıbir seg­ment­terin joıyp, adam kú­shin almas­tyra bastady. Eń­bek qaty­nastaryna áserin tıgizip, qoǵam­nyń turmys-tirshi­ligin, salyq saıasatyn basqa ba­ǵytqa buryp jiberdi. Bul qoǵamdyq jáne memlekettik ıns­tıtýttarǵa qaýip tóndiredi. Biz aldaǵy ýaqytta osy máse­leni júıelep alýymyz kerek» deıdi M.Mıshýstın. Ol son­daı-aq ıntegrasııalanǵan jáne sıfrlanǵan ekonomıkada deldaldarǵa oryn joǵyn da eske saldy. Sebebi osyǵan deıin satyp alýshylar men satýshylar arasyndaǵy deldaldyq baılanystardyń ıirimderinen quzyrly oryndar habarsyz bo­lyp kelgen. Endi ol kúnder kel­meske ketti.

«Sıfrly plat­for­malar­dyń bıznes-modelderi kon­tent­ti jaqsartýǵa, qyz­met­terdi kúsheı­tý­ge, paıdalanýshy­lardy kóbirek tartýǵa jáne ka­pı­taldandyrýdy, jedel tehno­­logııalardy, sonyń ishinde aqparatty tehnologııa kó­megimen jyldam arttyrýǵa múmkindik beretin ǵalamdyq paı­­da­laný­shylardyń derek­terin jınaýǵa negiz­deledi. Sıfrly bıznes mını­maldy mate­rıaldyq aktıv­ter­ge basym­dyq berip, talant pen bilim, sondaı-aq zııatkerlik men­shikti basty orynǵa shyǵarady. Ekonomıkany sıfrly turǵy­dan qaıta qurylymdaý úshin mem­le­kettiń, uıymnyń ró­lin, federaldy jáne basqa or­gan­dardyń jumysyn qaıta qaras­tyrý talap etiledi», dedi M.Mıshýstın. Sondaı-aq Re­seı eýrazııalyq ıntegrasııa dınamıkasyn onyń qyzme­tiniń barlyq baǵyty bo­ıynsha oń baǵalap otyrǵanyn aıtyp, máseleni ulttyq organnan joǵary turǵyda retteý tıim­direk bolyp keletinin aıtty.

«Alǵa mynadaı maqsat qoı­dyq: «Bestik» elderi ekono­mıka­synyń ósimin qamtamasyz etý. Sonda odaqta ómir súretin adam­­dar ortaq keńistiktiń ar­tyq­­shy­lyǵyn sezi­nip, teń múm­kin­­dik­terdi paı­da­lana alady», dedi Reseı Úkimetiniń basshysy.

Forým budan keıin jýrnalıster kútken taqyryptarǵa qaraı oıysty. Qazirgi jaǵdaıda Qazaqstan jáne basqalar úshin de syrtqy seriktestermen turaqty ekonomıkalyq baılanystardy damytýǵa balama bolar jol joq. Sebebi ár  eldiń ıntegrasııa negizinde óz múddesi bar. Eshkimniń ese jiberip alǵysy kelmeıtinin jáne reti kelse jańa múmkindikterdiń jalyna jarmasyp qalatynyn osyǵan deıingi basqosýlarda talaı baıqaǵanbyz. Qazaqstan úshin bul – biryńǵaı keden nor­malary bazasynda eksport­ty jeńildetý, salyqsyz saýda, álemniń basqa makro­ekonomıkalyq aımaqtaryna shyǵýǵa jol ashatyn ıntegrasııa. Otyrystyń kún tártibinde EAEO-ǵa múshe memleketterdiń saýda-ekonomıkalyq ynty­maq­tastyǵyn damytýǵa, EAEO ishki naryǵyn­da­ǵy keder­gilerdi joıýǵa, sondaı-aq ekono­mıkanyń jekelegen sala­larynda ıntegrasııalyq áleýet­ti damytýǵa baǵyttalǵan 14 má­sele qaralatyny belgili boldy. Qazaqstandyq tarap báse­ke­lestiktiń jalpy erejelerin buzǵany úshin aıyppul tóleýdiń qoldanystaǵy rásimderine ózge­ris­­ter engizý týraly bastama kó­ter­di. Bul buqaralyq aqparat qu­raldarynda jazylyp, ábden aq­jemdenip ketken taqyryp bola­tyn.

Elimizdiń Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sul­ta­nov zardap shekken tarap zalaldy óteý múmkindiginen aıy­ry­lyp kelgenin, shekken zııandy quqyq buzýshy tirkel­gen eldiń sot organy arqyly óndi­rip alýǵa quqy bolsa da, bul qosymsha ýaqyt pen qarjy­lyq shyǵyndardy ta­lap etetin uzaq prosedýra ekenin EAEO elderiniń premer-mınıstrleri aldynda jaıyp saldy. «Eń bastysy, qol­da­nys­taǵy ereje odaqtyń basty qundy­lyq­tarynyń birinen sanalatyn iskerlik múddelerdi qorǵamaıdy», dedi B.Sultanov.

EAEO-nyń sıfrly kún tár­­tibiniń aıasynda Qazaq­stan memle­kettik satyp alý rásim­derin tolyq sıfrlan­dyrý qajet­tigi týraly máse­­le kóterdi. «Sıfr­ly tehno­l­o­­gııalar satyp alýǵa qatysý­shy­lar úshin neǵur­lym yńǵaı­ly jaǵdaılardy qam­ta­ma­syz etedi. Sonymen qatar Eý­ra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaq­­qa qatysatyn barlyq elderde 100% memlekettik satyp alýdyń elektrondy for­matyna kóshý EAEO zańna­masynda belgilengen ulttyq rejim qaǵıdatyn tolyq qolda­nýdy qamtamasyz etedi», dedi Qazaqstannyń Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri. Sondaı-aq ol zańsyz baǵdarlamalyq qamtamasyz etý, kóleńkeli jolmen shyǵarylǵan ónimder EAEO-ǵa múshe memleketterdegi óz baǵdarlamalaryn óndirý­shi­lerge aıtarlyqtaı zııan keltiretinin de eskertti.

«Qaraqshylyq ónimderge qarsy kúres – álemdik tájirı­be. Biz­diń elderimizdiń árqaı­sysynyń kontrafaktilik baǵ­darlamalary bar. Biraq biz eko­nomıkalyq odaqta avtor­lyq quqyqty buzý­dyń jalpy tásilderin jasaý kerek dep sanaımyz. Bul EAEO-nyń ekono­mıkalyq ıntegrasııalyq birlestik retindegi pozısııasyn kúsheıtedi», dedi mınıstr. Sonymen qatar sıfrly kólik dálizderin qurý boıynsha is-sharalar jospary bekitilgenin aıtyp ótti. Bul da sarapshylar tarapynan kóp kútken usy­nys bolatyn. Sıfrly kólik dáliz­derin engizý aqparattyq ózara is-qımyl deńgeıin joǵary­latady, sondaı-aq bıznes úshin kóliktik baqylaý rásimderin jeńildetedi.

Belarýs Premer-mınıstri Sergeı Rýmas 2020 jyly 1 qań­tardan bastap EAEO organdarynda tóraǵalyqty qabyl­daǵan taraptyń ókili retinde eýrazııalyq ıntegrasııanyń odan ári júıeli damýy úshin barlyq kúsh-jigerin salýǵa nıetti ekenin aıtty.

«EAEO naryqtaryndaǵy shekteýlerdi alyp tastaýǵa, son­daı-aq tosqaýyldardyń jańa túr­leriniń paıda bolý múmkin­­di­giniń aldyn alýǵa nazar aý­daryldy». Bul maq­satqa qol jet­kizý quraldary­nyń biri –  birin­shi kezekte teh­nı­kalyq retteý, sanıtar­lyq, veterınarlyq jáne fıto­sa­nı­tarlyq sharalar qoldaný, mem­lekettik satyp alýlardy júzege asyrý, sýbsıdııalar usyný tárizdi salalarda EEK-nyń ulttyq organdardan joǵary quzyretterin kúsheıtý. Aldaǵy ýaqytta negiz­gi basym­dyq kedergilerdi joıý­ǵa, EAEO naryqtaryndaǵy shekteýlerdi alyp tastaýǵa, son­daı-aq keder­gilerdiń jańa túr­le­riniń paıda bolýynyń aldyn alýǵa baǵyttalý qajet. Eń aldy­men tehnıkalyq retteý jáne sanıtarlyq-epıde­mıo­­logııalyq salalardaǵy EEK ult­tyq quzyrettiligin nyǵaı­tý. Veterınarlyq jáne fıtosa­nıtarlyq standarttar, memle­ket­tik satyp alýdy júzege asyrý jáne sýbsıdııalar berý máselesin sheship alýymyz kerek. Odaqtyń maqsattaryna qaıshy keletin jáne ózara saýdaǵa kedergi kelti­retin ulttyq zańnamalyq akti­lerdi qabyldaýdyń alǵyshart­taryn joıý ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, energetıka, kólik jáne basqa saladaǵy biryńǵaı saıasatqa kóshýmen baılanysty. Meniń oıymsha, negizgi bazany qurǵan jalpy ınfraqurylymdyq jobalardy qurý týraly másele­ler­de, memleketterimizdiń ekonomıkasy úshin teń bolýy tıis tehnıkalyq retteýge baılanysty jobalardy qurýda aıtarlyqtaı ilgerileý kerek», dedi S.Rýmas.

Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa alqasynyń tóraǵasy Tıgran Sarkısıan sıfrly salada EAEO aldynda turǵan negizgi trendter men syn-tegeýrinder týraly aıtty. «Sıfrly ekonomıka táýelsizdigi sóz bolǵanda EAEO-ǵa bizden buryn múshe bolǵan memleket basshylary «Biz ázir ony talqylaıtyn kezeńge jetken joqpyz. Biz qoldaǵy aqparattardyń bárimen sizdermen bólisýge daıyn emespiz. Onyń ýaqyty keledi. Sizder ýaqyttan alǵa ozyp ketpeńizder» degen ýáj aıtady. Sonda sıfrly ekonomıka táýelsizdigi degendi biz qalaı túsinemiz? Jáne biz ony qalaı basqaramyz? Men osy saýaldarǵa jaýap kútemin», dedi ol. Onyń túsindirýinshe, Armenııanyń birinshi synypty 10 myń baǵdar­lamashysy basqa memleketter úshin jumys isteıdi. Sonymen qatar Ar­me­nııanyń IT-kompanııasy Qazaq­stan­daǵy tenderdi utyp aldy jáne sheteldik platformany qol­danyp, EAEO aıasynda emes, basqa halyqaralyq platformalar arqyly aqparat alady. Spıkerdiń aıtýynsha, bul odaq elderiniń óz derekterin qorǵamaıtynyn bil­diredi. «Eýropalyq odaq derek­qordy qorǵaýdyń normatıvti qujattar paketin qabyldady. Osyǵan baılanysty júzdegen aqparattyq kompanııa EO-da jumys isteý múmkindigin jo­ǵaltty. Biz sıfrly ekonomıkany qalaı basqaratynymyz týraly oılaýymyz kerek. Bul memlekettik qurylymnyń oılaý júıesin ózgertedi. Sonymen qatar bizge Amazon jáne Alibaba sııaqty korporasııa­lar­dy kó­shi­rýge tyrysýdyń qajeti joq. О́ıtkeni olarmen básekege qa­bi­letsizbiz. Sondyqtan ózi­miz­diń jeke júıemizdi damytý kerek. Bul máseleni sheshýdiń kilti – zamanaýı prosesterdi basqarý júıesi. Bizdiń elderimiz óziniń sıfrly egemendigin bólek júzege asyra almaıdy, jalǵyz múmkindik – ony eýrazııalyq joba deńgeıine kóterý», dep túıindedi T.Sarkısıan.

2019 jyl EAEO úshin mańyz­dy jyl boldy. Birinshiden, odaqtyń qurylǵanyna 5 jyl toldy, aldaǵy 5 jylǵa odaq­tyń damýyna negiz qalandy. Ekinshiden, birqatar mańyzdy qujat qabyldandy. Ári qaraı damytý týraly kelisimderge qol jetkizildi, odaqqa múshe elderdiń ishki sý jol­daryna qol­jetimdilikti jeńil­detetin keme jóneltý týraly kelisimge qol qoıyldy, ortaq ener­ge­tı­kalyq naryqty qurý úshin qu­qyq­tyq negiz quryldy, EAEO úshin ortaq qarjy na­ryǵyn qalyptastyrý tujyrymdamasy bekitildi. 2019 jylǵy 20 jel­toq­san­daǵy Joǵary ekono­mı­kalyq keńestiń otyrysy barysynda EAEO-ǵa múshe mem­le­ketterdiń jumysshylaryn zeı­netaqymen qamtamasyz etý týraly kelisimge qol qoıyldy.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Ýálıhan QALIJAN (1948)

Basylym basshylary • Búgin, 16:57

Alysty jaqyndatatyn qurylǵy

Qoǵam • Búgin, 16:23

Qaıyrymdylyq – qasterli qasıet

Qoǵam • Búgin, 15:54

Almatydaǵy ıesiz jeliler qala balansyna beriledi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:49

Almatyda 39 medısınalyq uıym ashylady

Medısına • Búgin, 15:31

Basylym basshylary - Nurlan ORAZALIN (1947)

Basylym basshylary • Búgin, 15:24

Memleket basshysy Dáýren Abaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Jaqsylyq júrek jylytady

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Basylym basshylary - Ábish KEKILBAIULY (1939-2015)

Basylym basshylary • Búgin, 15:06

Mektep bitirýshi túlekter jol qurylysy salasymen tanysty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:03

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Alısa – Arqa tósinde

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Uqsas jańalyqtar