Medısına • 06 Aqpan, 2020

Qaterli isikpen kúres – ómirge úles

38 retkórsetildi

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń deregi boıynsha qazir ǵalamsharda qaterli isik aýrýyna shaldyqqan 20 mıllıonnan astam naýqas bar. Aty jaman derttiń alǵashqy belgisi jyl saıyn 30 myń adamnyń boıynan anyqtalady. Al Qazaqstanda obyr dıagnozymen 180 myńnan astam turǵyn tirkelgen.

 

Jalpy, álem dárigerleriniń qaterli isik aýrýymen kúresý isi tolyq jeńispen aıaqtalmasa da, adam­zat úshin úmit sáýlesin jaqty. Iаǵnı, rak qazir adam úshin «ólim úkimi» tiziminen shyǵa bastady. Bul jer­degi jeńis tek medısınanyń qo­lynda emes, naýqastardyń ómir súrýge qush­tarlyǵy men aýrý­dyń al­dyn alýǵa degen ja­ýapkershiligine de baı­lanysty eken.

– Rak aýrýymen kúresý barysynda medısına úshin naýqastyń bastapqy kezeńde kelgeni óte ma­ńyzdy. Adam ári qaraı em alsa, qajetti sharany úzbese, qu­­lan taza aıyǵyp ketýine 100 paıyz kepildik bar. Al adam bo­ıyn­da aýrý belgileriniń bar-jo­ǵyn tek medısınalyq tekserý ke­zinde ǵana anyqtaı alamyz. Ol úshin turǵyndardyń óz den­saý­lyǵyna nemquraıly qaramaı, múm­kindiginshe jıi tekserýden ót­keni durys, – deıdi Almaty ob­­­lysy aımaqtyq onkologııa dıs­panseriniń dırektory Saıahat Oljaev.

Aýmaǵy úlken Almaty oblysynda 2 onkologııa dıspanseri bar. Joǵarydaǵy derekter Almaty qalasy mańyndaǵy oblys turǵyndaryna qatysty málim bolǵan dáıek. Al óńirdiń shyǵys aımaǵyndaǵy aýdan­dar men oblys ortalyǵy turǵyndarynyń densaýlyǵyna jaýapty – Taldy­qorǵandaǵy onkologııa dıs­pan­seri. О́kinishke qaraı, byltyr osy aımaqtaǵy tekserýden ótken turǵyndardyń 21,2 paıyzynan obyr aýrýynyń alǵashqy belgileri tabylyp otyr. Taldaý nátıjeleri kórsetkendeı, raktyń 3-4 stadııasyndaǵy adamdar qa­tary Aqsý aýdanynda 12,5 pa­ıyz­dan 28,6 paıyzǵa, Kerbulaq aýdanynda 9,1 paıyzdan 22,2 paıyzǵa kóbeıgeni belgili boldy. Al buǵan deıin aty jaman aýrý belgileri tirkelmegen Balqash aýdanynda da naýqas sany 33,3 paıyzǵa jetipti.

Jalpy, aty jaman aýrýdyń kúrt kóbeıýin onkologter birneshe faktorǵa silteıdi. Tabıǵı pata­logııanyń asqynýy men syrtqy jaraqat saldarynan paıda bolatyn obyr túrlerin aıtpaǵanda, qazir rak isiginiń asqynýyna áleý­mettik jaǵdaı jıi áser ete bastapty. Adamnyń júıkesine túsken salmaq pen salamatty ómir saltynyń saqtalmaýy derttiń paıda bolýyna ǵana emes, em qonbaıtyn deńgeıge deıin jetýine sebepshi bolyp otyr eken. Bul jerde derttiń asqynýyna qatysty naýqas pen dáriger arasyndaǵy pikirlerde alshaqtyq baryn da aıtýymyz kerek. Mysaly, onkologter rak­tyń kóbeıýin naýqastardyń em qabyldaýǵa keshigip kelýine aparyp tirese, naýqastar dertti anyq­taýdaǵy kedergilerdiń baryn alǵa tartady. Bylaı qaraǵanǵa eki jaqtyń da ýáji oryndy. Alaıda oblys aýdandarynda bilikti onkolog dárigerlerdiń tapshylyǵyn densaýlyq salasynyń basshylary da moıyndaıdy. Tipti onkolog maman bylaı tursyn, aımaq­tyń barlyq aýdanynda jalpy tájirıbe dárigerleri jetispeı otyr.

Sondaı-aq obyrǵa qarsy tek­serilýge ketetin qarjy men dári-dármek baǵasyn kez kelgen aýyl áıeliniń qaltasy kótermeıdi. Má­selen, Eńbekshiqazaq aýdanyn­daǵy Sógeti aýylynyń turǵyny Ǵalııa Bartaeva aýyl men aýdanda bilikti onkologtyń bolmaýynan Almaty qalasyna baryp qa­ralýǵa týra keletinin aıtady. 4 jyldan beri sút bezi obyrymen kúresip júrgen ana oblystyq dıspanserge qaralýdyń uzyn-sonar kezek ekenin ári qajetti saraptamalar men taldaýlar úshin aqsha tóleýge májbúr bolǵanyna nalıdy. Ár qaralǵan saıy 3 myń teńgeden 10 myń teńgege deıin qarjy jumsaıtynyn aıt­qan Ǵalııa Bartaeva aýyldaǵy jumyssyz áıel úshin bul óte aýyr soǵatynyn da aıtty. Qazir aýyl turǵyny jergilikti dári­ger­­­­lerdiń nemquraılylyǵymen ta­­ǵaıyndaǵan emniń sa­pasyzdyǵy shar­shatqannan keıin, jekemenshik klınıkalarǵa qaralýǵa kóshken.

О́kinishke qaraı, Almaty oblysynda da turǵyndardyń qa­­terli isikke shaldyǵý deregi azaı­­maı otyr. О́tken jyly óńirde 2835 adamǵa osy derttiń dıag­no­zy qoıylypty. Al aýrýy as­qynǵan 1108 adamnyń ajalyna arasha túsý múmkin bolmaǵan. Statıstıkany saraptaǵanda, aty jaman aýrýdyń áıelder arasynda órship kele jatqany baıqalǵan. Jalpy, rak aýrýynyń 20 myń túri bar eken. Onyń ishinde alǵashqy tizimde sút beziniń isigi tur. Jatyr moıny obyryna shaldyǵý da joǵary. Byltyr osy dıagnoz bo­ıynsha aımaqtyń onkologııa dıspanserinde 238 naýqas em qabyldapty. Aýrý belgileri erte anyqtalǵan 178 áıeldiń dertten qulan taza aıyǵýyna úmit bar. Al jaǵdaıy óte aýyr 14 naýqas rak­­tyń sońǵy stadııasynda ǵana on­­kologterden em-dom izdep kelgen eken.

 

Almaty oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 10:49

.Daǵdarys daýylyna tosqaýyl - J. Nurabaev

Ekonomıka • Búgin, 10:45

Fýtbol: Para aldy dep aıyptalýda

Sport • Búgin, 09:38

Úkimet otyrysy ótip jatyr

Úkimet • Búgin, 09:20

Kómek alý ońtaılandyrylady

Saıasat • Búgin, 08:25

Infeksııanyń taralý qarqyny tómendedi

Koronavırýs • Búgin, 08:05

Senimge serpin bergen málimdeme

Qoǵam • Búgin, 08:02

Alǵashqy vırtýaldy sot otyrysy

Saıasat • Búgin, 08:00

Ár azamat atsalysýy tıis

Rýhanııat • Búgin, 08:00

Koreıadan kelgen qyz

Rýhanııat • Búgin, 07:50

Irkilis bolmaıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:45

Balalarymdy saǵynsam da...

Medısına • Búgin, 07:45

Qaýipti indetpen qalaı kúresýde?

Aımaqtar • Búgin, 07:45

Jemqorlyqpen kúres jalǵasyn tabýda

Saıasat • Búgin, 07:40

Apatpen oınamaıyq, oılanaıyq aǵaıyn...

Rýhanııat • Búgin, 07:40

Jeńildetilgen nesıe jetken joq

Ekonomıka • Búgin, 07:38

Kıdim kamzol

Rýhanııat • Búgin, 07:35

Daǵdarys daýylyna tosqaýyl

Ekonomıka • Búgin, 07:35

Fermerler ýaqytpen sanaspaıdy

Saıasat • Búgin, 07:35

Tótenshe toqsan

Qoǵam • Búgin, 07:30

El ekonomıkasy eleýsiz qalmaıdy

Saıasat • Búgin, 07:30

Sý tasqyny bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 07:28

Jumys isteý úshin qajetti jabdyqtar

Aımaqtar • Búgin, 07:27

Halyqtyń birtutastyǵy

Tanym • Búgin, 07:16

Pálsapa – Bekzat sana

Rýhanııat • Búgin, 07:15

Daladaǵy dúbirge daıyn

Aımaqtar • Búgin, 07:15

Baǵany turaqtandyrýda oń nátıje bar

Ekonomıka • Búgin, 07:13

Uqsas jańalyqtar