– Bul memorandýmnyń mánisi – elimizde qabyldanǵan memlekettik baǵdarlamalardy aımaqta júzege asyrý, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes ádistemelik kómek kórsetý, kórneki aqparat jáne jarnama salasyndaǵy mátin saýattylyǵyn birizdendirý edi. Memorandým merzimi 5 jylǵa arnalǵan. Aıta keteıin, bizdiń osy bastamamyz 2019 jyldyń sońynda ótken Nur Otan partııasy janyndaǵy «Miras» respýblıkalyq qoǵamdyq keńesiniń otyrysynda el kóleminde tájirıbe retinde taratyldy, – deıdi Batys Qazaqstan oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń basshysy Aıgúl Myńbaeva.
Mine, osy memorandým aıasynda jaqynda Oral qalasynda «Saýatty jarnama – til tazalyǵynyń kórinisi» taqyrybynda semınar-trenıng ótti. Ony Batys Qazaqstan oblystyq tilderdi damytý basqarmasy men oblystyq kásipkerler palatasy kórneki aqparat salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý jáne ózara túsinistikke yqpal etý maqsatynda uıymdastyrǵan.
«Tıimdilikti arttyrýǵa ıkemdi daǵdylar» atty trenıngpen bastalǵan shara kórneki aqparat jáne jarnama salasyndaǵy mátin saýattylyǵyn saqtaý jolyn talqylaýmen jalǵasty. Semınarǵa oblystyq tilderdi damytý basqarmasy men kásipkerler palatasynan bólek, oblystyq ádilet departamenti, «Nur Otan» HDP BQO fılıaly, Oral qalalyq ákimdigi, Oral qalalyq prokýratýrasy, memlekettik kirister departamenti, «DAMU» kásipkerlikti damytý qory, kásipkerler qaýymdastyǵy ókilderi jáne jýrnalıster qatysty.
Jıynda Batys Qazaqstan oblystyq «Qazaq tili» qoǵamynyń tóraǵasy Altynbek Abdulmanov «Kórneki aqparat tili – qoǵam tiliniń barometri» taqyrybyna baıandama jasap, kórneki aqparattyń saýatty bolýy týraly sóz qozǵady. Oral qalalyq prokýratýrasynyń bólim prokýrory Ásel Zaıdýllına jarnama men kórneki aqparattaǵy kemshilikterdi zań turǵysynan baǵalap berdi. Al Oral qalalyq mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń basshysy Serik Qaıyrlıev Oral qalasyndaǵy kórneki aqparattar men jarnamalarda til normalarynyń saqtalý jaǵdaıyna sholý jasady.
Mysal úshin aıta ketsek, ótken jyly tilderdi damytý basqarmasy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy til týraly» zańnyń 21-baby jáne «Jarnama týraly» zańdary talaptarynyń kórneki aqparat quraldaryn rásimdeýde saqtalý máselesi boıynsha «Saýatty jarnama – qala kórki» atty aksııa uıymdastyrǵan bolatyn.
Osy aksııa aıasynda Oral qalasy kásipkerlerine kórneki aqparattarda til zańdylyǵyn saqtaý úshin Whats App messendjeri arqyly únemi kómek kórsetildi. Jyl boıy «Qazaq tili» qoǵamdyq qory, kásipkerler palatasy jáne jergilikti BAQ ókilderi 130 kásipkerlik nysanǵa ádistemelik kómek kórsetken bolsa, «Jedel jeli» arqyly 137, Whats App messendjeri arqyly 192, barlyǵy 459 kórneki aqparatqa ádistemelik kómek kórsetilgen.
Buǵan qosa basqarmanyń áleýmettik tapsyrysy aıasynda «Tilge qurmet» til ınspeksııasy jumys jasaıdy. Kórneki aqparattardyń til normalaryna sáıkes memlekettik jáne orys tilderinde ornalastyrý boıynsha Oral qalasyndaǵy 3 dańǵyl men 492 kóshede ornalasqan 2178 kásipkerlik nysanyna ádistemelik kómek kórsetilip, kartoteka toltyrylǵan. Kórneki aqparatta kemshilik anyqtalǵan 908 kásipkerlik nysanyna oblystyq «Qazaq tili» qoǵamdyq birlestiginiń eskertý haty tapsyrylyp, ádistemelik kómek kórsetilgen. Mine, osynyń nátıjesinde qazirgi tańda bul kásipkerlik nysandarynyń kórneki aqparaty túzetildi.
Kórneki aqparatty aıtqanda eldi meken, kóshe ataýlaryna da soqpaı kete almaımyz. Reseıdiń bes oblysymen shektesetin Batys Qazaqstan oblysynda bul baǵytta atqarylar jumys áli de kóp. Degenmen, Memleket basshysy Q.Toqaevtyń 2019 jylǵy 27 qyrkúıektegi №19-32-20.357 tapsyrmasyna sáıkes onomastıkalyq ataýlardy retke keltirý jáne ıdeologııalyq turǵydan eskirgen ataýlardy ulttyq tanymǵa jaqyn ataýlarmen aýystyrý baǵytynda birqatar jumys júrgizildi. Batys Qazaqstan oblystyq onomastıka komıssııasy 1 aýyldyq okrýg, 6 eldi meken, 200 kóshe ataýyn ózgertýge oń qorytyndy berdi. Sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2019 jylǵy 20 jeltoqsandaǵy №945 qaýlysy negizinde Aqjaıyq, Bórli, Qaztalov aýdandary men Oral qalasynyń 12 bilim berý mekemesiniń ataýlary ózgertilip, tarıhı tulǵalardyń esimi berildi. Degenmen, óńirdegi birneshe aýdan ortalyǵynyń, Oral qalasy mańyndaǵy eldi mekenderdiń otarlyq kezeńnen qalǵan oryssha ataýlaryn aýystyrý áli kezegin kútip tur.
Batys Qazaqstan oblysy
