Álem • 10 Aqpan, 2020

Senat Trampty aqtap shyqty

16 retkórsetildi

AQSh Senaty prezıdent Donald Trampty aqtap shyqty. Impıchment jarııalaýǵa qatysty daýys bergen joǵarǵy palata depýtattarynyń 52-si Aq úı basshysyna taǵylǵan aıyppen kelisken joq. Senattyń osyndaı sheshim shyǵaratyny kúni buryn belgili edi. Áıtse de, halyqaralyq qoǵamdastyqty aqtalyp shyqqan Tramptyń aldaǵy áreketi qyzyqtyryp otyr.

Aq úı basshysyna senimsizdik bildirý máselesi byltyr kóte­rilgen-di. О́kilder palatasy D.Tramp ókilettigin asyra paıda­la­nyp, bıylǵy prezıdenttik saı­laýdaǵy qarsylasy Djo Baı­denge qarsy astyrtyn derek jınaýǵa tyrysqan. Ol Ýkraı­na prezıdenti Volodımır Zelen­­skıımen áńgime barysynda D.Baı­denniń osy eldegi gaz kompanııa­synda laýa­zymdy qyzmet atqarǵan ulyna qa­tysty tyń derekter taýyp be­rýdi suraǵan-mys. Alǵashqyda bul málimetti qupııa derekkóz ha­bar­laǵan eken. Keıinirek eki­jaqty áńgimeniń stenogrammasy amerıkalyq medıaǵa tarap ketti.

AQSh zańy mundaı qatelik jasaǵannyń basynan sıpamaıtyny belgili. Prezıdenttiń shalys basqan qadamy birden qoǵam synyna ushyrady. Ásirese eldegi demokrattar D.Trampty aıyptap, О́kilder palatasy tekseristi bastap ketken. Biraq buǵan qar­sylyq tanytýǵa tyrysqan prezıdent ákimshiligi «artyq qylam dep, tyrtyq qylyp aldy». Olar tergeýshilerdiń izdegen qujat­taryn taýyp berýge kedergi kel­tirgen. AQSh-ta baspasóz bos­tandyǵy men sóz erkindigi bar. So­ǵan sáıkes tipti Aq úıdiń ózi­­­nen málimet suratýǵa kez kelgen jýrnalıst te, tergeýshi de quqyly. Prezıdent ákimshiliginiń áreketi osy zańǵa qarsy kelgen­dik­ten, О́kilder palatasy D.Tramp Kongress jumysyna ke­der­­gi keltirdi dep taǵy bir aı­yp taqty.

Prezıdentke ımpıchment jarııalaý máselesi О́kilder pala­tasynda uzaq qaraldy. Kýá­gerlerdi tyńdap, derekter men dálelderdi saralaǵan tómengi palata kóp uzamaı D.Trampqa senimsizdik bildirgen. Munyń se­­bebi túsinikti. Qazirgi AQSh pre­zıdenti respýblıkashylar tara­pynan saılanǵan. Al О́kilder palatasynyń negizin demokrattar quraıdy. Iаǵnı eki tarap saıası sahnada bir-birine qarsylas sanalady.

Alaıda О́kilder palatasynyń apparaty atalǵan qujatty Se­natqa ótkizýge asyqqan joq. Tó­­mengi palata spıkeri Nensı Pe­­losı oǵan taıaýda ǵana qol qoıyp, resmı túrde Senatqa ta­bys­tady. Osylaısha, joǵarǵy palata Tramptyń taǵdyryna qa­tysty qujatty 21 qańtardan bas­tap egjeı-tegjeıli zertteýge kirisken. Áıtse de Senattyń ımpıchment jarııalamaıtyny áý bastan belgili-tuǵyn. О́ıtkeni joǵarǵy palata depýtattarynyń 53-i – respýblıkashylar. Iаǵnı D.Tramp­tyń jaqtastary sońǵy sheshim qabyldaýda basymdyqqa ıe. Al Senattaǵy demokrattardyń sany 45 bolsa, eki senator esh partııaǵa kirmeıdi.

AQSh zańy boıynsha  D.Tramp­­­ty óz quzyretin asyra paı­­­dalandy dep taný úshin palata depýtattarynyń úshten ekisi ımpıchment qujatyn qoldap daýy­s berýi kerek. Kóptiń boljamy qatelespedi. Senat D.Trampty aq­tap shyqty. Joǵaryda keltirgen birinshi aıyptaýǵa 52 respýblıkashy qarsylyq bildirgen. Ekinshi máselege qatysty da kópshilik Aq úı basshysyn jaqtap shyqty. Osylaısha, respýblıkashylar óz ókilin dalaǵa tastaǵan joq.

Aq úıdiń baspasóz hatshy­sy Stefanı Grısham osy oqı­ǵaǵa qatysty pikir bildirip, D.Tramptyń árdaıym halyqtyń múddesin joǵary qoıǵanyn málimdedi.

«Osy jemqorlyq prosesi kezinde prezıdent Tramp AQSh múddesin árdaıym sátti qorǵap, amerıkalyqtardy mazalaıtyn máselelerge nazar aýdardy. Ol el halqyna qajetti jeńisterge qol jetkizse, demokrattar ózderiniń jymysqy áreketinen taǵy da paıda kórgen joq», dedi S.Grısham.

D.Tramp mundaı jeńiske erekshe qýandy desek qate­les­peımiz. Senattaǵy daýys berý aıaqtalǵannan keıin ol bu­qaralyq aqparat quraldary ókilderimen kezdesip, jıynǵa «Tramp aqtaldy» dep úlken áriptermen jazylǵan Washington Post gazetiniń nómirin qoltyǵyna qystyra kelipti. Son­daı-aq «ómirde qatelestim. Ony moıyndaımyn... Biraq nátıjesi mynaý» dep gazetti kóp­shilikke kórsetti.

Budan bólek, AQSh prezıdenti birqatar máseleniń basyn shalsa da, qatty qapalanǵanyn baıqaý qıyn emes. Ásirese ol prezıdentke laıyq emes sózder qoldanǵany muhıttyń arǵy betinde qyzý talqylanyp jatyr. Sonymen qatar D.Tramp ózine qarsy kelgenderdi aıamaıtyn syńaıly. Politico saıtynyń málimetine súıensek, Aq úı basshysy joǵarǵy palata depýtaty Mıtt Rýmneıge shúılikken kórinedi. Munyń sebebi mynada. Iýtalyq senator respýblıkashylar qatarynda bolǵanyna qaramastan, ımpıchment máselesi kóterilgeli beri D.Trampty jıi aıyptady. Daýys berý kezinde de M.Rýmneı Aq úı basshysyna senimsizdik bildirgen. Bıznestiń jiligin shaǵyp, maıyn ishken D.Tramp muny arqadan pyshaq urý dep túsinetini belgili. Sondyqtan joǵaryda aıtylǵan málimet shyndyqqa saıady.

Onyń ústine, demokrattar aqtalǵan Donald Tramptyń burynǵydan da batylyraq qı­myldaıtynyn aıtyp, alań­dap otyr. Prezıdenttiń ótken tórt jylda jolyn kesýge tal­pynǵandardan ese qaıtarýdy da kózdeıtini túsinikti. Aq úı basshysy kúni keshe halyqqa jasaǵan joldaýynda da munyń shet ja­ǵasyn aıtyp qaldy. Munyń da óz sebebi bar. Aq úı keńesshisi podpolkovnık Aleksandr Vındman Senattaǵy tyńdalym kezinde kýáger retinde sóılegen. D.Tramp muny keshire almaıtyny aıtpasa da túsinikti. BBC arnasy taratqan málimetke súıensek, podpolkovnık Ulttyq qaýipsizdik keńesindegi qyzmetinen bosatylmaq.

Jalpy, D.Tramptyń aqtalyp shyǵýy birneshe máseleniń basyn ashyp berdi. Birinshiden, partııalastarynyń basym bóligi ony qoldaıdy. Senattaǵy daýys berýge deıin keı sarapshylarda kúmán bolǵan. Alaıda endi Aq úıdiń qazirgi basshysynyń tanymaldylyǵyna talas joq ekeni aıdan anyq. Máselen, ótken aptada júrgizilgen saýaldama respýblıkashylardyń 94 paıyzy Tramp ákimshiligin qoldaıtynyn kórsetti. Iаǵnı jyldan-jylǵa onyń partııa ishindegi jaqtastary artyp keledi. Byltyr bul kór­setkish 89 paıyzdy quraǵan-dy. Al tórt jyl buryn partııa ishin­degi jaqtastary múldem az edi.

Ekinshiden, endigi jerde D.Tramp erkin qımyldaıdy. Bı­yl AQSh-ta prezıdent saılaýy ótpek. Impıchment máselesin oń­taıly sheship alǵannan keıin Aq úıdiń qazirgi basshysy aldaǵy saıası naýqanǵa qyzý daıyndyqpen kirisedi. Máselen, D.Tramptyń saılaýǵa daıyndyǵyn júrgizý úshin 46 mıllıon dollar jınalypty. Bul qomaqty soma saılaý­aldy naýqandy júrgizýge molynan jetýi tıis.

AQSh prezıdentine jarııa­lanǵan ımpıchmentti Senattyń qabyldamaýyn sarapshylar san-saqqa júgirtip jatyr. Djordj Vashıngton ýnıversıtetiniń professory Djonatan Terleı adamdar qalaǵanyn ǵana tyńdady dep esepteıdi.

«Senattaǵy kópshilik respýb­lıkashylar Ulttyq qaýip­sizdik keńesshisi Djon Boltondy tyń­daǵysy kelgen joq. Ol pre­zıdenttiń Ýkraına jónindegi áńgimesi men Baıdenge qatysty astyrtyn málimet jınaýyna qatysty kýálik beretin edi. Aqyr sońynda kýágerdiń ne aı­ta­tynynyń mańyzy qalmady. О́ıtkeni senatorlar prezıdentke qarsy pikir aıtylǵanyna mańyz bergen joq», deıdi D.Terleı.

Aıtpaqshy, aqtalǵannan keıin D.Tramptyń halyqqa joldaý jasaǵanyn joǵaryda aıttyq. Osy sharada mynandaı qyzyq oqıǵa boldy. Aq úı basshysy jıyn ótken zalǵa kirip, minberdegi ornyna shyqqannan keıin О́kilder palatasy men Senat spıkerine joldaýynyń mátinin berdi. Biraq tómengi palata spıkeri Nensı Pelosıdiń usynǵan qolyn alǵan joq. О́z kezeginde N.Pelosı hanym joldaý aıaqtalǵan soń, D.Tramp usynǵan mátindi kópshiliktiń aldynda jyrtyp tastady.

Aıta keterligi, AQSh Senaty óz tarıhynda úshinshi ret qana ımpıchment máselesin qarastyrdy. О́kilder palatasy 1868 jyly Endrıý Djonsonǵa, 1998 jyly Bıll Klıntonǵa qatysty is qoz­ǵaǵan-dy. Senat eki prezıdentti de aqtap shyqty.

Muhıttyń arǵy betindegi saıası arenada oqıǵa endi qalaı órbýi múmkin? Joǵaryda aıtyp ótke­nimizdeı, D.Tramp aldaǵy saılaýǵa daıyndyqqa belsene kirisedi. Ol óziniń aldaǵy naý­qanda jeńiske jetetinine senimdi. Taıaýda Nıý-Djersı shtatynda ótken halyqpen kezdesýinde Aq úı basshysy demokrattardyń buǵan áli kelmeıtinin aıtyp, «olar saılaýda meni jeńe almaıtynyn bilgendikten, qolynan kelgenniń bárin isteýge tyrysyp jatyr», dep bir áńgimeniń shetin qaıyrdy.

Buǵan negiz bar. USA Today gazetiniń habarlaýynsha, de­mokrattar aldaǵy saılaýda jeńiletinin ishi sezedi. Son­dyq­tan eldegi basty oqıǵaǵa deıin máseleni birjaqty etýdi kózdeıdi.

Sońǵy jańalyqtar

Ystyq tamaq taratty

Qazaqstan • Keshe

Betperde kıgen kóktem

Tanym • Keshe

Uqsas jańalyqtar