Búginde Qytaı elindegi indetke álem úrke qaraýda. Eger, ony taldap qarasaq, bul birinshi indet emes. Tarıhta mundaı indetter oqtyn-oqtyn bolǵany da belgili ári onyń sebebi neden ekeni aıdan anyq. Buǵan mán bermeýshilik tanytyp, oǵan jeńil qaramaý kerek. Árıne tıisti saqtyq sharalaryn qoldanǵan abzal.
Áıgili Omar (r.ǵ) halıfanyń tusynda bir elde juqpaly indet taraıdy. Jolaýshylap kele jatqan ol (r.ǵ) adamdarymen sol indeti bar eldi mekenge jaqyndaǵanda, qasyndaǵy bireý:
– Iа, halıfa, taǵdyr ózgermeıdi, peshenemizdegini kórermiz, osy indetti elge kireıik, – deıdi. Omar (r.ǵ) oǵan ilespeı, aýyldy aınalyp ótedi.
Álgi adamnyń qaıtadan:
– Taǵdyrdan qashamyz ba? – degenine:
– Biz taǵdyrdan taǵdyrǵa ketip baramyz! – degen eken. Demek, budan túıetinimiz, aýrý-syrqaý taǵdyr bolsa, odan saqtaný da taǵdyr degen sóz shyǵady.
Búginde saqtanatyn dúnıeler kóp. Jep ishý men turmys-tirshilikti jaǵdaıattarda asa qaǵilezdik qajet. Dinimizde tazalyq joǵary orynǵa qoıylǵan bolsa, rýhanı tazalyq odan da joǵary. Jalpy, tıisti mamandarǵa júginip, keńesine qulaq asqan jón. Negizinde, tazalyqty tek indet kezeńinde ǵana ustanyp emes, ony ómirlik saltqa aınaldyrsa, quba-qup. Sebebi adamnyń jeke bas tazalyǵynyń joqtyǵy, turmys-tirshiliginiń retsizdigi, salamatty ómir saltynyń buzylýy – indettiń basy. Bile bilgenge, «Din tazalyqtyń ústinde ornyqqan» degen hadıs te jetkilikti, onda adam aǵza múshesiniń tazalyǵy táptishtelingen. Iаǵnı azannan aýyz-muryndy shaıyp, dáret alý – tazalyqtyń tańy. Qolyn jýyp, dastarqanǵa otyrý – súnneti tazalyqtyń kúni. Dáret alyp, ózine dem salý, Qudaıǵa jalbaryný, duǵa oqyp jatý – tazalyqtyń túni. Túshkirip jótelgende, esinegende, aýyzdy qolmen kólegeıleý – sharıǵattyń sharasy. Ystyq asqa úrlemeý – mıkrob taratpaýdyń joly. Al júrek tazalyǵy, ıaǵnı barsha tazalyqtyń qalyby. Bastysy, Allaǵa táýekel etý, oǵan úmit artý, ár ýaqyt duǵa etý. Onymen qosa, úreıge berilmeý, sabyrly bolý, yntymaqty bolý. Jelilerdegi negizsiz, árqıly málimetterge, aqparattarǵa ılanyp, ony árkimge taratpaý, ıaǵnı saqtanǵandy Qudaı saqtaıdy.
Muhammed (s.ǵ.s) paıǵambarymyz: «Allahýmma ınnı aǵýzý bıká mınál barası, ýál jýnýnı, ýál jýzam, ýá mın sáıııl ásqám», ıaǵnı osy duǵa arqyly alapes, essizdik, teris oı, ártúrli keselderden Jaratqan Allaǵa syıynýdy úıretken. Al dýaly aýyzdy babalarymyz nápil qulshylyqtaryn kúsheıtken, jamaǵattar duǵalaryn asyrǵan, el birligin bekemdegen. Bul kezeń jaqsylyqtardyń kóbeıip, meıirimdiliktiń artyp, kúnádan qashatyn naǵyz uly múmkinshiliktiń syndarly sáti.
Nurlan BAIJIGITULY,
dintanýshy, ımam
